Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
Необходимость создания национальной базы данных геномной информации в Узбекистане
Bakhtiyor MURODOV · Mukhtor ABDURAKHIMOV
Общество и инновации · 3 · 37-43 · 2021
Аннотация
Калит сўзлар: Мазкур мақолада геномга оид ахборотдан фойдаланган одам геноми, ҳолда жиноятларни фош этиш, бедарак йўқолган шахс- биологик материал, ларни қидириб топиш, таниб олинмаган мурдаларнинг геномга оид ахборот, шахсини аниқлаш борасида хорижий давлатларнинг геном бўйича давлат рўйхатига олиш. тажрибаси асосида Ўзбекистонда геномга оид ахборотнинг ягона маълумотлар базасини яратиш, шунингдек, унинг самарали ишлаши учун геном бўйича давлат рўйхатига олиш тартибини ишлаб чиқиш зарурияти ёритилган. 1 Head of the Department of “Preliminary Investigation and Criminalistics” Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: m.abduraximov@iiv.uz. Tel.: (+998)90-320-10-81. 2 Deputy head of the legal support Department of the Ministry of internal Affairs of the Republic of Uzbekistan. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: m.abduraximov@iiv.uz. Tel.: (+998) 98-305-21-22. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2022) / ISSN 2181-1415 Необходимость создания национальной базы данных геномной информации в Узбекистане АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В этой статье освещена необходимость создания в геном человека, Узбекистане единой базы геномной информации на основе биологический материал, опыта зарубежных стран в области раскрытия информация о геноме, преступлений с использованием геномной информации, государственная регистрация по геному. поиска пропавших без вести, идентификации неопознанных трупов, а также разработки процедуры государственной регистрации генома для его эффективного функционирования. Дарҳақиқат, инсон геномининг (ДНКнинг) кашф этилиши натижасида ундан жиноят-процессуал фаолиятда, хусусан, жиноятларнинг олдини олиш, уларни фош этиш, айбсиз шахсларнинг айбсизлигини исботлашда самарали фойдаланиш имконияти пайдо бўлди. Хусусан, фош этилмаган жиноят ишлари бўйича ҳодиса жойидан олинган биологик келиб чиқишга эга бўлган изларни ДНК-таҳлилдан ўтказган ҳолда жиноят содир этган шахсни идентификация қилиш жиноятни фош этишга сезиларли ёрдам кўрсатмоқда. Жиноятларни фош этиш учун ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар ходим- ларини юқоридаги маълумотлар билан таъминлаш масаласини соҳада замонавий идентификация қилиш тизимларини жорий этиш орқали ҳал этиш мумкин. Бундай замонавий идентификация тизимлари қаторига Ўзбекистон Республикаси- нинг “Геном бўйича давлат рўйхатига олиш тўғрисида”ги Қонунига биноан 2023-йил 1-январдан мамлакатимизда яратилиши кўзда тутилаётган геномга оид ахборотнинг ягона маълумотлар базасини (кейинги ўринларда – Ягона маълумот- лар базаси) киритиш мумкин. Бироқ Ягона маълумотлар базасини шакллантиришга бўлган зарурат нималарда ифодаланади? Ундан самарали фойдаланиш мақсадида уни қандай тартибда шакллантириш зарур? Мазкур саволларга жавоб топиш учун айрим маълумотларни келтириб ўтиш жоиз. Жумладан, Ички ишлар вазирлиги Ҳуқуқий статистика ва тезкор ҳисоб маълумотлар марказининг маълумотларига кўра, 2020-йилда фош этилмаган оғир ва ўта оғир жиноятларнинг салмоғи 2016-йилга нисбатан деярли 50 фоизга ўсганлигини кўрсатмоқда. Жиноят-процессуал кодексининг 364-моддаси 1-қисми 1-бандига асосан тўхтатилган жиноят ишлари- нинг сони ҳам 2020-йилда 2019-йилга нисбатан 2 баробар ошиб кетган. Бундан ташқари, сўнгги 5 йилда фош этилмаганлиги асоси билан 21 мингдан ортиқ жиноят ишлари тўхтатилган. Мазкур рақамлар фош этилмаган жиноятлар бўйича шахсларни идентификация қилишда муаммолар мавжуд эканлигини яққол кўрсатиб турибди. Бу борада хорижий давлатларнинг суд-тергов амалиёти таҳлили шуни кўрсатмоқдаки, гарчи ҳодиса жойини кўздан кечириш давомида биологик материаллар олинган бўлса-да, айрим жиноятчилар ўзларининг жиноий фаолият- ларини йиллар давомида амалга ошириб келганлар ҳамда уларни идентификация қилиш имкони бўлмаган. 38 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2022) / ISSN 2181-1415 Ана шундай жиноятчилардан бири кўп эпизодли қотиллик жиноятларини содир этган Андрей Чикатило ҳисобланади. У тахминан 12 йил давомида (1978–йилдан 1990-йилга қадар) 53 та исботланган қотиллик жиноятларини содир этган. А. Чикатило қурбонларининг 14 нафарини 9 ёшдан 17 ёшгача бўлган қизлар, 18 нафарини хотин-қизлар, 21 нафарини 16 ёшгача бўлган ўғил болалар ташкил қилган [1]. Назаримизда, ўша вақтларда геномга оид ахборотнинг ягона маълумотлар базаси мавжуд бўлмаганлиги ушбу жиноятни ўз вақтида фош этилмай қолиши- нинг сабабларидан бири бўлиб ҳисобланади. Қайд этиш лозимки, анъанавий усулларга нисбатан одам ДНКси суд- биологик экспертизаси ўтказиш йўли билан жиноятларни фош этиш самарадор- лиги бирмунча юқорироқ. Агар геномга оид ахборотнинг ягона маълумотлар базаси юритилса, унда ҳар бир шахсни барча фош этилмаган жиноятларга алоқадорлигини текшириш имкони юзага келади. Ягона маълумотлар базасини юритишга бўлган заруратни асословчи яна бир ҳолат эътиборга молик. Маълумки, амалиётда жиноят қурбонларининг шахсини аниқлаш имкони бўлмайдиган ҳолатлар учраб туради. Бундай шахслар
Доказательный фрагмент
«Калит сўзлар: Мазкур мақолада геномга оид ахборотдан фойдаланган одам геноми, ҳолда жиноятларни фош этиш, бедарак йўқолган шахс- биологик материал, ларни қидириб топиш, таниб олинмаган мурдаларнинг геномга оид ахборот…»
Образец извлечения
Демо-превьюКалит сўзлар: Мазкур мақолада геномга оид ахборотдан фойдаланган одам геноми, ҳолда жиноятларни фош этиш, бедарак йўқолган шахс- биологик материал, ларни қидириб топиш, таниб олинмаган мурдаларнинг геномга оид ахборот… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- DOI: https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss1/S-pp37-43, human genome, биологик материал, state registration of the genome, биологический материал, геном человека, геном бўйича давлат рўйхатига олиш, государственная регистрация по геному, информация о геноме, biological material, одам геноми, information about the genome, геномга оид ахборот
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Диссертации и авторефератыYusupov Kuanıshbay Baltabayevich2026
Научные статьиI.B.Yangiboyev, E.X.Berdanov +22025