Философский анализ влияния экологических проблем на здоровье гармонично развитого поколения

Аннотация

Ключевые слова: В статье дается философский анализ негативного антропогенный, воздействия деградации окружающей среды на здоровье экологический кризис, человека. Показано, что ухудшение состояния окружающей индустриальная среды в первую очередь вызвано человеческим фактором. цивилизация, социальная среда, экосистема, международная экология, организация здравоохранения, сила природы, стандартизация, специализация, экологическая устойчивость, катастрофы, аграрная революция. Dunyo miqyosida global ekologik muommolarni yuzaga kelish hamda keskin- lashuvi o‘z mohiyatiga ko‘ra insonlaring tabiatga ta’siri tufayli sodir bo‘layotgani hech kimga sir emas. Zero, O‘zbekiston Prezidenti Sh. Mirziyoyevning 2016-yildagi ijtimoiy- iqtisodiy rivojlanishning asosiy yakunlari va 2017-yilga mo‘ljallangan iqtisodiy dastur- ning eng muhim ustuvor yo‘nalishlariga bag‘ishlangan Vazirlar Mahkamasining kengay- tirilgan majlisdagi ma’ruzasida tasdiqlanganidek,“Pala-partish takliflarni berish va shoshmashosharlik bilan qarorlar qabul qilish kerak emas. Yaqinda shu sabablarga ko‘ra Orolbo‘yi muommolarini hal etish bo‘yicha kompleks dasturni qaytarishga majbur bo‘ldim. Bu kabi xatoliklar takrorlanmasligi shart”. Yuqoridagi fikrlardan shu narsa ma’lum bo‘ladiki, ekologiya borasidagi vazifalar nafaqat O‘zbekistonda, shu jumladan, boshqa mamlakatlarda ham ahvol achinarli ekanligidan dalolat beradi.O‘z navbatida, turli mazmun-mohiyatiga ega bo‘lgan tabiiy, iqtisodiy, ijtimoiy-siyosiy, mafkuraviy, inson salomatligiga oid muammolar ko‘plab xalqlar, millatlar mintaqalarda yashayotgan aholi hayotiga dahshatli ofat sifatida ham tahdid solmoqda. Bunday ofatlardan har yili yuz minglab kishilar qurbon bo‘lmoqdalar. Bunday ekologik inqirozli holatning yuzaga kelishida inson-yuksak aql-zakovat egasi bo‘la turib asosy rol o‘ynamoqda. 2000-yilda BMT da 189 davlat rahbarlarining ishtirokidagi o‘tkazilgan ming yillik Sammitda XXI asr boshida insoniyat taraqqiyoti oldida turgan eng muhim vazifalar belgilab olindi va u sakkizta asosiy yo‘nalishlarga ajratildi. Sakkiz yo‘nalishda bajarilishi belgilab olingan vazifalarning to‘rttasi bevosita ekologik muommolarga daxldordir. Ular: 1) bolalar 14 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 3 № 2 (2022) / ISSN 2181-1415 o‘limini kamaytirish; 2) onalar salomatligini yaxshilash; 3) OITS va boshqa o‘ta xavfli kasalliklarga qarshi kurash; 4) ekologik barqarorlikni ta’minlab borishidan iborat. Bundan ko‘rinib turibdiki, barcha muammolar inson salomatligiga borib taqalmoqda. Sog‘lomlik tushunchasini ta’riflaganda, ko‘pincha, uning me’yorlari haqidagi masala kelib chiqadi. Tabiiyki, bu yerda me’yor tushunchasining o‘zi munozaralidir. Me’yor (norma) bu inson organizmi, uning alohida organlari muvozanati, tashqi muhit funksiyalarini shartli ifodalash uchun ishlatiladi. I.I. Brexmanning yozishicha, organizm hech qachon muhit bilan muvozanatga kira olmaydi, aks holda uning taraqqiyoti yuz bermaydi. Ayni paytda dunyoning har bir hududi ekotizm doirasida bir-biri bilan uzviy bog‘langandir. “Ekologiya muammosi yer yuzining hamma burchaklarida ham dolzarb, faqat uning keskinlik darajasi dunyoning turli mamlakatlarida va mintaqalarida turlichadir. Markaziy Osiyo mintaqasida ekologik falokatning g‘oyat xavfli zonalardan biri vujudga kelganligini ochiq aytish mumkin. Vaziyatning murakkabligi shundaki, u bir necha o‘n yilliklar mobaynida ushbu muammoni inkor etish natijasidagina emas, balki mintaqada inson hayoti faoliyatining deyarli barcha sohalari ekologik xavf ostida qolganligi natijasida kelib chiqqandir. Tabiatga qo‘pol va takabburlarcha munosabatda bo‘lishga yo‘l qo‘yib bo‘lmaydi. Biz bu borada ochiq tajribaga egamiz. Bunday muno- sabatni tabiat kechirmaydi. Inson tabiatning xo‘jayini degan soxta sotsialistik mafkuraviy da’vo, ayniqsa, Markaziy Osiyo mintaqasida ko‘plab odamlar, bir qancha xalqlar va millatlarning hayoti uchun fojiaga aylandi. Ularning qirilib ketishi, genofondning yo‘q bo‘lib ketishi yoqasiga keltirib qo‘ydi”. Agar jarayon shu zaylda davom etsa kelajakda insonlar salomatligi qanday bo‘lishini hech kim bilmaydi. Olimlarning kuzatishicha, hozirda odamlarda ko‘p uchrayotgan, davosi hanuzgacha topilmagan sirli o‘nta kasallik turlari ham muayyan ma’noda ekologik inqiroz sababli yuzaga kelgan. Bularga OITS (Spid) altsgeymer (xotiraning yo‘qolishi), parranda gripi, allogrifogiya(inson tanasida ayrim minerallarning kamayib ketishi), autoimmune xastaligi, quturish, kreytsfeld (peevidokliroz) kasalligi, surunkali charchoq kasalligi, terida hashorat o‘rmalab yurganga o‘xshash kasallik va surunkali shamollash kasalligi. Bularning barchasi inson va insoniyatning tabiatga oqilona munosabatda bo‘la olmasligi tufayli yuzaga kelganligi isbot talab qilmaydigan haqiqatdir. Ilmiy-falsafiy adabiyotlarda “antropogen o‘zgargan muhit”degan tushuncha bor. Uning ma’nosi “Antropogen-(yunoncha antrpogen”-kishi,inson,genos o‘zgarish)o‘zgargan muhit kishilarning xo‘jalik faoliyati jarayonida ma’lum