Семейные отношения как сфера, образующая конкретную систему общения

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье рассматриваются и анализируются семья, системы семейных ценностей, показывая, как они общество, меняются с развитием общества. За годы независимости время, Узбекистан многое сделал для укрепления института закон, человек, семьи. Прежде всего, создана правовая база для личность, совершенствования семейно-брачных отношений, семья процесс. стала приоритетом общества, принят ряд нормативно- правовых актов в ее защиту, а также семейные школы. Ko‘p asrlar davomida oila har qanday sivilizatsiyalashgan jamiyat ijtimoiy tuzilishining zaruriy tarkibiy qismi bo‘lib kelgan. Jamiyat oiladan boshlanadi, shaxsning shakllanishi unda sodir bo‘ladi. Oila – qarindoshlik munosabatlariga asoslangan ijtimoiy guruh bo‘lib, uning a’zolari birgalikda yashash, farzandlarni dunyoga keltirish va tarbiyalash orqali birlashadi. Oila insonning tashqi dunyo bilan aloqasidagi eng muhim bo‘g‘in bo‘lib, jamiyatda shaxsning ijtimoiylashuviga hissa qo‘shadi. Oila uzoq vaqtdan beri ijtimoiy tartib asos bo‘lgan poydevor hisoblanganiga qaramay, u hali ham o‘rganilmagan institutlardan biri bo‘lib qolmoqda. A.G. Xarchev oilani “Er-xotinlar, ota-onalar va bolalar o‘rtasidagi munosabatlarning tarixan o‘ziga xos tizimi, a’zolari nikoh yoki qarindoshlik, umumiy hayot va o‘zaro ma’naviy javobgarlik bilan bog‘liq bo‘lgan, ijtimoiy va jamiyatning aholining jismoniy va ma’naviy takror ishlab chiqarishga bo‘lgan ehtiyoji tufayli yuzaga keladigan kichik ijtimoiy guruh”, sifatida ta’riflaydi [4]. A.I. Antonov va V.M. Medkovlar oila – bu umumiy faoliyat bilan birlashtirilgan va aholining ko‘payishini, oilaviy avlodlar davomiyligini, bolalarni ijtimoiylashtirishni va ularni qo‘llab-quvvatlashni amalga oshiradigan, nikoh ittifoqi va oilaviy munosabatlarga asoslangan a’zolarining mavjudligi kichik ijtimoiy guruh yoki odamlar jamoasi deb ta’riflaydi [1]. F.M. Tursunov oila va uning qadriyatlarini samarali o‘rganish uchun bizning tadqiqotimiz uchun samarali bo‘ladigan yangi oila paradigmasini ishlab chiqish zarur deb hisoblaydi. Uning mohiyatini u quyidagicha izohlaydi: “Bu yerda, birinchi navbatda, skeptiklarning oila paradigmasi oilaning ijtimoiy munosabatlardagi o‘zini o‘zi ta’minlovchi va hukmron rolidan iboratligi haqidagi g‘oyalarini rad etish zarur. Aksincha, jamiyatning roli oilaviy munosabatlarda mavjud bo‘lgan altruizm va sadoqat bilan boyitib, ularni ijtimoiy o‘zaro ta’sirning yangi darajalarida yangi qobiliyatga jalb qilish uchun qayta ishlanishi kerak” [3]. Oila paradigmasi – jamiyat va shaxs, fuqarolik jamiyati va davlat haqidagi fundamental g‘oyalar to‘plamini o‘z ichiga olgan ijtimoiy olamning fundamental rasmini aks ettiradi, ya’ni ma’lum bir tarixiy davrning eng muhim tushunchalari, nazariyalari va oqimlarining asosini tashkil etuvchi majmua. Oila paradigmasi ma’lum bir tarixiy davrda shaxslar amal qiladigan qadriyatlar tizimini ham aks ettiradi. Oila instituti doimo o‘zgarib turadi, bu jamiyatning o‘zi rivojlanishi, ijtimoiy ehtiyojlarning o‘zgarishi bilan belgilanadi. Biroq barcha bu o‘zgarishlar bilan jamiyat o‘zining tarixiy rivojlanishining har qanday bosqichida aholining ko‘payishiga muhtoj, shuning uchun uni ushbu takror ishlab chiqarishni tashkil etish shakli sifatida oila qiziqtiradi. 172 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2022) / ISSN 2181-1415 Oila rivojlanishining turli bosqichlarida o‘ziga xos qadriyatlar, me’yorlarning o‘ziga xos xususiyatlariga ijtimoiy-iqtisodiy, mafkuraviy, aniq tarixiy, etnik, diniy omillar sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Ijtimoiy-iqtisodiy omillar oilaga bevosita emas, balki madaniy qadriyatlar orqali ta’sir qiladi. M.S. Nishonov shunday yozadi: “Vaqt o‘tishi bilan o‘zgarib turadigan me’yorlar va an’analar ham oilaviy hayot siklining u yoki bu bosqichiga qarab farqlanadi. Mamlakatimizning turli hududlarida nikoh-oila munosabatlari sohasidagi qadriyatlar va normalarning sezilarli darajada farqlanishi, shuningdek, ularni buzganlik uchun norasmiy sanksiyalar kuzatilmoqda. Bu ko‘p jihatdan ko‘plab manbalar, jumladan, diniy xurofotlar bilan oziqlangan an’ana va urf-odatlar bilan bog‘liq” [2]. Qadriyatlar odamlarning xulq-atvorini, odamlarga xos bo‘lgan me’yor va qoidalarni belgilaydi. Jamiyat rivojlanishining har bir bosqichida qadriyatlarning o‘ziga xos ierarxiyasi shakllanadi, bu qiymat yo‘nalishlarida ifodalanadi. Qadriyat yo‘nalishlari – bu o‘zini tutish va ehtiyojlarni qondirishning ma’lum usullarini ongli ravishda afzal ko‘rish yoki rad etish. Ular harakatlar motivatsiyasiga, odamlarning dunyoqarashiga ta’sir qiladi. Oila inson uchun eng muhim qadriyatlardan biri bo‘lib qoladi. Qadriyatlar deganda shaxs, guruh, jamiyatning muayyan ehtiyojlarini qondirish uchun ijtimoiy ob’ektning mulki tushuniladi. Oilaviy qadriyatlar qadriyatlar tizimida muhim rol o‘ynaydi. Oilaviy qadriyatlar bu jamiyatda o‘stirilgan oila haqidagi g‘oyalar majmui bo‘lib, ular oilaviy maqsadlarni tanlashga, hayotni tashkil etish va o‘zaro munosabatlarga ta’si