Ретроспективный анализ участия общественности в досудебном делопроизводстве

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада мамлакатимиз ҳудудида жиноят- жамоатчилик, процессуал муносабатларида жамоатчилик вакиллари гувоҳ, иштирокининг тарихий шаклланиш босқичлари тадқиқ холис, этилган. Мақолада “Авесто”, “Қуръони карим”, “Ҳадис”, мутахассис, жавобгарлик, “Мухтасар”, “Ҳидоя”, “Фозил одамлар шаҳри” каби тарихий иштирок, манбалар таҳлил қилиниб, Ўзбекистонда ишни судга қадар жиноят процесси, юритиш давомида жамоатчилик иштирокининг шакл- хавфсизлик, ланиш ва ривожланиш тарихи шартли равишда тўрт чиқим. босқичга ажратиб ўрганилган. Муаллиф томонидан, шунингдек, жамоатчилик иштирокининг самарадорлигини оширишнинг тарихий омиллари ҳам кенг ёритилган. 1 Doctoral student, Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 06 (2022) / ISSN 2181-1415 Ретроспективный анализ участия общественности в досудебном делопроизводстве АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье анализируются этапы исторического общественность, становления участия представителей общественности в свидетель, уголовно-процессуальных отношениях на территории понятой, нашей страны. В статье изучены исторические источники, специалист, ответственность, такие как «Авеста», «Коран Карим», «Хадис», «Мухтасар», участие, «Хидая», «Город добродетельных людей», разделяется уголовный процесс, история формирования и развития общественного участия безопасность, в Узбекистане на четыре этапа. Автор также исследовал издержки. исторические факторы повышения эффективности общественного участия в досудебном делопроизводстве. Бугунги кунда юртимизда жадал суръатлар билан олиб борилаётган ўзгариш ва янгиланишлар негизида, авваламбор, Конституциямизда белгиланган халқ давлат ҳокимиятининг бирдан-бир манбаи эканлиги ҳамда давлат органларининг халқ манфаатларига хизмат қилиши лозимлиги ҳақидаги қоидани амалда татбиқ этиш ғояси илгари сурилмоқда. Юртбошимиз Ш.М. Мирзиёев таъбири билан айтганда, «Халқ давлат органларига эмас, давлат органлари халққа хизмат қилиши керак», деган тамойил барча бўғиндаги раҳбарлар фаолиятининг асосий қоидасига айланмоғи лозим [1]. Давлатимиз раҳбарининг “2022–2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистон- нинг тараққиёт стратегияси тўғрисидаги” ПФ–60-сонли Фармонида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларнинг янги қиёфасини шакллантириш ва уларнинг фаолиятини халқ манфаатлари, инсон қадр-қиммати, ҳуқуқ ва эркинликларини самарали ҳимоя қилишга йўналтириш, аҳолининг ҳуқуқий маданияти ва онгини юксалтириш, бу борада давлат органларининг фуқаролик жамияти институтлари, оммавий ахборот воситалари ва таълим ташкилотлари билан ўзаро самарали ҳамкорлигини йўлга қўйиш лозимлиги белгилаб берилди [2]. Ўзбекистонда жамоатчилик томонидан жамиятдаги долзарб масалаларни фақатгина давлатнинг кучи билан ҳал этиб бўлмаслигини англаш даражаси ҳам тобора ортиб бормоқда. Жамият ҳаётининг барча соҳаларида амалга оширилаёт- ган шиддатли ислоҳотлар кўп сонли “учинчи сектор”нинг ҳам уйғонишига, фаоллашувига, жамият ҳаётидаги долзарб масалаларни ҳал этишда давлатга ҳамкор бўлишга чорламоқда [3. Б. 33]. Ҳозирги кунда Ўзбекистонда ижтимоий шериклик муносабатларини ҳаётга татбиқ этишнинг асосий мақсади давлат ва “учинчи сектор” ўртасида ижтимоий аҳамиятга молик дастурларни амалга оширишда ўзаро ҳамкорликни таъминлашдир [4. Б. 471]. Сўнгги йилларда ўтказилаётган ислоҳотларга назар ташлайдиган бўлсак, инсон, яъни шахс мақоми, унинг қадри ва иродаси бевосита биринчи ўринга кўтарилганлигининг гувоҳи бўлишимиз мумкин. Инсон қадри учун хизмат қилиш, давлат органларини халқ учун хизмат қилишини таъминлаш, суд-ҳуқуқ тизимидаги кенг кўламли ишлар тўғрисида жамоатчиликни хабардор қилиш мақсадида ушбу соҳада дадил қадамлар қўйилди. Бу йўналишдаги устувор масалалар юзасидан 40 дан ортиқ қонун, фармон ва 302 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 06 (2022) / ISSN 2181-1415 қарорлар қабул қилинди. Судда ишларни кўриб чиқишда инсон ҳуқуқлари кафолатларини янада кучайтириш ва тарафларнинг тортишувчанлик тамойилини рўёбга чиқариш мақсадида жиноят ишлари бўйича судларда дастлабки эшитув институти жорий этилди [5]. Судлар фаолиятининг шаффофлиги ва очиқлигини таъминлаш, фуқароларнинг ҳуқуқий онгини ўстириш, жиноятларнинг олдини олиш мақсадида учун 10 мингдан ортиқ жиноят иши сайёр суд муҳокамаларида кўриб чиқилди. Эҳтиёт чораси сифатида қамоқда сақлаш ва дастлабки терговнинг энг юқори муддатлари камайтирилди. Айбга иқрорлик бўйича келишув ва кўрсатувларни олдиндан мустаҳкамлаб қўйиш институтлари жорий қилинди [6], ярашув [7] ва хусусий айблов [8] институтлари кенгайтирилди. Ўзбекистон тарихида илк маротаба давлат органлари ва мансабдор шахсларнинг қарорлари ҳамда ғайриқонуний хатти-ҳаракатлари устидан судга шикоят қилиш борасида тизим йўлга қўйилди. Жиноятларнинг сабаблари ва уларнинг содир этилишига имкон берган шарт-шароитларнинг муҳокамаси жараёни ва натижалари Интернет жаҳон ахборот тармоғида ва медиаресурслар орқали ёритилиб, кен