Принципы организации самостоятельного обучения в кредитно-модульной системе

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада кредит-модуль тизими ва унинг тарихи, кредитмодуль, унинг афзаллиги, турлари, хорижий мамлакатларда академик кредит, ва мамлакатимизда қандай жорий этилиши, ECTS кредит академик модуль, тизими, академик кредит, академик модуль, талабанинг талаба, ўқитувчи, мустақил таълими(ТМИ), ўқитувчи раҳбарлигида талаба- тизим, нинг мустақил таълими (ЎРТМИ) ва унинг таркибий мустақил таълим. элементлари, талабаларнинг тасдиқланган шахсий ўқув режалари ҳақида маълумотлар берилган. 1 Teacher, Namangan state university. Namangan, Uzbekistan. E-mail: gulomjon-1985@gmail.com. 2 Student, Namangan state university. Namangan, Uzbekistan. E-mail: gulidaminova39@gmail.com. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2022) / ISSN 2181-1415 Принципы организации самостоятельного обучения в кредитно-модульной системе АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье описывается кредитно-модульная система и ее кредитный модуль, история, преимущества, виды, способы реализации в академический кредит, зарубежных странах и в нашей стране, кредитная система академический модуль, ECTS, академический кредит, академический модуль, студент, преподаватель, независимое обучение студента (TMI), под руководством система, преподавателя, самостоятельное обучение студентов самостоятельное (ОРТИ) и его составляющие, сведения об утвержденных обучение. индивидуальных учебных планах обучающихся. Билим ва илмнинг шаклланиши бевосита таълим тизимига бориб тақалади. Таълим тизими самарадорлигини ўқитувчи савияси, талаба эҳтиёжи, ўқув адабиётлари мазмуни ҳамда мустақил таълимни шакллантиришга қаратилган инфратузилма бевосита таъминлаб беради. Демак, илғор кадрларни тайёрлаш, уларни меҳнат бозори талабларига мувофиқ рақобатдошлигини ошириш, ижодий фикрлайдиган мутахассисларни етиштириш ўқув даргоҳларида йўлга қўйилган таълим бериш жараёни билан чамбарчас боғлиқ. Бу жараёнда кредит-модуль тизимига ўтиш таълим тизимининг янада ривожланишига олиб келади. Кредит- модуль тушунчаси икки сўздан иборат: “Кредит” ва “Модуль” [1]. Кредит – Олий таълим соҳасида кредит кўпчиликка банк ва молия соҳаси орқали таниш бўлган қарздорлик ёки молиявий мажбурият тушунчасини англатмайди. Шунинг учун олий таълим соҳасида кредит сўзи, кўпинча, “академик” сўзи билан бирга ишлатилади. Академик кредит – олий таълимнинг муайян босқичида ушбу таълим даражасини қўлга киритиш мақсадида талаба томонидан мунтазам равишда тўплаб бориладиган рамзий ўлчов бирлиги. Бу бирлик талаба маълум миқдордаги ўқиш юкламасини бажарганлиги ва муайян ўқиш натижаларини муваффақиятли тарзда эгаллаганлигини англатади. Модуль – ECTS тизимида ўқув дастури бир неча модуллардан ташкил топади. Талаба кредитларни фақат модуллар оркали қўлга киритиши мумкин. Хўш, ECTS тизимида модуль нимани англатади? Академик модуль – яхлит, муайян ўқув натижалари эришишга қаратилган, ўзининг баҳолаш мезонларига эга бўлган тизимли, изчил ўқиш ва ўрганиш ҳаракатлари жамланмаси. У, одатда, бир семестр давом этади, лекин айрим ҳолларда бир неча соатдан иборат бўлиши ҳам мумкин. ECTS тизимида ҳар бир модуль ўзида муайян миқдордаги кредитларни акс эттиради [2]. Юқоридаги таърифга кўра, ўқув дастуридаги ҳар бир фан бу модуль ҳисобланади. Чунки у яхлитликка эга, муайян ўқиш натижаларига эришишга йуналтирилган, ўзининг тизими ва баҳолаш мезонларига эга бўлган изчил ўқиш ва ўрганиш ҳаракатлари жамланмасидир. Лекин модуллар фақат фанларнинг ўзидангина иборат эмас. Юқоридаги таърифга мос келадиган ва тегишли миқдорда кредитларни ўзида акс эттирадиган ҳар қандай тизимли ва изчил ўрганиш ва машғулотлар жамланмасини модуль дейиш мумкин. Бунга ўқув дастурига киритилган амалиёт иши, диплом иши ёки диссертация ишини мисол тариқасида келтириш мумкин. 51 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 05 (2022) / ISSN 2181-1415 Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг 2019 йил 8 октябрдаги ПФ–5847-сон Фармони билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси олий таълим тизимини 2030 йилгача ривожлантириш концеп- цияси”да олий таълим жараёнларига рақамли технологиялар ва замонавий ўқитиш усулларни жорий этиш, ёшларни илмий фаолиятга кенг жалб этиш, кредит-модуль тизимини жорий этиш, ўқув режаларида амалий кўникмаларни оширишга қаратилган мутахассислик фанлари бўйича амалий машғулотлар улушини ошириш бўйича аниқ вазифалар белгилаб берилган. 1999 йилда 29 та давлат томонидан Болоньяда ягона таълим муҳитини яратиш жараёнида иштирок этиш ҳақидаги Декларация имзоланди. “2017– 2021-йилларда Ўзбeкистон Рeспубликасини ривожлантиришнинг бeшта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар Стратегияси”да Болонья дeкларациясига қўшилиш масаласининг белгилаб қўйилганлиги бу масаланинг олий таълим учун қанчалик муҳим эканлигини кўрсатмоқда. Таъкидлаб ўтилганидек, Болонья декларациясини киритишни икки босқичли олий таълимни жорий қилишни кўзда тутади, бунда биринчи босқич талабаларнинг ишлаб чиқариш эҳтиёжларига мос ижрочилик малакаларини ўзлаштиришига, иккинчиси эса – ижодий