Система упражнений обучения профессионально-ориентированному английскому языку на основе кластерного подхода в области естественных наук академического лицея

Аннотация

Ключевые слова: В основе процесса обучения иностранному языку лежат кластерный подход, непосредственные упражнения, а разработка и внедрение упражнение, системы упражнений в соответствии с целью обучения система упражнений, иностранному языку является одним из факторов, языковые упражнения, речевые упражнения, определяющих эффективность обучения. В данной статье рецептивная речь, анализируется предлагаемая система упражнений в продуктивная речь. обучении профессионально-ориентированному английскому языку в области естественных наук на основе кластерного подхода с анализом отечественных и зарубежных исследований по преподаванию английского языка в довузовской системе обучения и подкрепляется с примерами. Zamonaviy metodikada chet tillarini o‘qitish jarayoni ketma-ket bajariladigan mashqlarning uzluksiz zanjir sifatida qaraladi. Mashqlarning bajarilish sifati chet tilidagi nutq faoliyatini o‘zlashtirishdagi muvaffaqiyatga ta’sir qiladi. Mashqlar chet tillarni o‘qitish faoliyati xususiyatidan kelib chiqib til materiali va o‘qitish o‘rtasidagi aloqa vazifasini bajaradi. Boshqacha aytganda, mashqlar nafaqat til materialini o‘zlashtirish, balki nutqning har xil turlarini egallash vositasi hamdir. Chet til o‘rganish mashqlar bajarishdan iborat jarayondir deyilsa, mubolag‘a yoki xato bo‘lmaydi. Bu – mashqning dinamika (harakat) tarafi. Uning statika (holat) jihati – darslikda o ‘quv materiali tarzida tashkil etilganligidadir [1]. Mashq tushunchasi ostida S.F. Shatilov “Ta’lim sharoitida maxsus tashkil etiladigan bir yoki ko‘p martalik nutq yoki til xarakteridagi bir qator operatsiyalar yoki harakatlar” ni tushunadi [2]. Mashq yoki topshirish (1) (a) faqat ishtirokchilar o‘rtasidagi birgalikdagi harakat natijasida erishish mumkin bo‘lgan maqsadga, (b) birgalikdagi harakatni tizimlashtirish va ketma-ketlashtirish mexanizmiga va (d) ma’no almashinuviga qaratilgan; (2) o‘quvchi- lardan ma’lum ish rejalarini bajarish jarayonida o‘rganilayotgan tilni tushunish, boshqa- rish va/yoki ishlab chiqarishni talab qiluvchi til o‘rganishdagi mashaqqatlarga ega sinfdagi topshiriq yoki faoliyat [3]. Psixologlar mashqlarni muayyan harakatlar yoki harakat turlarini ularni o‘zlash- tirish maqsadida tushunishga asoslangan va ongli nazorat va to‘g‘rilash bilan birga kechadigan takroriy bajarish deb tushunishadi [4]. I.L. Bim mashqlarda elementlarni o‘zlashtirish uchun o‘quvchining xorijiy til tizimi elementlarini o‘zlashtirish bo‘yicha o‘quv faoliyatini tashkil etishning minimal birligini ko‘radi. O‘rganish birliklari o‘quvchilar faoliyatida bevosita material birliklaridan foyda- lanish usulini gavdalantiradi [5]. 156 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 3 № 2 (2022) / ISSN 2181-1415 Mashqlar bir-biri bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, o‘z tizimini tashkil qiladi. Aytish mumkinki, mashqlar tizimi o‘qitish tizimining asosi bo‘lib, ko‘nikma va malakalarni shakllantirishda o‘quvchilarning aniq ta’lim maqsadiga erishishga qaratilgan birgalikdagi va o‘zaro bog‘liq harakatlarini ifodalaydi. Mashqlar tizimining majburiy belgilari: butun tizimning ilmiyligi va kommunikativ yo‘naltirilganligi, mashqlarning o‘zaro bog‘liqligi, til materiali va nutqiy faoliyatning izchilligi va takrorlanishi. Respublikamizda akademik litsey o‘quvchilarining ingliz tilidan leksik kompeten- siyasini rivojlantirishda lingvistik lug‘atlardan foydalanishni tadqiq qilgan Sh.T. Butayev akademik litseyda leksikani o‘qitishdagi mashqlarni predmetlardan foydalanish asosidagi mashqlar, rolli o‘yinlar, intellektual o‘yinlar, didaktik o‘yinlar kabi turlarga bo‘lgan. U o‘z tadqiqotida akademik listey o‘quvchilari maktab o‘quvchilariga nisbatan kattaroq yoshda bo‘lishlariga qaramasdan, ular uchun ham so‘zlarni o‘yinlar orqali o‘zlashtirishga qizi- qishlarini hamda ular uchun ham bunday usul juda ham samarali ekanligini tajribalar ko‘rsatib berganligini qayd etgan [6]. Bundan tashqari, A.A. Isoqov akademik litsey o‘quvchilarining ingliz tilida grammatik ko‘nikmalarini takomillashtirish texnologiyasi bo‘yicha tadqiqot olib borgan va chet tili grammatikasini kommunikativ yo‘nalishda o‘qitishga qo‘yiladigan zamonaviy lingvometodik talablardan kelib chiqib maxsus mashq turlarini taklif etgan [7]. Yana bir tadqiqotchi N.J. Shirinova ingliz tili darslarida akademik litsey o‘quvchi- larining bilish faolligini oshirishda o‘ziga xos metod va uslublar haqida izlanishlar olib borgan va mashqlarga o‘quvchilarning bilish faolligini oshirishdagi eng muhim vositalardan biri deb qaragan [8]. Hamdo‘stlik mamlakatalaridan N.M. Smirnova ixtisoslashtirilgan maktab o‘quvchi- larining fandan xabardorlik kompetensiyasini xorijiy til vositasida shakllantirish borasida tegishli mashqlar tizimini ishlab chiqqan va u quyidagicha ko‘rinishga ega [9]: Fonetik, leksik va grammatik ko‘nikma va Til mashqlari malakalarni shakllantirish O‘qish, gapirish, yozish va tinglash ko‘nikma Nutq mashqlari va malakalarini shakllantirish Iqtisodiyotga tegishli ma’lumotlarni olish Ma