Теоретические основы развития права на неприкосновенность частной жизни личности: понятие и правовая особенность

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада шахсий ҳаёт дахлсизлиги ҳуқуқи шахсий ҳаёт дахлсизлиги тушунчаси ва ҳуқуқий табиати маҳаллий ва хорижий ҳуқуқи тушунчаси ва олимларнинг илмий ишларини ўрганиш натижасида табиати, таҳлил қилинган. рақамлаштириш, шахсий маълумотлар, Рақамлаштириш шароитида шахсий ҳаёт дахлсизлиги шахсий ҳаёт. ҳуқуқини ва унинг конституциявий-ҳуқуқий тартибга солишнинг ўзига хос хусусиятларини комплекс таҳлил қилиш, шунингдек, чет эл мамлакатларида шахсий ҳаёт дахлсизлиги ҳуқуқини тартибга солишнинг қонуний асослари ва ўзига хос жиҳатларини таҳлил қилиш ва шахс дахлсизлигига оид Ўзбекистон қонунчилигини такомиллаштириш бўйича таклифларни тақдим этишдан иборат. 1 Senior lecturer of the Department of Constitutional Law, Tashkent State University of Law. E-mail: fmadiyev92@gmail.com. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2022) / ISSN 2181-1415 Теоретические основы развития права на неприкосновенность частной жизни личности: понятие и правовая особенность АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье анализируются понятие и правовая понятие и особенности особенность права на неприкосновенность частной жизни права на в результате изучения научных трудов отечественных и неприкосновенность зарубежных ученых. частной жизни, цифровизация, Комплексный анализ права на неприкосновенность персональные данные, частной жизни и особенностей его конституционно- частная жизнь. правового регулирования, а также изучение правовой основы и своеобразные аспекты регулирования права на неприкосновенность частной жизни в зарубежных странах, совершенствование законодательства Узбекистана является основной темой данной статьи. Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг 1948 йил 10 декабрда қабул қилинган Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларациясининг 3-моддасида ҳар ким шахсий дахлсизлик ҳуқуқига эга эканлиги ва 12-моддасида эса ҳеч кимнинг шахсий ҳаётига ўзбошимчалик билан аралашиш мумкин эмаслиги, шунингдек, ҳар бир инсон худди шундай аралашув ёки тажовуздан қонун орқали ҳимоя қилиниш ҳуқуқига эга эканлиги белгиланган [1]. Шунингдек, Фуқаролик ва сиёсий ҳуқуқлар тўғрисида халқаро пактнинг 17-моддасида шахс дахлсизлиги ҳуқуқи қуйидагича белгиланган: “Ҳеч ким ўзининг шахсий ва оилавий ҳаётига ўзбошимчалик ёки ноқонуний тарзда аралашишга, ўзининг уй-жойи ёки ёзишмалари сири дахлсизлигига ўзбошимчалик ёки ноқонуний тарзда тажовуз қилинишига ёки унинг ор-номуси ва шаънига ноқонуний тажовуз килинишига дучор этилиши мумкин эмас. Ҳар бир инсон худди шундай аралашув ёки тажовузлардан қонун орқали ҳимоя этилиш ҳуқуқига эга” [2]. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 27-моддасига кўра, ҳар ким ўз шаъни ва обрўсига қилинган тажовузлардан, шахсий ҳаётига аралашишдан ҳимояланиш ва тураржойи дахлсизлиги ҳуқуқига эга [3]. Табиийки, шахсий ҳаёт дахлсизлигини таърифлашда унинг мазмун-моҳиятини очиб бериш, илмий нуқтаи назардан тадқиқ қилиш муҳим аҳамият касб этади. Конституциямизни чуқур ўрганиш, англаш, ҳаётга жорий этиш ва унга сўзсиз амал қилиш барчамизнинг шарафли бурчимиз эканлигини Президентимиз Ш. Мирзиёев алоҳида таъкидлаган [4]. Бугунги кунда рақамли технологияларнинг ривожланиши, жамиятимиз ҳаётида рақамли технологияларнинг кенг жорий қилиниши, давлатимизда истиқомат қилаётган фуқароларимизнинг шахсий ҳаёти дахлсизлигини таъминлаш борасида илмий тадиқотлар олиб боришни тақозо этмоқда. Шу боис шахсий ҳаёт дахлсизлиги ҳуқуқи тушунчасини концептуал, илмий-методологик жиҳатдан ўрганиш, таҳлил этиш мазкур тадқиқот ишининг дастлабки вазифаларидан ҳисобланади. Тадқиқот олиб бориш жараёнида маълум бўлдики, мазкур тушунчага миллий олимларнинг илмий ишларида ҳамда Ўзбекистон Республикаси қонунчилик ҳужжатларида бевосита таъриф берилмаган (конституцивий хуқуқ нутқаи назаридан). 185 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2022) / ISSN 2181-1415 Шу боис юқоридагиларни иноботга олиб, биз “шахсий ҳаёти ҳақидаги маълумотларни тўплаш, сақлаш, фойдаланиш”, “ёзишмалар, телефондаги сўзлашувлар, телеграф ва бошқа жўнатмаларни сир сақлаш”, “шахсий ҳаётига аралашишдан ҳимояланиш”, “шаъни ва қадр-қимматининг ҳимояланиши” “шаъни ва қадр-қимматига дахлдор маълумотларни уларнинг розилигисиз ошкор этмаслик” кабиларга тўхталиб ўтиш орқали “шахсий ҳаёт дахлсизлиги” тушунчасига муаллифлик таърифини ишлаб чиқишни лозим деб топдик [5]. Ушбу мавзуга доир илмий даража олиш учун миллий олимларимиз томонидан тадқиқотлар олиб борилмаганлигини инобатга олиб, дастлаб таҳлилимизни хорижлик олимларнинг тадқиқотларидан бошламоқчимиз. Замонавий конституциявий доктриналарга кўра, инсон, унинг ҳуқуқ ва эркинликлари энг олий қадрият сифатида эътироф этилади. Тадқиқотларни ўрганиш давомида маълум бўлдики, инсон ҳуқуқлари мураккаб кўп қиррали тушунча бўлиб, инсон ҳуқуқлари, уларнинг генезиси, ижтимоий илдизи, мақсади инсониятнинг тарихий, ижтимоий-маданий тараққиётининг минг йилликларини босиб ўтган йўлида доимо сиёсий, ҳуқуқий, маънавий, диний, фалсафий тафаккурнинг марказида б