Наказание за контрабанду в Республике Узбекистан и за рубежом: сравнительно-правовой анализ

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада контрабанда жинояти учун хорижий ва МДҲ контрабанда, давлатларида жазо тайинлаш асослари келтирилган. жазо, Контрабанданинг предмети сифатида қандай ашёлар мол-мулк мусодараси, киритилганлиги, жазо тайинлашда эътиборга олинадиган жиноят предмети, кўп миқдор. жиҳатлар ёритилган. Айрим олимларнинг контрабанда жинояти ва мазкур жиноят бўйича тайинладиган жазолар бўйича фикр-мулоҳазалари келтирилган. Ўзбекистон Республикаси жиноят қонунчилигида назарда тутилган контрабанда жинояти бошқа давлатларда назарда тутилган контрабанда жиноятлари билан фарқли жиҳатларига тўхталиб ўтилган. 1 Independent researcher (PhD) of Tashkent State University of law. E-mail: Jama_tilla@mail.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2022) / ISSN 2181-1415 Наказание за контрабанду в Республике Узбекистан и за рубежом: сравнительно-правовой анализ АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье приведены основания для назначения контрабанда, наказания за преступление контрабанды в странах СНГ и наказание, дальнего зарубежья. Освещены какие орудия входят в конфискация имущества, состав контрабанды, определены которые необходимо предмет преступления, крупный размер. учитывать при вынесении приговора. Представляются взгляды некоторых ученых по преступлению контрабанды и назначение наказания за данное преступление. В статье освещаются отличие преступления контрабанды по уголовному законодательству Республики Узбекистан от преступления контрабанды, предусмотреннвх в других странах. Янги Ўзбекистонни барпо этиш билан боғлиқ миллий тараққиётимизнинг замонавий босқичи жамиятнинг барча соҳаларида халқаро алоқаларни фаол чуқурлаштириш билан чамбарчас боғлиқ ҳолда кечмоқда. Замонавий халқаро ҳамжамият билан уйғунлашув жараёни, шубҳасиз, мамлакатнинг ташқи иқтисодий фаолияти кенгайишига жиддий туртки бўлади. Шу тариқа хорижий давлатлар билан мустаҳкам иқтисодий алоқалар шаклланиб, маҳсулот айирбошлаш ҳажми кенгаймоқда, божхона тартиб-таомиллари соддалашмоқда ва, умуман, ушбу соҳанинг кенг либерализациялашув жараёни кузатилмоқда. Ушбу шароитда давлатнинг божхона чегаралари орқали маҳсулотлар ўтишини назорат қилиш билан боғлиқ муаммолар ҳам кўпаяди. Дунёнинг аксарият давлатларида контрабанда мамлакатнинг иқтисодий манфаатларига зарар етказувчи жиноий фаолиятнинг энг хавфли кўринишларидан бири сифатида тан олинган [1]. Айниқса, ўқотар қурол, портловчи ва гиёҳванд моддалар, санъат асарлари, ноёб ва камайиб бораётган ёввойи ҳайвонлар кабиларнинг контрабандасининг ижтимоий хавфлилиги юқоридир. Шу боис ушбу соҳадаги жиноятларга қарши курашишда жиноят ҳуқуқи ва қонунчилиги муҳим аҳамиятга эга ҳисобланади. Ҳар бир мамлакат иқтисодий тараққиёт даражаси, тарихий анъаналари, ташқи савдо муносабатлари маданиятидан келиб чиқиб, ушбу жиноятларга қарши курашиш бўйича ўз тажрибасини ишлаб чиққан [2]. Шу боис ҳам турли давлатлардаги контрабанда жинояти учун жавобгарлик белгилаш бўйича ёндашувлар турлича бўлиб, бир-биридан фарқ қилади. Айни дамда контрабанда жиноятига қарши курашиш самарадорлиги ва натижадорлиги бир қатор омилларга боғлиқ бўлиб, шулардан бири тайинланадиган жазо тури ва миқдори билан боғлиқ. Хусусан, контрабанда учун жавобгарлик белгиланган Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси 246-моддасида ушбу ҳаракатлар учун беш йилдан ўн йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси назарда тутилган. Айни дамда ушбу жиноятнинг оғирлаштирувчи ҳолати – ядровий, кимёвий, биологик ва оммавий қирғин қуролининг бошқа турларини, шундай қуролларни яратишда фойдаланилиши мумкинлиги аён бўлган материал ва мосламаларни, 201 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2022) / ISSN 2181-1415 радиоактив материалларни, шунингдек, гиёвандлик воситалари, уларнинг аналоглари ёки психотроп моддаларни кўп миқдорда контрабанда қилиш учун ўн йилдан йигирма йилгача озодликдан маҳрум қилиш жазоси белгиланган. Аксарият МДҲ давлатлари, шу жумладан, Россия Федерацияси ЖКда контрабанда учун жиноий жазо чоралари жавобгарликни дифференциация қилиш ва индивидуаллаштириш имконини беради. Хусусан, унда контрабанда жинояти хусусияти ва унинг ижтимоий хавфлилик даражасидан келиб чиқиб, жарима, озодликни чеклаш, мажбурий жамоат ишлари, озодликдан маҳрум этиш каби жазолар, шунингдек, гиёҳвандлик воситалари, психотроп моддалар, уларнинг аналоглари ва прекурсорлари билан боғлиқ контрабанда учун эса умрбод озодликдан маҳрум этишгача бўлган жазолар назарда тутилган [3]. МДҲ давлатларида контрабанда жинояти учун асосий жазо чоралари сифатида озодликдан маҳрум этиш ва жарима назарда тутилган. Айрим МДҲ давлатлари, масалан, Туркманистон ва Арманистонда эса ушбу жазоларга қўшимча равишда мол-мулкни мусодара қилиш жазоси ҳам назарда тутилган. Шу билан бирга, контрабанда учун бошқа давлатларда ахлоқ тузатиш ишлари ва озодликни чеклаш (Қозоғистон, Беларусь Республикаси), муайян лавозимни эгаллаш ёки фаолият билан шуғулланиш ҳуқуқидан маҳрум этиш (Тожикистон Республикаси) каби жазо чоралари ҳам назарда т