ТЕХНОЛОГИЯ ФОРМИРОВАНИЯ КРИТИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ У СТУДЕНТОВ

Аннотация

The purpose of this article is to teach students the techniques of forming critical thinking. The article is based on the students of the higher education institution. Critical thinking is a way of thinking that requires people to reflect and pay attention to making decisions that guide their beliefs and actions. Keywords: Student, thought, technology, knowledge, education. ТЕХНОЛОГИЯ ФОРМИРОВАНИЯ КРИТИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ У СТУДЕНТОВ Аннотация. Цель данной статьи – научить студентов приемам формирования критического мышления. Статья написана на примере студентов высшего учебного заведения. Критическое мышление — это образ мышления, который требует от людей размышлять и уделять внимание принятию решений, которые определяют их убеждения и действия. Ключевые слова: Студент, мысль, технология, знание, образование, развитие. Inson qadrini ulug‘lash, aholimiz manfaatlarini ta’minlash, buning uchun kuchli iqtisodiyot barpo etish bizning asosiy vazifamizdir. Shu maqsadda 2024-yilni mamlakatimizda “Yoshlar va biznesni qo‘llab-quvvatlash yili”, deb e’lon qildik. Shunday ekan har bir yosh oz ishining ustasi erkin fikrlay oladigan inson bolishi uchun yoshlarda tanqidiy fikrlashning texnologiyalarini rivojlandirishimiz kerak. Talabalarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirish texnologiyasi birinchi navbatda talabani qiziqtirishga (unda tadqiqotchilik, ijodiy faollikni uyg‘otish), so‘ngra unga materialni tushunish uchun shart- sharoitlarni ta’minlash, keyin olingan bilimlarni umumlashtirish va amaliyotda qo‘llashda yordam 51 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 7 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 berishga qaratilgan strategiya va metodlar to‘plamini o‘z ichiga oladi. Maqolamizda biz talabalarda tanqidiy fikrlashni rivojlantirishda ta’lim mazmunining tuzilishini hisobga olish va fikrlashning tabiati va turlari, xususiyatlari, o‘xshashlik va farqlari, tanqidiy fikrlashning mazmunli komponentida ijodiy fikrlash haqidagi bilimlarni o‘z ichiga olishi kerakligidan kelib chiqdik. Bundan tashqari, talabalar tanqidiy fikrlash, tanqid va o‘z-o‘zini tanqid qilish kabi tushunchalar haqida tushunchaga ega bo‘lishlari kerak. Pedagogik tizimda ta’lim texnologiyalaridan foydalanish talabalarning darsning maqsadi, mazmuni va tuzilishini aniqlashda ishtirok etishini ta’minlaydi, chunki ular kompyuter yordamida turli xil va keng qamrovli ma’lumotlardan foydalanish imkoniyatiga ega. “Tanqidiy fikrlash” tushunchasi XX-asr o‘rtalarida pedagogika faniga kirib kelgan. Birinchilardan bo‘lib tanqidiy fikrlash atamasi K. Popper tomonidan ishlatilgan. Unga ko‘ra har bir tirik organizm muammolarni “hal qiluvchi” vazifasini bajaradi. Atrofdagi ma’lumotlar dunyo tirik organizmning ma'nosini tasdiqlash yoki rad etish sifatida qaraladi bu hodisani oldindan beradi. Bunday vaziyatda tanqidiy fikrlash – haqiqatni izlash va xatoni bartaraf etish usuli sifatida ishlaydi. Tanqidiy fikrlash masalasi bo‘yicha ish olib borgan xorijiy mutaxassislardan, E. De Bono, J.Daniya, M. Lipman, D. Halpern, D. Klouz. A. E. Petrovlarning so‘zlariga ko‘ra, tanqidiy fikrlash refleksiv xususiyatga ega bo‘lib, bunda inson o‘z tafakkurini va uning to‘g‘riligini o‘rganadi. A. Veretennikova tanqidiy fikrlashni belgilashda, uni baholashni shakllantirishga qaratilgan ruhiy holatlar, xususiyatlar va jarayonlar tizimi sifatida taqdim qiladi. V.A.Shamis va L.A.Malts ta’kidlaganidek, tanqidiy fikrlash – xatolarni topish va ularni tuzatishni o‘z ichiga oladi. I.A.Pshonkovskayaning asarlarida tanqidiy fikrlash – aks ettirish va baholashning murakkab jarayoni, shuningdek unga ijodiy fikrlash asos sifatida qaraladi. Uning fikricha, ijodiy va tanqidiy fikrlash jarayonlari o‘zaro bog‘liq deb qaraladi. Tanqidiy fikrlashning eng to‘liq tavsifini taniqli monografiya muallifi D. Halpern bergan, ya’ni unga ko‘ra: “Tanqidiy fikrlash – bu kerakli yakuniy natijaga erishish ehtimolini oshiradigan kognitiv texnikadan foydalanishdir”. Ushbu ta’rifda tanqidiy fikrlash – fikrlashni nazorat qilish, asoslash va maqsadga muvofiqligi bilan ajralib turadigan narsa sifatida va muammolarni hal qilish, xulosalar chiqarish, ehtimoliy baholash va qaror qabul qilishda qo‘llaniladigan fikrlash turi sifatida qaraladi. Shu bilan birga, bunda fikrlovchi muayyan vaziyat va hal qilinadigan vazifa turi uchun asosli va samarali bo‘lgan ko‘nikmalardan foydalanadi. Tanqidiy fikrlash-bu qo'llab-quvvatlash nuqtasi, tabiiy g'oyalar va ma'lumotlar bilan o'zaro aloqa qilish usuli. Biz shu ma'lumotni tanlash muammosi bilan ishlaymiz. Talabalarda tanqidiy fikrlashni shakllantirish texnologiyasi quyidagilarni o‘z ishiga oladi. 52 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 7 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 1-jadval Fikr inson faoliyati, uning o’zligini kuchi, qudratini, o’zligini tashkil qiluvchi ma’naviy- insoniy sifatdir. Fikr rivoji ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning asosiy xarakatlantiruvchi kuch bo’lganligi uchun fikr rivojining tarixi inson munosabatini, xayotning belgilovchi asosiy ijtimoiy