Проблемы профессионального развития и деятельности учителя биологии в цифровой образовательной среде

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада рақамли таълим муҳитида биология ўқитув- рақамли таълим муҳити, чисининг фаолиятидаги муаммолари, ушбу муҳитидаги биология ўқитувчиси, ўқув жараёни, фаолият юритишнинг концептуал ёндашув- касбий ривожлантириш, лари ва тамойиллари, омили, хос хусусиятлари ва унинг ўқув жараёни, концептуал ёндашув, педагогик эффектив таъсири ҳақида фикрлар билдирил- тамойил, ган. омил, 1senior lecturer, Surkhandarya regional center for retraining and advanced training of public education workers, Surkhandarya, Uzbekistan Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2022) / ISSN 2181-1415 хусусият, педагогик эффектив таъсир. Проблемы профессионального развития и деятельности учителя биологии в цифровой образовательной среде АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматриваются проблемы учителя биологии цифровая среда обучения, в цифровой среде обучения, процесс обучения в этой среде, учитель биологии, концептуальные подходы и принципы действия, факторы, непрерывное характеристики и его педагогическая эффективность. профессиональное развитие, учебный процесс, концептуальный подход, принцип, фактор, особенность, педагогическая эффективность. Динамик равишда, ўзгарувчан ва тез ривожланувчи дунёда таълим тизими янги масалалар билан тўқнашади. Бугунги кунда таълимда контент ва фактларни эслаб қолишга асосланган ёндашувдан кўра ўқувчилар олдига қўйилган масалани ҳал қилишда олинган билим, кўникма ва кўникмаларга суяниб иш кўринишларига имкон берувчи восита сифатида қараш шакллана бошланди. Шу нуқтаи назардан таълим объектини айрим қисмларга бўлиб ўрганиш устувор бўлган тизимли ёндашув усули объектнинг бир бутунлигига, унинг элементларини ўзаро алоқа- дорлигикда ўрганиш ва ўргатиш усули, яъни синергетик ёндашувга ўз ўрнини бўшатиб берди. Барча маълумотларни кўп жойлардан топиш мумкин бўлган шароитда ўқувчи билимларни хотирасида факт ва рақамларни эслаб қоладиган, ўқитувчи диққат маркази бўлмиш ўқитиш-ўрганишнинг бутун жараёни ҳозирда катта долзарбликка эга эмас. Бу ўзгариш бизни анаъанавий “марказда ўқитувчи” моделидаги мазмуни, аудитория муҳити, баҳолаш технологиялардан фойдала- нишга бошқача ёндашувли “ўқитиш тизими марказида ўқувчи” моделига ўтишни тақозо этди. Маълумки, ўқитувчи таълимни ислоҳ қилишда асосий шахсдир. Янги техно- логик инновациялар турли қийинчиликлар туғдиради. Бу масала янги техно- логиялардан фойдаланиб, кўникмаларни узлуксиз ривожлантириш орқали ҳал қилиниши мумкин. Билимларга эга бўлиш технологиялардан фойдаланишни кенгайтиради. Шунинг учун фанни билишни узлуксиз ривожлантириш зарур. ЮНЕСКО томонидан 1984 йилда “Узлуксиз касбий ривожлантириш” концеп- цияси ишлаб чиқилди. Унга “Таълим тизимида ёки ундан ташқарида ҳаётнинг турли даврларида рўй берадиган, бир-бирини тўлдирадиган, билим олишга, шахс қобилиятларини ривожлантиришга, шу жумладан, ўрганиш ва касбий вазифа- 273 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 02 (2022) / ISSN 2181-1415 ларни бажаришга тайёрлашга қаратилган онгли ҳаракатлар йиғинди-сидир”, дея таъриф берилди [1. Б. 128]. Фикримизча, ушбу таърифда узлуксиз касбий ривожлантириш атамасига ўзига хос изоҳ берилган. Мамлакатимиз халқ таълими тизимидаги ислоҳотлар натижасида умумтаълим ўқитувчиларининг узлуксиз касбий ривожлантириш зарурати янада ортди. Дунёдаги замонавий таълимнинг интеграциялашуви жараёнлари кучайиши билан бир қаторда, Ўзбекистоннинг инновацион ривож- ланиш вазифалари умумтаълим мактаб директорлари малакасини ошириш тизи- мининг рақобатбардошлигини таъминлаш учун алоҳида талаблар қўймоқда. Узлуксиз касбий ривожлантириш таркибини аниклашнинг ҳозирги концеп- туал ёндашувлари, асосан, учта асосий тамойилга асосланади [2. Б. 28], [3. Б. 14], [4. Б. 46] яъни ҳаёт давомида узлуксизлиги, ўқитиш кўламининг кенглиги, ўрга- нишга йўналтирилганлиги. Бизнинг назаримизда, умумтаълим ўқитувчиларининг узлуксиз касбий ривожлантириш тизимига ўтишиқуйидаги педагогик шартларни талаб қилади, жумладан: • малака оширишнинг замонавий шаклларини жорий этиш; • узлуксиз касбий ривожлантириш мухитини яратиш; • узлуксиз касбий ривожлантиришни кўллаб-кувватлаш механизмларини татбиқ этиш. Мазкур йўналишдаги вазифалар ижросини самарали таъминлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Халқ таълими соҳасидаги илмий- тадқиқот фаолиятини қўллаб-қувватлаш ҳамда узлуксиз касбий ривожлантириш тизимини жорий қилиш чора-тадбирлари тўғрисида” 2021 йил 25 январдаги ПҚ–4963-сон Қарори [5] қабул қилинди. Узлуксиз касбий ривожлантириш инсон ҳаёт фаолияти давомида касбий билимларини янгилаш ва уни узлуксиз ривожлантириш сифатида ҳам таъриф- ланиши мумкин. Бу профессионал бўлиш, билимларни янгилаш ва касбий узлуксиз ривожлантиришдир. Ҳозирги вақтда касбий ва педагогик функцияларни амалга ошириш учун узлуксиз касбий ривожланишнинг мақсади касбий билимдонлик, ижодкорлик, шахсий масъулият, ижтимоий этуклик, мулоқот кўникмалари, ўзини-ўзи ташкил этиш, хайрихоҳлик ва эмпатия каби касбий фазилатлар ва шахсий фа