Некоторые причины уклонения компаний от уплаты налогов

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада Ўзбекистон Республикасида компаниялар солиқ тўлашдан бўйин томонидан солиқ тўлашдан бўйин товлаш кўринишидаги товлаш, жиноят содир этилиши сабаблари кўриб чиқилган ва йирик компаниялар, айрим сабаблар хорижий давлатлар билан қиёсий таҳлил даромад, солиқ жинояти, қилинган. Муаллиф тадқиқот жараёнида қуйидаги левередж, хулосаларга келади: 1. Айрим компанияларга имтиёзлар лоббизм. берилиши бу имтиёзлар қўлланилмайдиган бошқа компаниялар томонидан солиқ тўлашдан бўйин товлашга олиб келади. 2. Йирик компаниялар кўпроқ куч ва таъсирга эга бўлиб, бу уларга мамлакатда солиқ йиғимларини ўрнатиш сиёсатини белгилаш имконини беради. 1 Independent researcher of Academy of the General Prosecutor’s Office of the Republic of Uzbekistan. E-mail:E-mail: husniddinovichjasurbek@mail.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2022) / ISSN 2181-1415 3. Айланмаси катта бўлган компаниялар кўпроқ солиқ тўлашлари кераклиги, уларнинг солиқларни тўлашдан бўйин товлаш йўлларини излашга олиб келади. 4. Левередж молиявий восита сифатида солиқ тўлашдан бўйин товловчиларга қарши курашга салбий таъсир кўрсатади. Некоторые причины уклонения компаний от уплаты налогов АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В работе рассматриваются причины совершения уклонение от уплаты преступления в виде уклонения от уплаты налогов налогов, компаниями в Республике Узбекистан и проводится крупные компании, сравнительный анализ некоторых причин с зарубежными доход, налоговое преступление, странами. В ходе исследования автор приходит к левередж, нижеследующим выводам: 1. Предоставление льгот одним лоббизм. компаниям приводит к уклонению от уплаты налогов другими компаниями, в отношении которых не распространяются данные льготы. 2. Крупные компании обладают большей властью и влиянием, что позволяет им определять политику по установлению налоговых сборов в стране. 3. Компании с большим оборотом должны платить больше налогов, что приводит к поиску путей уклонения от уплаты налогов. 4. Левередж как финансовый инструмент оказывает негативное влияние на борьбу с неплательщиками налогов. Солиқ тўлашдан бўйин товлаш муҳим аҳамиятга эга, чунки у давлатнинг пул йиғиш ва сиёсатни ҳаётда татбиқ этиш имкониятини чеклайди, ўз навбатида, солиқ тўловчилар солиқ солиш базасини камайтириш йўлларини топадилар. Шу сабабли солиқ тўлашдан бўйин товлаш муаммосини ўрганиш криминалистик нуқтаи назаридан долзарб илмий тадқиқот ҳисобланади. Ривожланган дунёнинг кўпгина мамлакатлари қонунларни тўлиқ ва аниқ қилиш, солиқ тушумларига бўлган эҳтиёжи туфайли солиқ тўлашдан бўйин товлашга қарши курашиш мақсадида фискал сиёсат олиб бормоқда [14]. Шу билан бир вақтда, бизнес юритишда бутун дунё бўйлаб компаниялар солиқ тажовузкор ҳаракатлари орқали солиқ мажбуриятларини минималлаштириб келмоқда [11, 14]. Бу йўналишда хорижлик тадқиқотчиларнинг кўплаб илмий ишлари мавжуд. Мисол учун, Ҳанлон ва Ҳеитзман [9] солиқ тўлашдан бўйин товлашни жуда кенг таърифлайдилар ва “талабларга риоя қилмаслик”, “бўйин товлаш” ва “яшириш” каби атамаларга таъриф берадилар. Тадқиқот мақсадларимиз учун биз солиқ тўлашдан бўйин товлаш деганда, солиқ қонунчилиги доирасидан ташқаридаги солиқ тажовузкорлиги, солиқ қонунчилиги доирасидаги солиқ тажовузкорлигини солиқ тўлашдан бўйин товлаш деб таърифлаймиз. Аниқроғи, солиқ тўлашдан бўйин товлаш – бу солиқ мажбуриятларини ноқонуний камайтириш мақсадида солиқ қонунчилигини бузиш ёки четлаб ўтишга қасддан уринишдир [7]. Бошқача 301 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2022) / ISSN 2181-1415 қилиб айтганда, солиқ тўлашдан бўйин товлаш пул билан боғлиқ бўлган жиноий жазога сазовор қилмишдир. Бошқа томондан, таърифга кўра, солиқ тўлашдан бўйин товлаш – солиқ мажбуриятларини қонуний равишда камайтирилишидир [12]. Солиқ тўлашдан бўйин товлаш – давлат бюджетига солиқ тўлашдан қонуний бўйин товлаш. Солиқ тўлашдан бўйин товлаш қонун ҳужжатларидаги бўшлиқлардан солиқ тўловчи фойдасига (кейинги ўринларда “бўшлиқлар” деб юритилади) фойдаланиб, қонуний солиқ тўлашдан бўйин товлашдан иборат бўлиб, қонун тўлиқ бўлмаган ёки аниқ бўлмаган ҳолатдагина амалга оширилиши мумкин. Мақолада компаниялар раҳбарияти томонидан солиқ тўлашдан бўйин товлаш соҳасида жиноят содир этиш сабабларини ўрганиш бўйича ривожланган мамлакатлар ҳуқуқшунос олимларининг илмий-назарий қарашлари ва у билан боғлиқ амалиёт ўрганиб чиқилди, барча маълумотларни йиғиб қайта таҳлил қилинганда қуйидаги ҳолатлар мазкур вазиятга сабаб бўлиши аниқланди: Биринчидан, охирги йиллардаги қонунчиликдаги ўзгаришлар маҳаллий компаниялардан (солиқ тўлашдан бўйин товлайдими ёки аксинча) фарқли ўлароқ йирик хорижий компанияларга (инвесторларга) имтиёзлар тақдим этмоқда ва имтиёзлар кучга киргандан кейин маҳаллий компанияларда солиқларни тўлашдан бўйин товлаш ҳолатлари учраб турибди. Натижада, чет эллик инвестор томонидан Ўзбекистон Республикаси ҳудудида ишлаб чиқарилган товарлар солиқ имтиёзлари ва божхона тўловларидан озод қил