Доктринальная оценка роли умышленного убийства матерью своего ребенка в категории преступлений против жизни

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада муаллиф ҳаётга қарши жиноятларнинг онанинг ўз чақалоғини ижтимоий хавфлилиги унинг қай даражада кенг қасддан ўлдириши, тарқалганлиги билан эмас, балки қандай оғир оқибатлар фарзандкушлик, келтириб чиқариши билан баҳоланишини қайд этган. ҳаётга қарши жиноятлар, субъектив томон. Муаллиф томонидан онанинг ўз фарзандини қасддан ўлдириш жиноятини ҳаётга қарши жиноятлар туркумида тутган ўрни, унинг ўзига хос белгилари ҳақидаги доктринал қарашлар таҳлили асосида ушбу жиноятга ҳуқуқий тавсиф берилган. Муаллифнинг фикрича, ЖК 99-моддасининг энг муҳим белгиси нафақат уни содир этган субъект билан боғлиқ, балки бу ҳолатдасубъектнинг эмоционал-психологик ҳолати ҳам муҳим аҳамиятга эга. 1 Head of the Department of Tashkent State Law University. E-mail: hkb22@mail.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2022) / ISSN 2181-1415 Доктринальная оценка роли умышленного убийства матерью своего ребенка в категории преступлений против жизни АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье автор отмечает, что общественная умышленное убийство опасность преступлений, угрожающих жизни, оценивается младенца матерью, не по степени их распространенности, а по степени преступления против тяжести их последствий. Дается правовая характеристика жизни, субъективная сторона. преступления умышленного убийства ребенка матерью в категории преступлений против жизни на основе анализа доктринальных воззрений на его специфические признаки. По мнению автора, важнейшая особенность статьи 99 УК связана не только с субъектом, ее совершившим, но и с эмоционально-психологическим состоянием субъекта. Ўзбекистонда ҳам бошқа чет эл давлатлардаги сингари онанинг ўз чақалоғини ўлдириши аёлларга хос жиноят бўлиб қолаётир. “Одам ўлдиришнинг бошқа турларидан фарқли ўлароқ, янги туғилган чақалоқни ўлдириш қишлоқ жойларида ҳам тарқалган. Қатор ҳолларда бу жиноятларнинг орқасида айбдорнинг эри ёки жазмани туради, мазкур жиноятлар зикр этилган шахсларнинг таъсирида ёки уларнинг розилиги билан содир этилади”. Бугунги кунда ҳаётга қарши жиноятлар камдан-кам учрайдиган ҳолатлардан эмас. Ҳаётимизда шахсни қасддан одам ўлдириш ҳолатининг тез-тез учратиб туришига одатланиб ҳам қолганмиз. Айниқса, йилдан-йилга бу каби жиноятларга қарши кураш бўйича етарлича халқаро ва миллий даражада давлат дастурлари, чора- тадбирлар ва илмий ишлар олиб борилмоқда. Шахс ҳаётига тажовуз қилишни қуйидаги жиҳатларда ўрганиб чиқиш мумкин: а) психологик жиҳати – инсон ҳаёти руҳий жараёнлар, руҳий ҳолат, руҳий факторлар ва руҳий ҳодисалардан иборат элементларнинг мажмуидир; б) ижтимоий жиҳати – инсон ҳаёти аниқ бир ижтимоий шароитларда юзага келган жамият ва шахс ўртасидаги муносабатларнинг ўзаро таъсиридир; в) жиноий-ҳуқуқий жиҳати инсон ҳаётини жиноий-ҳуқуқий муҳофаза объекти сифатида ўрганади. Ҳаётга қарши жиноятларнинг ижтимоий хавфлилиги унинг қай даражада кенг тарқалганлиги билан эмас, балки қандай оғир оқибатлар келтириб чиқариши билан баҳоланади. Ҳаётга қарши жиноятлар оқибатида юзага келадиган биргина чуқур маънавий йўқотишлар, азоб ва кулфатларни кенг тарқалган бошқа турдаги унча оғир бўлмаган жиноятларнинг оқибатида юзага келадиган шу каби оқибатлар билан таққослаш мумкин эмас. Бу каби жиноятларга қарши курашнинг энг самарали йўлларидан бири бу – жиноятнинг олдини олишдир. Ҳар ўн одам ўлдириш билан боғлиқ жиноятларнинг биттаси аёллар томонидан содир этилаётганлиги кишини инсонпарварлик тамойилини бу каби жиноятларга қарши татбиқ этишга иккилантиради. 146 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2022) / ISSN 2181-1415 Авваламбор, шуни таъкидлаш керакки, жаҳондаги кўплаб мамлакатлар қонунчилигида ҳаётга бўлган ҳуқуқ расман эътироф этилган бўлиб, аксарият давлатлар жиноят қонунчилигида ҳаётга қарши қаратилган жиноятлар алоҳида фарқланади. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси мисолида кўрадиган бўлсак, Ўзбекистон Республикаси инсонпарвар демократик давлат сифатида ўз Конституциясининг 24-моддасида яшаш ҳуқуқи ҳар бир инсоннинг узвий ҳуқуқи эканлигини мустаҳкамлаган ҳолда, инсон ҳаётига суиқасд қилишни энг оғир жиноят сифатида эътироф этади. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексида шахс ҳуқуқ ва манфаатлари устунлиги тамойилига кўра, жиноят қонунчилигининг энг асосий муҳофаза объекти сифатида “Шахсга қарши жиноятлар” биринчи ўринга қўйилган. Жиноят кодекси Махсус қисмининг биринчи бўлимида шахсга қарши жиноятларнинг бир неча тури учун жавобгарлик кўзда тутилган. Ҳаётга қарши жиноятларни шартли равишда 3 туркумга бўлиш мумкин: 1) қасддан одам ўлдириш; 2) ўзини ўзи ўлдириш даражасига етказиш. 3) эҳтиётсизлик орқасидан одам ўлдириш Одам ўлдириш – қасддан, ҳуқуққа хилоф равишда ёки эҳтиётсизлик орқасидан бошқа кишини ҳаётдан маҳрум қилишдир. Одам ўлдиришнинг объекти бошқа кишининг ҳаёти ҳисобланади. Ёшидан, унинг соғлиғи ёки яшаш қобилиятидан қатъи назар, ҳар қандай кишининг ҳаёти жиноят қонуни билан қўриқланади. Шу сабабли чақалоқ, кекса, соғлом ёки касал одамни ҳаётда