Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
Эволюционное развитие фондов государственного музея истории Узбекистана
Sarvar BOYMIRZAEV
Общество и инновации · 3 · 592-601 · 2021
Аннотация
Калит сўзлар: Ушбу мақолада Ўзбекистон тарихи давлат музейининг экспедиция, ташкил этилиш сабаблари ҳамда бугунги кунгача бўлган музей, даврдаги фаолияти ҳақида сўз юритилган. Шу билан коллекция, биргаликда, музей ташкил этилган дастлабки даврда танга, фонд. фаолият юритган бўлимларнинг мақсад ва вазифалари, музей ходимлари томонидан ташкил этилган экспедициялар натижасида музейдаги нумизматика, археология, этнография каби фондларининг шаклланиши ҳамда бугунги кунга келиб, уларнинг ҳар бирида қанчадан ашёлар сақланаётганлиги тўғрисидаги маълумотлар берилган. 1 Researcher of the State Museum of History of Uzbekistan. E-mail: boymirzayevsarvar94@gmail.com. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 04 (2022) / ISSN 2181-1415 Эволюционное развитие фондов государственного музея истории Узбекистана АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье рассматриваются причины создания экспедиция, Государственного музея истории Узбекистана и его музей, деятельность на сегодняшний день. При этом, коллекция, представляются сведения о целях и задачах отделов, монета, фонд. действовавших в первые дни существования музея, формировании таких музейных фондов, как нумизматика, археология, этнография, в результате экспедиций, организованные сотрудниками музея, а также о количестве экспонатов, хранящихся в музее. КИРИШ Бугунги кунда 350 мингга яқин тарихий осори-атиқаларга эга Ўзбекистон тарихи давлат музейи фондлари шаклланишининг ўзига хос тарихи бор [1. C. 1]. Ўлкамизда дастлаб ташкил этилган музейлардан бири Тошкент ўлкашунослик музейи (ҳозирги кунда Ўзбекистон тарихи давлат музейи деб номланади) ташкил этилиши ташаббусини А.П. Федченко бошлайди, лекин унинг вафоти туфайли (1873) унинг дўсти, ипакчилик мактабининг бошлиғи В.Ф. Ошанин ўз қўлига олади ва ўзи бошчилик қилаётган ипакчилик мактабидан бир нечта хонани музей учун ажратиб берган. МАТЕРИАЛ ВА МЕТОДЛАР Сирдарё вилояти ҳарбий губернатори, генерал-лейтенант Н. Головачев 1876 йил 9 январда музейни комплектлаш масаласи бўйича кенгашга Н.А. Маев, В.Ф. Ошанин, А.И. Вилькинс, Д.Ю. Южаков ва И.И. Краузени таклиф этган. Кенгашда музей ташкил этилганда: а) геология-география; б) ботаника-зоология; д) этнография-археология; э) қишлоқ хўжалиги ва саноат каби бўлимлар бўйича коллекциялар шакллантирилишига қарор қилинди [2. C. 85]. Музейда 1877 йилнинг биринчи январидан: а) табиат тарихи ва археология; б) нумизматика; д) этнография ва техника; г) қишлоқ хўжалиги каби жами 4 та бўлим фаолият юрита бошлади [3. C. 1]. Табиат тарихи бўлимидан қўтос ва йўлбарс тулумлари (тери)дан ташқари Колпаковский тақдим қилган 85 та қушларнинг коллекцияси, турли-туман ҳашоратлар йиғиндиси, тирик илонлар, И.И. Краузе тўплаган Тошкент ўсимликлари гербарийси жой олган. Тўла-тўкис ташкил қилинмаган зоология бўлимида дастлаб 100 дан кўпроқ қўнғиз ва ҳашаротларнинг энтомотологик коллекцияси (буларни В.Ф. Ошанин ва А.И. Вилкинс тўплаган) жой олган [4. C. 11]. Унча катта бўлмаган маъданлар бўлимида Ўрта Осиёнинг турли ҳудудларидан келтирилган тошкўмир ва бошқа тошга айланган жисмлар, нефт олтингугурт, туз, турли тоғ жинслари ва маъданлар, темир, мис рудаси ҳамда бошқа намуналарни кўриш мумкин. Бу бўлимдаги коллекциялар Тошкент, Фарғона, Еттисув, Қизилқум ва Амударё бўйларидан келтирилган эди. Қишлоқ хўжалиги бўлимида эса бошоқли ўсимликлар йиғиндиси ва маҳаллий қишлоқ хўжалиги ўсимликлари уруғларидан намуналар, Тошкент атрофидаги асаларичиликка оид материаллар, ипакчиликка доир тўла коллекция ва дендралогия намуналари жамланган эди. 593 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 04 (2022) / ISSN 2181-1415 Тошкент музейининг 1876–1880 йиллардаги фаолиятини алоҳида ажратиб кўрсатиш мумкин. Сабаби, айнан шу йиллар давомида музей фондлари нумизматика, этнография, геология ва бошқа соҳаларга оид турли коллекциялар билан бойиди. Коллекциялар тўпланиши натижасида экспозицияларни кенгайтириш ва бўлимларни маълум даражада тартибга солиш бўйича йўриқнома ишлаб чиқилиб, география ва антропология бўлими ажратилди. Техника ва этнографиянинг бирлашган бўлими эса саноат ва этнография бўлимларига бўлинди [5. C. 40]. Шуни алоҳида таъкидлаб ўтиш керакки, ўлка маъмурияти томонидан тайинланган музей раҳбарлари, кўпинча, соҳага алоқадор эмас, музей ва унинг фондлари моҳиятини тушунмас эдилар. Оқибатда, музей учун инъом этилган кўпгина нарсалар йўқолиб кетар эди. Бунинг устига музей биноси экспонатларни сақлаш, қайта ишлов бериш учун мослашмаган эди. ХIХ асрнинг 80 йиллари охирига келиб, бинонинг торлиги туфайли буюмларни туркумлаш ва уларни зарур тартибда жойлаштириш имкони йўқолди [6, c. 12]. Музей фонди материалларини ишлаш учун бино, маблағ ва зарур шароитнинг йўқлиги экспонатларни қайта паспортлаштириш имконини бермади. Бундай муаммоларнинг мавжудлиги зоология бўлимининг тугатилишига олиб келди. 1883 йилда эса турли ҳайвонларнинг ҳўл препаратларини сақлаб қолиш учун зарур бўлган спиртнинг йўқлиги туфайли бу коллекциялардан воз кечилди. Музей,
Доказательный фрагмент
«Калит сўзлар: Ушбу мақолада Ўзбекистон тарихи давлат музейининг экспедиция, ташкил этилиш сабаблари ҳамда бугунги кунгача бўлган музей, даврдаги фаолияти ҳақида сўз юритилган.»
Образец извлечения
Демо-превьюКалит сўзлар: Ушбу мақолада Ўзбекистон тарихи давлат музейининг экспедиция, ташкил этилиш сабаблари ҳамда бугунги кунгача бўлган музей, даврдаги фаолияти ҳақида сўз юритилган. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- expedition, фонд, museum, музей, экспедиция, coin, коллекция, монета, танга, collection, fund
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025