Важность использования водных ресурсов транзитара в установлении международных отношений (на примере регионов Ферганской долины)

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада давлатлараро муносабатларни ўрнатишда сув ресурслари, трансчегаравий сув ресурсларидан фойдаланишнинг трансчегаравий дарёлар, аҳамияти, бугунги кунда сув ресурсларидан оқилона фойда- сув танқислиги, ланиш масалалари манбалардаги тегишли материаллар минтақавий ҳамкорлик, сув муносабатлари. ёрдамида таҳлил қилинган. 1 Teacher, department of “Civil society”, Ferghana state university. Ferghana, Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 11 (2021) / ISSN 2181-1415 Важность использования водных ресурсов транзитара в установлении международных отношений (на примере регионов Ферганской долины) АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье, анализируется значение использования водные ресурсы, трансграничных водных ресурсов в установлении трансграничные реки, добрососедских отношений Республики Узбекистан с дефицит воды, пограничными странами. Также, рассматриваются вопросы региональное сотрудничество, рационального использования водных ресурсов в условиях водные отношения. маловодья. Анализируются соответствующие материалы из источников доступных на сегодняшний день. Барча даврларда сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш ва уларни асраб- авайлаш муҳим ўрин тутган. Чунки сув-бу ҳаёт манбаи демакдир. Шу боисдан ҳам сув ресурсларидан, айниқса, трансчегаравий дарёлардан адолатли ва оқилона фойдаланиш масалалари бугунги кунда бутун дунёда ўта долзарб аҳамият касб этмоқда. Негаки давлатларнинг келгусидаги тараққиёти, аҳоли фаровонлиги, энг муҳими, унинг осуда ҳамда бехатар ҳаёт кечириши айнан шу омиллар билан боғлиқ. Жумладан, “Минтақамизда сув танқислиги билан боғлиқ вазият йилдан йилга мураккаблашиб бормоқда. Охирги 10 йилда, мисол учун, Ўзбекистонда сув ҳажми 12 фоизга, ўтган йилгига нисбатан эса бу йил 15 фоизга камайган” [1]. Шу билан бирга, жаҳон ҳамжамиятининг эътиборини сув масалаларига, тоза ичимлик сувига талаб муҳимлиги, тоза ичимлик сувидан барқарор фойдаланиш услубларини тарғибот қилиш масалаларига жалб этиш мақсадида БМТ Атроф-муҳит ва ривожланиш бўйича конференциясининг (Рио де Жанейро шаҳри, 1992-йил) Қарорига мувофиқ, ҳар йили 22-март – Бутунжаҳон Сув ресурслари куни (World Water Day) сифатида нишонланиб келинади [2]. Хусусан, БМТ Бош Ассамблеясининг 2010-йил 20-декабрда бўлиб ўтган 69-ялпи йиғилишида қабул қилинган A/RES/65/154-cонли Резолюцияга мувофиқ 2013-йил “Сув бўйича ҳамкорлик халқаро йили” (“International Year of Water Cooperation”) [3] деб эълон қилинди. Унда сув бўйича БМТ ва бошқа халқаро ташкилотлар, давлатлар ва манфаатдор томонларнинг кенг қамровли ҳамкорлиги ва мулоқотини кучайтириш масалалари атрофлича ҳал қилинди. Фарғона водийси суғориш тизими техника ва технологиясини замонавий- лаштириш ва унга сармоялар сарфлаш, айниқса, эътиборли аҳамиятга эга. Дарҳақиқат, истиқлолнинг охирги 10 йилида Ўзбекистондаги суғориш тизимини техник ва технологик қайта қуриш, янгилаш учун умумий қиймати 1,2 млрд. доллардан ортиқ инвестицион лойиҳалар амалга оширилди [4]. Бундан ташқари, Ўзбекистон Ирригация ва Дренаж бўйича Халқаро Қўмита, Бутунжаҳон Сув Кенгаши, Сув Ресурсларини Ривожлантириш ва Бошқариш бўйича Ислом Давлат- лараро Тармоғи, Йирик тўғонлар бўйича Халқаро комиссия каби халқаро ташкилот- ларнинг тенг ҳуқуқли аъзоси ҳисобланади. Таъкидлаш жоизки, глобаллашув жараёнлари тобора кучайиб бораётган даврда бугунги кунда дунёнинг 1 млрд. дан кўпроқ аҳолиси тоза ичимлик сувисиз қийналмоқда. Бутунжаҳон Сув Кенгаши маълум қилишича, 2050-йилга бориб сайёрамиз аҳолисининг учдан икки қисми чучук сув танқислиги муаммосига дучор бўлади [5]. 200 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 11 (2021) / ISSN 2181-1415 Зеро, ҳозирда сув танқислиги муаммосини олдини олиш ҳамда бартараф этиш учун тарихий жараёнларни ўрганиш ва таҳлил қилиш ўта муҳимдир. Бугунги кунда Амударё ва Сирдарёнинг сув ресурсларидан фойдаланиш соҳасидаги минтақавий ҳамкорлик Оролни қутқариш халқаро жамғармасининг (МФСА) органи бўлган Сув хўжалиги давлатлараро мувофиқлаштириш комиссияси (МКВК) фаолияти доира- сида амалга оширилиши йўлга қўйилди. Ушбу комиссиянинг аъзолари – минтақа- даги бешта давлат бўлиб, яъни: Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ва Туркманистоннинг сув хўжалиги органлари раҳбарларидир. Ташкилотнинг асосий вазифаси Амударё ва Сирдарёнинг сув ресурсларини тақсимлаш, ҳар бир давлат учун йиллик сув истеъмоли лимитларини ҳамда йирик сув омборларининг иш режимини тасдиқлашдан иборат. Бундан ташқари, Фарғона водийсида сув ресурслари муҳимлигига эътибор қаратиб, “Ўрта Осиёдаги сув масаласи – умуман, тараққиёт ва хавфсизлик масаласи- нинг ажралмас қисми”, дея таъкидлади Геосиёсий тадқиқотлар ва амалий фанлар институти илмий ходими Д. Читати. У трансчегаравий дарёларнинг юқори қисмида жойлашган давлатлар халқаро тегишли БМТ конвенцияларига, уларнинг асосий талаблари, шу сувларга, жумладан, дарёдан фойдаланганда атроф-муҳитга ва чегарадош давлатлар манфаатларига зиён етказмаслик шартларига қатъий риоя эти