Развитие института посредничества в гражданском праве

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада муаллиф воситачилик институтининг воситачилик, моҳиятини назарий ва амалий жихатдан таҳлил этган воситачилик институти, хамда мазкур институтнинг ривожланиш тарихини вакиллик, хорижий мамлакатлар қонунчилиги мисолида ёритиб ваколат, шартнома, берган. Шунингдек, Ўзбекистонда амалга оширилаётган савдо, кенг қамровли ислоҳотлар шароитида фуқаролик ҳуқуқий товар, муносабатларни тартибга солишнинг назарий ва амалий ҳуқуқий конструкция, муаммоларини назарий-методологик ва амалий жиҳатдан комитент, ўрганишнинг долзарблиги ҳақида фикрлар билдирилган. коллизия. 1 Lecturer of the Department of State and Legal Disciplines of the Specialized branch of the Tashkent State Law University. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: feruzauzmu86@mail.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2022) / ISSN 2181-1415 Развитие института посредничества в гражданском праве АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье автор проанализировал сущность посредничество, института посредничества с теоретической и практической институт посредничества, точек зрения и осветил историю его развития на примере представительство, законодательства зарубежных стран. А также изложены полномочия, контракт, мнения об актуальности теоретико-методологического и торговля, практического изучения теоретических и практических товар, проблем регулирования гражданских правоотношений в правовая конструкция, условиях масштабных реформ, проводимых в Узбекистане. комитент, коллизия. Маълумки, кишилик жамиятининг ҳар бир босқичида муайян ижтимоий муносабатлар учун ўзига хос ҳуқуқий конструкциялар муҳим ўрин тутган. Масалан, дастлабки қабилавий тузумда қабила номидан унинг оқсоқоллари ва ҳарбий бошлиқлари ҳаракат қилган бўлсалар, қулдорлик жамиятида қулдорлар ўз қулларига нисбатан барча амалий ва юридик ҳаракатни амалга оширишга ҳақли бўлганлар. Ўзбекистон тарихи учун муҳим аҳамиятга эга бўлган ҳуқуқий манбалардан бири ҳисобланган Авесто китобида ҳам қабила оқсоқоллари ва уруғ бошлиқлари ўз қабила аъзолари номидан бошқа қабиладагилар билан муносабатларга киришганликлари ва қабила ишларини тўлиқ назорат қилганликлари қайд этилади [1]. Кейинчалик хусусий мулкчиликнинг ривожланиши ва индивидуал шахснинг, оиланинг мулки ва манфаатлари жамоат мол-мулки ва манфаатларидан ажратилгач бир шахснинг бошқа шахс манфаатлари учун ўз номидан ҳаракат қилиш муносабатлари шакллана бошлади. Дастлаб, муайян кишининг номидан ва унинг маблағлари ҳисобидан бошқа шахс ишончли киши – вакил сифатида иштирок этиш муносабати шаклланган бўлса, жамият аъзолари ва иқтисодий муомала иштирокчилари ўртасидаги мулкий муносабатларнинг мураккаблашиб бориши натижасида муайян билим ва малакага эга бўлган шахслар бошқа кишилар манфаатини кўзлаб ўз номидан бироқ ўзига топшириқ берган шахс фойдасига турли битимлар тузиш, мол-мулкларни сотиб олиш ёки сотиш каби хизматларни таклиф қила бошладилар. Албатта воситачилик муносабатларининг илк куртаклари қадимги қулдор- лик даврида ҳам у ёки бу кўринишда мавжуд эди. Ҳуқуқшунос олим В. Топилдиев- нинг фикрича, Рим қулдорчилик давлатининг асосий ҳуқуқларидан бири бўлган Рим фуқаролик ҳуқуқи асослари ўзининг индивидуал характери, яъни хусусий мулк ҳуқуқи институтининг чегараланмаганлиги билан иқтисодда ҳукмрон бўлган синфларга қулдорларга, савдогар-бойларга кенг ҳуқуқ ва имкониятларни яратиши билан ажралиб турган. Унинг ўзига хос хусусиятларидан яна бири шартнома институтининг кенг асосда қўлланилишидир. Шартномаларнинг янги шакл- ларини ишлаб чиқиш, амалиётга тадбиқ этиш, шартнома шартларини реал ва лозим даражада бажаришни таъминлаш, айниқса шартнома субъектларининг тенг ҳуқуқлилигини эътироф этиш, шартномани бажармаган шахсга, қарздорга энг оғир бўлган мулкий жавобгарликларни қўллаш асосидан келиб чиққан [2]. 305 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2022) / ISSN 2181-1415 Хусусан, қул қулдорнинг хусусий мулки бўлганлиги сабабли ҳам нафақат унинг меҳнатидан фойдаланилган, балки қулнинг ўз хўжайини номидан нафақат амалий балки, юридик ҳаракат қилиши, хўжайиннинг фойдасига ва унинг номидан битимлари тузишига йўл қўйилган ва бу муносабатларни тартибга солиш учун муайян ҳуқуқий конструкцияга алоҳида эҳтиёж сезилмаган. Бинобарин, қул ўзининг ҳуқуқий ҳолатидан келиб чиқиб, фақатгина ўзи тегишли бўлган хўжайиннинг номидангина ҳаракат қилиши мумкин бўлган. Патриархал рим оиласида қул амалга оширган ҳаракатларнинг юридик оқибати, шу жумладан у сотиб олган мол-мулк ҳам хўжайинга тегишли бўлган [3]. Шу сабабли бу ҳолатда том маънодаги вакилликни қўллашнинг имкони мавжуд бўлмаган. Ю.Бароннинг фикрича, “jus civil” бўйича вакил томонидан тузилган шартнома ваколат берган шахс учун бевосита ҳеч қандай оқибатни туғдирмайди, агар вакил ва учинчи шахс ўртасидаги ўзаро муносабатлар аниқланса, унда вакил шартнома бўйича ўз ҳуқуқларини ваколат берган шахсга ўтказиши ёки вакиллик муносабатларидан келиб чиқадиган ўз ҳуқуқларини учинчи шахсга ўтказади [4]. Бу ҳолатл