Города будущего: предложения и рекомендации для «инновационных городов» Узбекистана

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада “келажак шаҳарлари”, “ақлли шаҳарлар”, хавфсиз шаҳар, “келажак мамлакатимизда бугунги кундаги шаҳарлар барпо шаҳарлари”, “ақлли этишдаги муаммолар, мазкур муаммоларни бартараф шаҳарлар”, экологик этишда зарур бўладиган хориж тажрибаси, уларнинг омиллар, пандемия, халқаро тажриба ижтимоий омиллари ҳамда фалсафий жиҳатлари хусусида фикр юртилади ва таклифлар киритилади. 1 PhD in Philosophy, head of Department “Social and accurate sciences”, Kokand branch of Tashkent State Technical University named after Islam Karimov Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 08 (2022) / ISSN 2181-1415 Города будущего: предложения и рекомендации для «Инновационных городов» Узбекистана АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматриваются «города будущего», «умные Безопасный город, города», проблемы строительства городов, существующие в «города будущего», нашей стране на сегодняшний день, зарубежный опыт, «умные города», необходимый для их устранения, социальные факторы и экологические факторы, пандемия, философские аспекты этих проблем и вносятся международный опыт. предложения. Пандемия замони турли мамлакатлардаги кўплаб шаҳарларнинг ҳаётини ўзгартириб юборди. Хўш, пандемиядан орттирилган тажриба келажак шаҳарларини режалаштириш учун етарлими? Янги шаҳарларни режалаштиришда нималарга эътибор қаратиш керак бўлади? Бу борада америкалик экспертларнинг фикрлари диққатга сазовор. Калифорния шаҳарларни режалаштириш ва ҳудудий ривожланиш институти директори Жейсон Корберннинг фикрича, пандемия даврида одамларга кўпроқ кенглик бериш имконияти пайдо бўлгани, орттирилган тажриба сифатида ҳисобга олиниши керак. Яъни бу тажриба шаҳарларда янада соғлом муҳитни яратишга ёрдам бериши лозим. Шаҳарларни режалаштиришдаги энг асосий хато шундан иборатки, бу ерларда кўп жойлар одамларга эмас, балки айнан, автомобилларга берилмоқда. Аслида акси бўлиши лозим. Яъни шаҳарларни режалаштиришда асосий эътибор барча одамларни хавфсиз, қулай ва инклюзив кенглик билан таъминлаш масаласига қаратилиши лозим . Таъкидлаш жоизки, замонавий шаҳарларни режалаштиришда одатда соғлом муҳит мавзуси бошқа жиҳатлардан алоҳида ажратиб қолдирилади. Лойиҳачилар одамларни велосипедда ёки яёв ҳаракатланишга ўргатар экан, айнан ушбу зарурат учун шаҳар инфратузилмасига ўзгартиришлар киритиши лозим эди. Қолаверса, бошқа масалалар, масалан, қашшоқлик ва камситилиш муаммоси билан ҳам шуғулланишмайди. Бир томондан, касалликларнинг тарқалишини бартараф қилиш учун айрим жамоат масканларини ёпиш керак. Бошқа томондан эса, айнан, жамоат масканлари кўп одамлар, айниқса, кўча сотувчилари учун даромад топишнинг самарали манбаси эканини ҳам эсдан чиқармаслик лозим. Айрим экспертлар унчалик бой бўлмаган шаҳарларда бетартиб қурилган кўчалар ва турар жойлар муаммосига эътибор қаратишмоқда. Бу шаҳарларда вирус тарқалишига қарши кураш учун энг бирламчи инфратузулманинг ўзи йўқ. Хусусан, Қўқон, Марғилон каби шаҳарлар шулар жумласидандир. Шаҳарлар норасмий ишчилар, мигрантлар, камбағаллар учун янада инклюзив бўлиши даркор. Фикримизча бу ҳали шуғулланилмаган ва COVID-19 га қарши курашни мураккаблаштирадиган жуда муҳим масала. Шаҳарларда тенгсизликнинг бартараф қилиниши шаҳарсозларнинг келгусида юқумли касалликлар пайдо бўлганда уларнинг тарқалишини чеклашга тайёр туришини кафолатлайди. 44 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 08 (2022) / ISSN 2181-1415 Яна бир масала иқлим ўзгариши билан боғлиқ бўлиб қолмоқда. Шаҳарларнинг вирус олдида жуда ожиз қолиши ва ушбу муаммонинг бошқа муаммоларга қўшилиб кетиш имконияти нуқтаи-назаридан келиб чиққан ҳолда, ушбу масалага жиддий қараш зарур. Жумладан, ишга жойлашишда, тиббий ва таълим хизматларидан баҳраманд бўлишда ҳаммага бир хил имконият таъминланиши керак. Аҳолини ахборотлаштириш, хабардорлигини ошириш дастурлари ҳам масаланинг яна бир муҳим жиҳатларидан бири . Бундан ташқари, турар-жойларнинг сифатлилик даражаси ҳам энг долзарб масалалардан ҳисобланади. “COVID-19 пандемияси биноларни конструкциялаш ва лойиҳалаштириш сифати жуда пастлигини кўрсатди. Мазкур камчиликлар айниқса, шаҳарнинг камбағаллар истиқомат қиладиган туманларида яққол кўзга ташланади. Бундай жойларда экстремаль ҳароратни мўътадиллаштириш учун уларда на захира, на материаллар етарлидир. Жанубда яшаётганлар мабода мажбурий карантинга олинса, кейинроқ иссиқлик билан боғлиқ хасталикларга чалиниши эхтимоли юқори. Ҳозирги вақтда Ўзбекистон аҳолисининг катта қисми замонавий имкониятлардан мосуво, кам аҳоли яшовчи ва олис ҳудудларни тарк этиши жараёни тезлашиб бормоқда. Таъкидлаш жоизки, четдан аҳолининг оқиб келиши шаҳарларда муаммоларни келтириб чиқаради — транспорт тирбандлиги, шаҳар хизматларига юкланма, энергия ресурслари истеъмолининг ортиши, экологиянинг бузилиши. Шу каби муаммоларга барҳам бериш учун ҳукуматимиз ахборот технологияларидан нажот қидирмоқда. Бошқача ифодалаганда, дунёда бўлгани каби мамлакатимизда ҳам Smart City ёки “ақлли шаҳар” қуриш эҳтиёжи ортиб бор