Освещение советской политики в отношении религии в периодических изданиях

Аннотация

Калит сўзлар: Ўтган асрнинг 20-30-йилларида большевиклар сиёсати худосизлар, натижасида нафақат халқимизнинг бойликлари талон- афюн, тарож этилди, балки диний ва миллий қадриятлари МТС, паймол этилди. Бундай жараёнлар даврий матбуот саҳифа- КХС, ячейка. ларида акс этган. Ушбу мақола эса ўша даврдаги манба- лардан бири ҳисобланган даврий матбуот материаллари орқали очиб берилган. 1 Candidate of historical sciences, associate professor, Tashkent state pedagogical institute named after Nizami, Department of the newest history of Uzbekistan. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: mingnorov62@mail.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 3 № 3 (2022) / ISSN 2181-1415 Освещение советской политики в отношении религии в периодических изданиях АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В результате политики большевиков в 20-30-е годы безбожники, прошлого века были разграблены не только богатства опиум, нашего народа, но и изъяты его религиозные и МТС, национальные ценности. Такие процессы нашли КХС, ячейка. отражение на страницах периодической печати. Эта статья раскрывается по материалам периодической печати, которая считается одним из источников того времени. Ўтмиш тарихга манбаларга суянмасдан баҳо бериб бўлмайди. Чунки тузум мафкураси бўлиб ўтган воқеаларни бузиб кўрсатишга ҳаракат қилади. Собиқ совет тузуми даврида ҳам худди шундай жараёнлар бўлганлигини кузатиш мумкин. Манба эса бўлиб ўтган воқеаларни ўрганишда асосий маълумот сифатида хизмат қилади. Ушбу мақолада ўтган асрнинг 20-30-йилларидаги сиёсий жараёнларни ўрганишни даврий матбуот материаллари орқали ёритиб беришга ҳаракат қилинди. Большевиклар ҳокимият тепасига келиб, социалистик жамиятини қура бошлар экан, нафақат синфсиз жамиятни юзага келтириш учун, балки барча нарсага фақат ўз кучи билан эриша оладиган динсиз, йўқсиллар мамлакатини барпо қилиш мақсадида динга қарши аёвсиз кураш олиб бордилар. Совет ҳукуматининг Ўзбекистон жумҳуриятидаги динга бўлган муносабати даврий матбуотда кенг тарзда тарғиб этилган ва ёритиб борилган. Совет ҳукумати Ўзбекистон Республикасида динга қарши кураш олиб бориш мақсадида “Худосизлар” номли журнал чиқара бошлади. Ушбу журналдаги аксарият мақолалар ва турли маълумотлар сиёсий тизимга хизмат қилганлиги боис, барча эътибор динга қарши қаратилган эди. Бу эса коммунистларнинг Ўзбекистонда динга бўлган муносабатини янада тўлиқроқ очиб бериш имкониятини беради. Шу билан бир қаторда, бошқа даврий матбуот органларининг саҳифаларида ҳам динга қарши тарғибот ишлари олиб борилган. Ўтган асрнинг 20-йиллар охири ва 30-йилларда динга қарши кураш коммунистлар партиясининг энг асосий вазифаларидан бирига айланди. Динга қарши оммавий тарғибот олиб бориш ишлари икки қисмдан ташкил топди: 1. Тарғибот қисми. Бунда маърузалар тайин қилиниб, улар клублар ва қизил чойхоналарда амалга оширилади. 2. Кеча қисми. Бунда байрамлар арафасида турли хил кечалар ташкил этилиб, уларнинг дастурига: – қисқа маърузалар; – театр ўйини; – шеърий чиқиш; – ашулалар киргизилиб” [1], аҳолини ўз томонига ушбу йўл орқали тортган. Коммунистлар динни ўзларининг асосий душманлари сифатида кўриб, динга нисбатан таъқибни борган сари кучайтириб борганлар. Шунинг учун ҳам улар “Дин ва диний ташкилотлар маданий инқилоб душманлари” [2] ва “Диннинг зарарлигига кам баҳо бериш, диний мафкурани тўғридан-тўғри қувватлашдир” [3], деган дастуруламал билан динга қарши аёвсиз кураш олиб борганлар. 14 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 3 № 3 (2022) / ISSN 2181-1415 1925 йилда Тошкент, Қўқон каби шаҳарларда худосиз ташкилотларда, фирқа ячейкалари ҳузурида тўгараклар, район қўмиталари, бюролари пайдо бўлиб, худосизлар ҳаракати жонлана борди. 1928 йилнинг ноябрь ойида худосизлар союзи марказий ташкилот бюро томонидан I Ўзбекистон жумҳурияти худосизлар қурултойи чақирилиб, жумҳурият худосизлик ҳаракатига раҳбарлик қилиб туриш учун марказий худо- сизлар шўроси сайланди. “Ўзбекистоннинг кенг шаҳар меҳнаткашлар оммаси, колхозчилар, совхоз ва МТС ишчилари орасида динга қарши ҳаракат социалистик қурилишининг биринчи беш йиллиги тўртинчи йилида шунчалик кенгайдики, у 1928 йилга қараганда 13 маротаба ўсди. Курашчан худосизлар союзининг аъзолари: 1929 йилда 12 000 та, 1930 йилда 19 000 та, 1931 йилда 40 000 та, 1931 йилда 90 000 та, 1932 йилда 160 000 нафар” [4], бўлди, дейилган маълумот берилади. 1932–1933 йилларда ёппасига коллективлаштиришни тамомлаш учун, биринчидан, ҳар бир савхоз, колхоз, МТС қошида КХСнинг ячейкаларини ташкил қилиш зарурлиги; иккинчидан, қишлоқда динга қарши курашни ривожлан- тиришга тўсқинлик қилувчиларга қарши қатъий кураш зарурлиги; учинчидан, хат ёзувни араб ҳарфидан лотин ҳарфига кўчириш зарурлиги” [5] белгилаб берилган эди. Большевиклар томонидан маҳаллий аҳолини худосизлантириш нафақат республика маркази Тошкент шаҳрида, балки чекка вилоятларда ҳам олиб борилди [6]. Агар шўролар жумҳурияти ва Украинада динга қарши тарғибот ишлари 1922–1923 йилларда бошланган бўлса, Ўзбекистонда бундан икки йилгина илга