Научный анализ понятия и классификации митингов, собраний и демонстраций, а также массовых акций

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада митинг, йиғилиш ва намойишлар тушунчаси йиғилиш ўтказиш ва таснифи атрофлича ўрганилди. Хорижий давлатлар эркинлиги, қонунчилиги ва илмий адабиётларда мавжуд митинг, митинг, йиғилиш ва намойишлар тушунчалари ҳамда олимлар йиғилиш, намойиш, қарашлари қиёсий таҳлил қилиниб, муаллифлик таъриф- кўча юриши, лари ишлаб чиқилди. пикет, флешмоб. 1 Independent researcher, Academy of the Ministry of Internal Affairs. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: n.otabek1993@mail.ru Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2022) / ISSN 2181-1415 Научный анализ понятия и классификации митингов, собраний и демонстраций, а также массовых акций АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье, всесторонне изучено понятие и свобода собраний, классификация митингов, собраний и демонстраций. Были митинг, сравнительно проанализированы, понятия митингов, собрание, собраний и демонстраций в законодательстве зарубежных демонстрация, уличное шествие, стран и научной литературе, а также мнения ученых. пикет, флэшмоб. Разработаны определения инициации массовых акций. Демократик жамиятда йиғинлар ташкил этиш ҳуқуқи фуқароларнинг асосий сиёсий ҳуқуқларидан бири бўлиб, фуқароларнинг демократик бошқарувда иштирок этишининг муҳим кафолати ҳисобланади. Фуқаролар йиғинлар ташкил этиш орқали ўз фикрларини эркин намоён этадилар. Шунингдек, улар мамлакат сиёсий, иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳаётининг турли масалалари бўйича талаб ва таклифларни илгари суришлари мумкин. Бундай ҳолда савол туғилади: илмий ва ҳуқуқий адабиётларда йиғинлар ташкил этиш эркинлиги қандай изоҳланади ва унинг қандай шакллари мавжуд? Ўрганилган маълумотларни тизимли таҳлил қилган ҳолда ҳар бир тушунчага тўхталиб ўтамиз. Йиғинлар ўтказиш инсоннинг асосий ҳуқуқларидан бири бўлиб, якка ёки бир гуруҳ шахслар, бирлашмалар ва ташкилотлар иштирокида амалга оширилиши билан тавсифланади. Шу ўринда, йиғинлар бир қатор мақсадларга, жумладан, озчиликнинг фикри ёки норозилигини билдиришга, маданиятни сақлаб қолиш ва ривожлантиришга хизмат қилади. Йиғинлар бир гуруҳ инсонларнинг муштарак манфаатларини намоён этиш воситаси ҳисобланади. [1. Б. 15]. Митинг, йиғилиш ва намойишлар – бу фуқароларнинг сиёсий-ижтимоий ёки иқтисодий муаммоларини ҳал этиш учун қилинган бир-бирини тўлдирувчи тушунча- лардир. Уни ўтказиш маданияти ҳар бир халқнинг миллий, диний дунёқараши ва ижтимоий ривожланиш қонуниятлари билан боғлиқ бўлиб, тарихий давлатчилик тажрибасини намоён этади. Бунда миллатнинг дини, урф-одатлари, сиёсий онги, давлатнинг ривожланиш босқичи муҳим ўрин тутади. [2. Б. 590]. Бундан ташқари, йиғинлар ўтказишга бир қатор таърифлар келтирилган. Жумладан, Ўзбек тилининг изоҳли луғатида кишиларнинг фикр олишуви ёки бирор масалани ҳал қилиш учун тўпланиши [5. Б. 272]; Википедия энцикло- педиясида митинг, пикет, намойиш ва йиғилишлар ўтказишни ўз ичига олувчи, “биринчи авлод” инсон ҳуқуқларига (фуқаролик ва сиёсий) тегишли ҳуқуқ тури [22] эканлиги айтиб ўтилган. ЕХҲТ Демократик институтлар ва инсон ҳуқуқлари бўйича бюроси томонидан ишлаб чиқилган “Тинч йиғинлар ўтказиш бўйича устувор тамойиллар” қўлланмасида “йиғинлар” атамаси умумий манфаатларни ифода этиш мақсадида бир гуруҳ шахсларнинг жамоат жойида маълум вақтга йиғилиши деб шарҳланган. Унга кўра, йиғинларда (пикетдан ташқари) камида икки нафар шахснинг иштирок этиши лозимлиги тўғрисида айтиб ўтилган бўлиб, улар ўтказилишига кўра иккига, яъни: 181 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2022) / ISSN 2181-1415 1) бир жойда ўтказиладиган – йиғилиш, флешмоб, митинг, намойиш, пикет; 2) йиғин иштирокчиларининг ҳаракатланиши билан боғлиқ – кўча юриш- лари каби турларга ажратилиши мумкинлигига урғу берилган [7. Б. 33–34]. Қуйида ҳар бир йиғин турлари юзасидан тўхталиб ўтамиз. Митинг – бирор муҳим воқеага, кўпинча сиёсий масалаларни муҳокама этишга бағишлаб ўтказиладиган оммавий йиғилиш [3, б. 602]. Юқоридаги таърифдан митинглар омма томонидан бирор бир муҳим сиёсий воқеа юзасидан ўтказиладиган йиғилиш эканлигини кўриш мумкин. Ушбу фикрга мос равишда, рус олимларидан Н.Ю.Шведова ҳамда ўзбек олимларидан М.Х. Рустамбоев митингни сиёсий масалаларнинг муҳокамаси учун йиғилган жамоа йиғилиши деб таърифлаган [8. Б. 451], [3. Б. 186], [1. Б. 228]. Рус олимларидан А.Б. Барихин [9. Б. 456], С.И. Ожегов [10. Б. 296] ҳамда Д.Н. Ушаковлар [11. Б. 303] митингни фуқароларнинг сиёсий масалалардан таш- қари ижтимоий ва бошқа масалаларнинг муҳокамаси учун оммавий йиғилиши деб таърифлаб, унинг талаб, хайрихоҳлик (қўллаб-қувватлаш) ёки норозилик характерида бўлиши мумкинлиги тўғрисида тўхталиб ўтган. Шунингдек, Ю.И. Фединский [14. Б. 454], А.Я. Сухарева ва В.Е. Крутских [13] каби бошқа рус олимлари митингни фуқароларнинг муҳим ижтимоий-сиёсий масалалар юзасидан бирор бир мансабдор шахс ёки ташкилотнинг ҳаракатларига муносабати деб таъкидлаган. Ўзбек олимларидан У.Ш. Ҳусаиновнинг таъкидлашича, митинг очиқ ҳавода ўтказиладиган йиғилиш тури бўлиб, одатда, бундай ом