Воспитание и специализация одаренных учащихся как педагогическая проблема

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада иқтидорли ўқувчилар тарбияси сифат иқтидор, жиҳатидан ўзига хослиги ва табиати ҳақида маълумот ақлий ривожланиш берилган. Шунингдек, шахснинг ҳаёт йўлининг кейинги салоҳияти, босқичларига нисбатан ақлий ривожланиш салоҳияти, уни ижодий фикрлаш, конформизм, рўёбга чиқариш учун иқтидорли ва ижодий фикрлайдиган ностандарт, болаларни шакллантириш учун қулай ва бой ривожланиш ихтисослашув, муҳитини яратиш асослари баён этилган. элита ва элита таълими. 1director, 17-Specialized school with in-depth study of individual subjects of Denau district, Denau, Uzbekistan Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2022) / ISSN 2181-1415 Воспитание и специализация одаренных учащихся как педагогическая проблема АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье представлена информация о качестве и талант, уникальности образования одаренных учащихся. Также потенциал умственного описаны возможности интеллектуального развития развития, личности на более поздних этапах ее жизни, основы творческое мышление, конформизм, создания комфортной и насыщенной развивающей среды нестандартность, для формирования одаренных и творчески мыслящих специализация, детей для ее реализации. элитарность и элитарное образование. Маълумки, иқтидорли ўқувчиларни тарбиялаш ва ўқитиш учун зарур шароитларни яратиш турли мамлакатларда миллий элитанинг шаклланишига ёрдам беради, фан, санъат ютуқлари ва миллий иқтисодиётнинг рақобат- бардошлигини таъминлайди. Бу иқтидорни юзага чиқариш фақат алоҳида шахс учун, балки жамият ва унинг тараққиёти учун зарурдир. Ушбу энг муҳим стратегик миллий вазифанинг аҳамияти болалар иқтидорининг назарий (тушунчалари, турлари, намоён бўлиш шакллари ва бошқалар) ва амалий жиҳатларини (иқтидорли болалар билан ишлашнинг ташкилий шакллари) тадқиқ қилишни чуқурроқ ўрганишга ундайди. Иқтидор–инсон руҳиятининг бутун ҳаёти давомида тизимли ривожлана- диган психиканинг имконияти бўлиб, инсоннинг бошқаларга нисбатан ноанъана- вий ва фавқулодда натижаларга эришишини таъминлайди. Иқтидор инсоннинг барча имкониятларини ва фикрлашини ҳаётнинг янги талабларини ҳал қилишга ва янги шароитларга мослашишга йўналтиради. Истеъдодларни қидириш, намоён қилиш, таълим бериш, тарбиялаш муаммо- лари бутун дунё олимлари, амалиётчилари учун ҳали – ҳамон долзарблигича қолмоқда. Турли ёшдаги истеъдодли болаларни ўрганиб чиқишда етарлича кўп материал тўпланган у ёки бу ёш хусусиятлари билан истеъдод учқунларининг алоқадорлиги ҳамда ёш ўзгаришларининг кечиши ҳақидаги масалалар устида фикр юритишга ундайди. Америкалик психолог Л. Терманнинг фикрича, “иқтидорлиларни тўғри тарбиялаш” “идеал даражадаги катталар”га айланади ва улар реал ҳаётда муваф- фақият қозонади [1]. Шунинг учун болаларнинг иқтидорини сақлаб қолиш педагогик муаммо бўлиб, аслида, тарбиявий муаммога айланади. Кўплаб тадқиқотчилар шундай хулосага келдиларки, аксарият истеъдодли болалар кўплаб тенгдошларидан фарқ қилиб турувчи алоҳида хусусиятларга эга бўлишади.Иқтидорли болаларда дунёни билиш усуллари ҳар доим ҳам анъанавий таълим муҳитига мувофиқ келмайди [2]. Чунки иқтидорли болалар учун бу дунёни тушуниш уларнинг идрокида органик равишда мос келадиган одатий ҳодисадир. Иқтидорли бола конформизмга мойил бўлмаганлиги сабабли бир қатор қийинчи- ликларга дуч келади. Баъзи иқтидорли ўқувчилар зерикарли ва такрорланадиган ўқув дастурлари ва ўқитиш усулларига қизиқиш йўқлиги сабабли мактабни билвосита ёки очиқ рад этадилар. 14 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2022) / ISSN 2181-1415 Иқтидорли ўқувчиларда, кўпинча, жисмоний, интеллектуал ва ижтимоий ривожланиш ўртасида номувофиқлик мавжуд бўлиб, бу кўплаб мулоқотдаги қийинчиликларга ва бошқаларга ёқмайдиган мулоқот фазилатларининг ривож- ланишига сабаб бўлади ва, кўпинча, низоларга олиб келади. Иқтидорли ўқувчи- ларда мулоҳаза юритишнинг мустақиллиги, когнитив эгоцентризм, мукаммал- ликка интилиш, етакчилик, тенгдошлар билан ўзаро муносабатларнинг рақобат- бардош шаклларига интилиш, одамлар ва ҳодисаларни баҳолашда, ўзига ва бошқаларга талабларнинг кучайиши, ҳар қандай адолатсизликни рад этиш, муваффақиятсизлик қўрқуви, ҳақиқий ва хаёлий хавф каби фазилатлар одатий, ҳамма учун яратилган оддий муносабатлар билан ҳар доим мувофиқланмайди. Америкалик олимлар томонидан 400 га яқин таниқли одамларнинг таржимаи ҳоли ўрганиб чиқилганда улардан 60 фоизи мактаб таълими даврида жиддий муаммоларга дуч келганликлари аниқланди [3]. Актуал ва потенциал қобилиятлар тушунчасининг мавжудлиги ривожланишни олдиндан башорат қилиш муаммосини муҳим деб ҳисоблайди. Т.Эдисон тўлиқ “ўртамиёналиги” туфайли мактабдан ҳайдалган, В. Черчилл сурункали равишда синфда охиргидан олдинги ўқувчи бўлган, 14 ёшида Й. Либиг қобилиятсизлиги сабабли мактабни тарк этган. Ўзлаштирмаган мактаб ўқувчилари рўйхатига А. Швайцер ва А. Эйнштейнларнинг исмлари киритилган [3. Б. 15]. Педагогик муаммо: Истеъдодли ўқувчиларни мавжуд мактаб муҳитига мослаштириш стратегиясига ус