Функции суда в системе уголовно-процессуальных отношений

Аннотация

Калит сўзлар: Суд жиноят процессининг иштирокчиси ҳамда жиноят- жиноят-процессуал ҳуқуқи процессуал муносабатларнинг субъекти сифатида ўзининг функциялари, ҳуқуқий мақомига эга бўлиб, ушбу ҳуқуқий мақом асосида жиноят судлари, унинг жиноят-процессуал ҳуқуқ нормалари билан ўрна- одил судлов, судья, тилган суд томонидан амалга ошириладиган, процессуал биринчи инстанция, функцияларга жавоб берадиган барча ҳуқуқ ва мажбурият- ишни ҳал қилиш, лари йиғиндиси тушунилади. Мазкур мақолада жиноят- назорат функцияси. процессуал функциялар тизимида суднинг функциялари, бу борада олимларнинг қарашлари ёритилган. 1 Lecturer of the department “Prevention of offenses and ensuring public safety”, Specialized Branch of Tashkent State University of Law. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: gyusupdjanova@mail.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 11 (2021) / ISSN 2181-1415 Функции суда в системе уголовно-процессуальных отношений АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Являясь участником уголовно-правового процесса суд функции уголовно- как субъект уголовно-процессуальных отношений имеет процессуального права, определенный правовой статус. Это подразумевает суд по уголовным делам, совокупность всех его прав и обязанностей. правосудие, судья, Которые соответствуют процессуальным функциям первая инстанция, выполняемым судом. Установленными нормами уголовно- рассмотрение дела, процессуального законодательства. В данной статье судебный надзор. описаны функции суда в системе уголовно процессуальных функций, проанализированные с точки зрения юристов Республики Узбекистан. Янги Ўзбекистонда амалга оширилаётган кенг кўламли ва изчил суд-ҳуқуқ ислоҳотларининг туб замирида Конституциямизда олий кадрият сифатида белгилаб қўйилган инсон ҳуқуқларини таъминлаш ғояси туради. Зеро, фақат қонун- ларга итоат қилган ҳолда адолатли қарор қабул қилиш суд мустақиллигининг энг зарурий мезони ҳисобланади. Фақат шундагина, Ўзбекистан Республикаси Президенти Ш.М. Мирзиёев таъкидлаганидек, “суд остонасига қадам қўйган ҳар бир инсон Ўзбекистонда адолат ҳукм сураётганига тўла ишонч ҳосил қилиши” [1], мумкин бўлади. Бу, ўз ўрнида, судни ҳуқуқий давлатнинг ғоят муҳим институти эканлигидан далолат беради. Конституцияга мувофиқ одил судловни амалга ошириш фақат судлар ваколатига тегишлидир. Мамлакатимизда суд ҳокимияти, унинг функциялари, вазифалари хусусида олиб борилган илмий изланишлар орасида Ғ.А. Абдумажидов [2], З.Ф. Иноғомжонованинг “Жиноят процессида суд назорати ва уни амалга ошириш муаммолари” [3], Ф.Ф. Мухитдинованинг “Становление и развитие судебной власти в Республике Узбекистан” [4], Ш.О. Умарованинг “Ўзбекистон Республикасида демократик ҳуқуқий давлат қурилишида суд ҳокимиятининг ўрни” [5], А.У. Эгамбердиевнинг “Судебная власть: уголовно-процессуальные аспекты” [6], Ғ.М. Шодиевнинг “Фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини чекловчи тергов ҳаракатлари устидан суд назорати” [7] мавзуларидаги илмий изланиш-ларини алоҳида кўрсатиш мумкин. Ўзбекистон Республикасининг “Судлар тўғрисида”ги Қонуни ва Жиноят- процессуал Кодексига кўра, жиноят ишлари бўйича одил судлов Ўзбекистон Республикаси Олий суди, Қорақалпоғистон Республикаси Жиноят ишлари бўйича Олий суди, жиноят ишлари бўйича вилоятлар, Тошкент шаҳар, туман (шаҳар) судлари ва ҳарбий судлар томонидан амалга оширилади. Айрим тадқиқотчилар суд ҳокимияти одил судлов ва конституциявий назорат функцияларини бажаради, деган фикрни билдирадилар [8]. Жумладан, В.П. Божьевнинг фикрича, суд ҳокимиятининг асосий функцияси одил судлов, суд назорати, суд корпусини ташкил этиш; суд амалиётига раҳбарлик қилиш эса суд ҳокимиятининг ваколати ва уни амалга ошириш тури ҳисобланади [9]. Суд ҳокимиятининг асосий функцияси ишни ҳал қилиш, яъни ишни ҳар томонлама, тўлиқ ўрганиб, қонуний, адолатли ҳукм чиқариш ҳисобланади. 156 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 11 (2021) / ISSN 2181-1415 Одил судлов турли низоларни ҳал қилиш усули ҳисобланади. Одил судлов жамиятдаги субъектлар муносабатларини ижтимоий тартибга келтиради, бундай муносабатларнинг ҳуқуқий нормаларга мувофиқ бўлишини таъминлайди. У давлат фаолияти йўналишларидан биридир. Шу билан бирга, у ғоят муҳим ваколат ҳам бўлиб, унинг амалга оширилиши суд ҳокимиятининг фаолият кўрсатиши билан боғлиқдир. Суд ҳокимиятининг асосий вазифаси жамият аъзоларини, уларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини, қонуний манфаатларини жамият бошқа аъзоларининг ҳуқуққа хилоф тажовузларидан, давлатнинг нотўғри ҳаракатларидан асраш, ҳимоя қилишга қаратилгандир [10]. Суд ишлари ичида уларга юклатилган энг асосий вазифа бу одил судловни амалга ошириш ҳисобланади. Шунингдек, суд ҳокимияти ижтимоий аҳамиятга эга бўлган қуйидаги ваколатларни амалга оширади: 1. Конституциявий назорат. 2. Давлат органлари ва мансабдор шахсларнинг фаолияти ҳамда улар томонидан қабул қилинган қарорларнинг қонунийлигини текшириш. 3. Суд ҳукми ва қарорларининг ижросини таъминлаш. 4. Судларга тегишли маъмурий ҳуқуқбузарлик ҳолатларини кўриб, те