Применение меры пресечения в виде заключения под стражу, в отношении подозреваемого в уголовном в судопроизводстве

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада жиноят содир этганликда гумон гумон қилинувчи, қилинаётган шахснинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳуқуқ, ҳимоя қилиш, бир қатор ривожланган хорижий мамла- мажбурият, катлар жиноят-процессуал қонунчилигида гумон қили- ҳимоячи, адвокат, нувчи ҳуқуқларининг таъминланганлиги, айбсизлик тергов. презумпцияси, қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чораси, гумон қилинувчига нисбатан эҳтиёт чораларини қўллаш, қамоққа олиш тарзидаги эҳтиёт чорасини қўллашда суд томонидан инобатга олиниши лозим бўлган ҳолатлар таҳлил қилинган. 1 Senior lecturer at Tashkent State University of Law. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: kamoliddinmavlanov@gmail.com. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2022) / ISSN 2181-1415 Применение меры пресечения в виде заключения под стражу, в отношении подозреваемого в уголовном в судопроизводстве АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье, рассматриваются защита прав и законных подозреваемый, интересов лица, подозреваемого в совершении преступления. право, Его обеспеченность правом и защитой, подозреваемого в обязанность, уголовно-процессуальном законодательстве. Изучается опыт защитник, адвокат, ряда развитых зарубежных стран. Обеспечивающих следствие. презумпцию невиновности. Значение, ее содержание, непосредственно для подозреваемого. А также, важность презумпции невиновности для обозначения, прав подозреваемого. И его непосредственных прав. В частности, изучается опыт зарубежных стран. Жиноят ишлари юритувида процессуал мажбурлов чораларини қўллаш шахснинг конституцияда назарда тутилган ҳуқуқ ва қонуний манфаатларига тўғридан тўғри дахл қилади. Қонуний ва тўғри асосларнинг мавжудлиги, шунингдек, ҳуқуқ ва эркинликлар чекланиши чегарасининг аниқ белгиланганлиги жиноят ишини юритишда қатнашаётган иштирокчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишда ҳал қилувчи омиллар саналади. Ўзбекистон Республикаси ва у томонидан тан олинган халқаро-ҳуқуқий ҳужжатларда жиноий таъқибга учраган шахснинг ҳуқуқларини чеклашнинг аниқ тартиби белгиланган. Уларда назарда тутилмаган тарзда шахс ҳуқуқларини чеклаш тақиқланади. Эҳтиёт чоралари процессуал мажбурлов чораларининг жуда муҳим таркибий қисми саналади. Улар, биринчи навбатда, қонунбузарликнинг олдини олиш хусусиятига эга, бошқача айтганда, бу чоралар қўлланиши мумкин бўлган шахс- ларнинг келгусида ғайриқонуний фаолиятига йўл қўймасликка хизмат қилиш билан бирга жиноят-процессуал фаолиятнинг самарали ташкил этилишига шароит яратади. Эҳтиёт чораси айбланувчи, судланувчи (алоҳида ҳолларда гумон қилинувчи) суриштирувдан, дастлабки терговдан ва суддан бўйин товлашининг олдини олиш; унинг бундан кейинги жиноий фаолиятининг олдини олиш; унинг иш бўйича ҳақиқатни аниқлашга халал берадиган уринишларига йўл қўймаслик; ҳукмнинг ижро этилишини таъминлаш мақсадида қўлланилади (ЖПК 236-модда). Гумон қилинувчига нисбатан бу турдаги чораларни қўллашдаги асосий қийин- чилик унинг процессуал мақомига бориб тақалади. Қоида тариқасида эҳтиёт чоралари айбланувчиларга нисбатан қўлланилади, яъни шахсга нисбатан айблов эълон қилинган бўлиши лозим. Алоҳида ҳолларда эҳтиёт чораси гумон қилинувчи сифатида ЖПК 221-моддасига асосан, ушланган шахсга нисбатан ҳам қўлланилиши мумкин. Бундай ҳолларда эҳтиёт чораси ўн кунгача муддатга (ушлаб туриш вақти ҳисобга олинган ҳолда) қўлланилган ҳисобланиб, шу муддат ичида гумон қилинувчи жиноят ишида айбланувчи тариқасида иштирок этишга жалб қилиниши шарт [1]. Бошқача айтганда, суриш- тирувчи, терговчи ва прокурорда шахсга нисбатан қамоққа олиш ёки уй қамоғи қўлланилган вақтдан бошлаб, айб эълон қилиш учун 10 кунлик муддат мавжуд. 266 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2022) / ISSN 2181-1415 Бироқ бундай ҳолларда айблов сифати шубҳа остида қолади. Бунинг сабаблари сифатида жиноят иши доирасида йиғилган далилларнинг етарли эмаслиги ва жиноят иши ҳолатларининг тўлиқ ўрганилмаганлигини кўрсатиш мумкин. Шунинг учун мазкур муддат ичида айб эълон қилиш масаласи процессуалист олимлар ўртасида баҳсга сабаб бўлмоқда. Жумладан, А.А. Бондарев фикрича, шошма- шошарлик билан, етарли далилларни тўпламасдан туриб ёки зарур материалларни йиғмасдан туриб айбланган шахс тергов жараёнида айбсиз эканлиги маълум бўлиши ва реабилитация қилиниши мумкин [2]. Шунинг учун олим бундай вазиятда айблов эълон қилиш муддатини узайтиришни таклиф этган. Д.А. Иванов ҳамда М.А. Куликовлар ҳам бу фикрга қўшилган ҳолда мазкур тартибнинг камчиликларига тўхталган [3]. Нима сабабдан бунчалик қисқа муддат берилган- лиги, бу вақт ичида йиғиладиган далилларнинг етарлилиги ва, умуман, эълон қилинадиган айбловнинг сифати мунозарали масала. Амалдаги қонунчилигимиз бўйича мазкур тартибга риоя қилиш жуда муҳим бўлиб, эҳтиёт чоранинг қонуний ва асосли танланганлиги шахсни гумон қилинувчи тариқасида жиноят ишига тўғри жалб этилганлигига бевосита боғлиқ бўлиб қолади. Шунинг учун ушлаб турилган гумон қилинувчига нисбатан қамоққа олиш ёки уй қамоғи тарзидаги эҳтиёт чорасини қўллашнинг қон