НАУЧНО-ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ПРИВЛЕЧЕНИЯ ДОЛГОСРОЧНОГО КАПИТАЛА И ПРОЕКТНОГО ФИНАНСИРОВАНИЯ ЧЕРЕЗ АКЦИИ

Аннотация

In this article, the opinions and approaches of various foreign and domestic scientists and researchers are highlighted in the study of the essence, specific features and foreign experience of long-term capital attraction and project financing practices in the development of the capital market. The stages of organizing the practice of long-term capital attraction by means of shares and the work to be carried out at these stages are discussed. The research methods used in the study of this topic are mentioned. Also, as a country with a developed capital market, an analysis of IPO practices in the US market by years, and analyzes of international IPO practices by sectors were carried out based on the information of Ernst and Young auditing company. In the development of the capital market, scientific conclusions and recommendations are given on the experiences of long-term capital attraction practices by means of shares and their specific aspects. Key words: equity capital raising, IPO, SPO, capital market, share, underwriter. 18 30-Sentabr, 2024-Yil НАУЧНО-ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ПРИВЛЕЧЕНИЯ ДОЛГОСРОЧНОГО КАПИТАЛА И ПРОЕКТНОГО ФИНАНСИРОВАНИЯ ЧЕРЕЗ АКЦИИ Аннотация. В статье освещены мнения и подходы различных зарубежных и отечественных ученых и исследователей в изучении сущности, особенностей и зарубежного опыта привлечения долгосрочного капитала и практики проектного финансирования через акции в развитии рынка капитала. Обсуждаются этапы организации практики привлечения долгосрочного капитала посредством акций и работа, проводимая на этих этапах. Упоминаются методы исследования, используемые при изучении данной темы. Также, как стране с развитым рынком капитала, на основе информации аудиторской компании Ernst and Young был проведен анализ практики IPO на рынке США по годам, а также анализ международной практики IPO по секторам. В развитии рынка капитала даны научные выводы и рекомендации по опыту практики долгосрочного привлечения капитала посредством акций и их особенностей. Ключевые слова: привлечение акционерного капитала, IPO, SPO, рынок капитала, акция, андеррайтер. Rivojlanayotgan mamlakatlarda iqtisodiyotni rivojlantirishda moliyaviy resurslarga katta ehtiyoj mavjud. Ushbu ehtiyojlarni qanoatlantirishda kapital bozori va u orqali jalb qilinadigan investitsiyalar muhim o‘rin tutmoqda. Qolaversa, rivojlangan mamlakatlarda ham kapital bozori yangi loyihalarni moliyalashtirish, aholi bandligini ta’minlash va turmush farovonligini yaxshilashdagi ahamiyatini oshirib bormoqda. Shu o‘rinda ta’kidlab o‘tish lozimki, aksiyalar vositasida uzoq muddatli kapital jalb qilish xalqaro kapital bozorining rivojlanishida asosiy operatsiyalardan biri hisoblanadi. Kompaniyalar tomonidan katta miqdordagi moliyaviy resurslar jalb qilinishi keyinchalik yangi loyihalarni amalga oshirish, kompaniyani kengaytirish, “nou- xau”larni joriy qilishda qo‘l keladi va bu orqali aholi bandligini ta’minlash, infratuzilmani rivojlantirish, aholi turmush darajasini oshirish kabi ijtimoiy masalalar ham ma’lum bir darajada hal qilinadi. Aksiyalar vositasida uzoq muddatli kapital jalb qilish amaliyotlari o‘tkazilgandan so‘ng, odatda, aksiyalar kursi oshishi kutiladi. Bunday vaziyatda investorlar uchun ham aksiyalar vositasida kapital jalb qilish amaliyotlari orqali aksiyalarni sotib olish foydali operatsiyaga aylanadi. Ushbu ta’kidlangan jihatlar orqali ta’kidlashimiz mumkinki, kapital bozorini rivojlantirishda aksiyalar vositasida uzoq muddatli kapital jalb qilish amaliyotlarini o‘rganish va tadqiq qilish dolzarblik kasb etadi. 19 30-Sentabr, 2024-Yil Kapital bozorini rivojlantirishda aksiyalar vositasida uzoq muddatli kapital jalb qilish amaliyotlarining ahamiyati va o‘ziga xos xususiyatlari bo‘yicha ko‘plab tadqiqotchilar o‘zlarining fikr-mulohazalarini bildirishgan. Jiahui Li va Rui Li ta’kidlashicha, aksiyalarning dastlabki ommaviy taklifi (IPO)da aksiyalar narxining pastligi hamda IPOdan keyingi davrda ushbu aksiyalar narxining zudlik bilan ko'tarilishi aksariyat bozorlarda uchraydi. Ommaviy taklif o‘tkazish bo‘yicha qaror kompaniyalar tomonidan qabul qilinadigan eng muhim qarorlardan biridir. Hozirgi vaqtda firmalar o'z aksiyalarini birlamchi ommaviy joylashtirish (IPO) jarayonida sotishda ikkita asosiy usuldan foydalanishlari mumkin. AQShda IPOning asosiy usuli bo'lgan buk-byulding (book-building) ruxsat etilgan bozorlarning ko'pchiligida ustunlik qiladi. Biroq, anderrayterlarning o'zlari foyda olishi uchun aksiyalarni joylashtirish huquqlarini suiiste'mol qilishlari mumkin. Bunga muqobil mexanizm auksion usuli bo'lib, u butun dunyoda kam qo'llaniladi. Buk-byulding (book-building) usulidagi anderrayterlar bilan solishtirganda auksion usulida anderrayterlar o‘z manfaatlarini ko‘zlay olmaydi. James C.Brau va Stanley E.Fawcett ommaviy joylashtirish motivlari, IPO o'tkazish vaqti, anderrayter tanlash, past narxlash, signalizatsiya, IPO jarayoni bilan bog'liq muammolarni o‘rganishgan. S.Elmirzayev va B.Boyevlarning ta’kidlashlaricha, “IPO qiy