Вопросы обеспечения прав человека в процессе международного сотрудничества в борьбе с преступностью

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада жиноятчиликка қарши кураш масалаларини халқаро ҳамкорлик, тартибга солувчи асосий халқаро шартномаларнинг жиноятчиликка қарши ҳуқуқий табиати ва минтақавий халқаро шартномаларда кураш, мустаҳкамланишининг ўзига хос жиҳатлари таҳлил жиноятчилик, экстрадиция, қилинган. Мақолада жиноятчиликка қарши кураш бўйича ҳибсга олиш, халқаро ҳамкорлик механизмининг йўналишлари ва ўзаро ҳуқуқий ёрдам, хусусиятлари таҳлил қилар экан, асосий эътиборни инсон халқаро шартнома. ҳуқуқларига қаратади. Муаллиф томонидан жиноятчи- ликка қарши кураш бўйича халқаро ҳамкорлик механизми амалга оширишда инсонпарварлик нуқтаи назаридан халқаро ҳамкорлик йўналишларининг бир-бирига боғлиқ жиҳатлари кенг ёритилган бўлиб, бу борада турли ҳуқуқ- шунос олимларнинг фикр ва мулоҳазалари келтирган. 1 Head of the Department “General Legal Disciplines” of the Customs Institute of the State Customs Committee of the Republic of Uzbekistan, PhD in Law, Associate Professor. E-mail: 8447@mail.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 3 № 2 (2022) / ISSN 2181-1415 Вопросы обеспечения прав человека в процессе международного сотрудничества в борьбе с преступностью АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье анализируется правовая природа основных международное международных договоров, регулирующих борьбу с сотрудничество, преступностью, и особенности их закрепления в борьба с преступностью, региональных международных договорах. В статье преступление, экстрадиция, анализируются направления и особенности арест, международного сотрудничества в борьбе с преступностью взаимная правовая помощ, и основное внимание уделяется правам человека. При международный договор. реализации автором механизма международного сотрудничества по борьбе с преступностью широко освещены взаимосвязанные аспекты направлений международного сотрудничества с гуманитарной точки зрения, и в этой связи были приведены мнения различных ученых-юристов. Ўзбекистон Республикаси мустақиллик йилларида қатор халқаро конвен- циялар, шартномалар ва хужжатларга қўшилиб, уларнинг фаол иштирокчисига айланди. Мазкур халқаро ҳуқуқий ҳужжатларнинг қонунчилигимизда татбиқ қилиниши, қонунларимизни уларга уйғунлигини янгича баҳолаш заруратини туғдиради. Миллий қонунчилик ва тегишли тартиб-қоидаларни халқаро стандарт- ларга мослаштиришни, ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари фаолиятини, айниқса, жиноят содир қилган шахсларни ва процесснинг бошқа субъектларини ҳуқуқий ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилинишига доир қонунчиликни такомиллаш- тиришни талаб қилади. Сўнгги йилларда жиноятчилик соҳасида рўй берган миқдор ва сифат ўзга- ришлари, хусусан, жиноятчиликнинг трансчегаравий хусусият касб этиб бораётганлиги бу борада жиноятчиликка қарши кураш бўйича давлатларо халқаро ҳамкорликни янада чуқурлаштиришни тақозо этмоқда [1. Б. 80–81]. XX асрнинг иккинчи ярмида қабул қилинган Конституцияларда давлат- ларнинг ташқи сиёсий фаолиятини тартибга солишнинг кенгайиши яққол намоён бўлди. Бу, энг аввало, ташқи сиёсатнинг айрим принципларини расмий эълон қилиш, уруш эълон қилиш ва халқаро шартномалар тузиш билан боғлиқ масалаларни тартибга солиш, халқаро ва ички ҳуқуқнинг ўзаро муносабатлари, давлат органларининг халқаро шартномаларни тузиш, ратификация ва денон- сация қилиш бўйича ваколатларини белгилаш, инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш соҳасидаги ҳамкорлик – фуқаролик, инсоннинг ҳуқуқ ва эркинликлари, экстра- диция ва бошпана ҳуқуқи, давлатлараро иқтисодий ва ҳарбий-сиёсий интеграция масалаларини тартибга солишда кўринади[2. Б. 68]. Юқорида келтирилган масалалар ичида бугунги кунда долзарб бўлиб келаётган ва ечими кутилаётган муаммолардан бири жиноятчиликка қарши кураш бўйича халқаро ҳамкорликни амалга ошириш жараёнида давлатлар томонидан инсон ҳуқуқларини таъминланишидир. 77 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 3 № 2 (2022) / ISSN 2181-1415 Бундан ташқари, инсон мансуб бўлган мамлакат ёки ҳудуднинг сиёсий, ҳуқуқий ёки халқаро мақомидан, ушбу ҳудуд мустақилми, васийми, ўзини ўзи идора қиладими ёки бошқа тарзда чекланганлигидан қатъи назар, бирор бир айирмачилик холатига дуч келмаслиги керак. Бу шуни кўрсатадики, шахс юқорида кўрсатилган асосларига кўра жазоланиш эҳтимоли бўлса, уни бир давлат иккинчи давлатга ушлаб беришни рад қилади. Халқаро ва миллий ҳуқуқ нормаларини қамраб олувчи ҳамда бевосита инсон ҳуқуқ ва эркинликларига таъсир этувчи ҳуқуқий институт сифатида экстради- циянинг ҳуқуқий табиати уни тартибга солувчи миллий ва халқаро ҳуқуқ нормалари ўзаро муносабатига оид муаммолар ечимининг мураккаблиги билан изоҳланади. Хусусан, гарчи Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонун- ларида халқаро ҳуқуқ нормаларининг устуворлиги эътироф этилган бўлса-да, бу умумий тусдаги қоида бўлиб, унинг устида назарий-ҳуқуқий жиҳатдан бош қотирилганда айрим муаммолар келиб чиқади: – экстрадицияга оид халқаро-ҳуқуқий нормаларни Ўзбекистон Республикаси ҳуқуқий тизимига жорий этиш механизмини белгилаш; – давлат ҳуқуқий тизимида амал қилувчи