Внедрение мультисенсорных методов обучения на уроках литературы в общеобразовательных школах (на примере рассказа Алишера Навои «Мехр и Сухайл»)

Аннотация

Ключевые слова: В статье рассказывается о внедрении нетрадиционных интерпретация, методов обучения на уроках литературы в анализ, общеобразовательной средней школе. В частности художественный текст, рассматривается стратегия мультисенсорного обучения, ее современные методы, систематика Блюма, преимущества и недостатки, а также различные типы методы обучения, учащихся. Теоретически анализируются этапы кинестетические, формирования у студентов навыков интерпретации и визуальные, анализа с помощью данного метода обучения. Предложены слуховые, решения и выводы по проблемам, выявленные в данной лингвистические, логические, статье. социальные обучающиеся, мультисенсорная тренировка, верхние и нижние навыки. Sinfxonadagi har bir o‘rganuvchining bilim olish imkoniyat va qobiliyatlari turlicha bo‘lishi mumkin. Bilim olish va uni qay darajada qabul qilish har bir o‘quvchining individual dunyoqarash va imkoniyatidan kelib chiqishini hisobga olgan holda olimlar o‘rganuvchilarning 7 xil turini (N. Flemingning VARK modeliga ko‘ra 4xil:Vizual, eshitish, o‘qish / yozish va kinestetik o‘rganish uslublari) ajratishgan: 1. Vizual o‘rganish uslubi. Bunday tipdagi o‘rganuvchilarga yangi ma’lumotlarni o‘zlashtirib olishlari uchun vizual materiallar:rasmlar, grafik organayzerlar, turli xil syujetli xaritalar kerak bo‘ladi. 2. Eshitish (aural) orqali o‘rganish uslubi. 472 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2021) / ISSN 2181-1415 Bu tipdagilar birinchi turdagidan tubdan farq qilib, kimnidir tinglash orqali (ma’ruza, audiokitob, ovozli video va boshqalar orqali) yaxshiroq o‘rganadilar. Ma’lumot- larni eslab qolish uchun bunday o‘quvchilar ko‘pincha uni baland ovozda takrorlaydilar, musiqiy ohangga soladilar, hatto qofiyadosh misralar ham tuzishlari mumkin. 3. Kinestetik(jismoniy) o‘rganish uslubi. Bunday o‘rganuvchilar o‘rganilgan mavzuni nazariy emas, o‘zlari amalda sinab ko‘rib eslab qoladilar va talqin etadilar. 4. Og‘zaki yoki o‘qish-yozish(lingvistik) orqali o‘rganish. Bu tip vakillari matn o‘rganishni og‘zaki baland ovozda takrorlab o‘qish, ko‘chirib yozish, kichik qaydnomalar qilish orqali o‘rganadi. 5. Mantiqiy(logikaviy) o‘rganish uslubi. O‘rganishi mantiqiy fikrlash orqali amalga oshiriladigan o‘rganuvchilar matnni tushunish uchun o‘z-o‘ziga va o‘qituvchiga tez-tez savol bilan murojaat etishadi. Matnlarni mantiqiy asoslab tahlil qiladi. 6. Ijtimoiy (Sotsial) o‘rganish uslubi. Ijtimoiy o‘rganuvchilar (yoki shaxslararo o‘rganuvchilar) odamlar atrofida bo‘lishni yaxshi ko‘radilar. Ular mustaqil ravishda emas, balki guruhda o‘rganganlarida yaxshiroq o‘rganadilar. Bunday o‘quvchilarga turli xil debatlar, muhokamalar, savol-javoblar tarzida o‘tilgan darslar yaxshi ta’sir o‘tkazadi. 7. Yakka holda o‘rganish uslubi Ijtimoiy o‘rganuvchidan farqli o‘laroq, yolg‘iz holda o‘rganuvchilar yakka o‘zi bo‘lganida yaxshiroq o‘rganadi. O‘rganuvchilarning yuqoridagi xislatlaridan kelib chiqib, yondashilgan metodlardan foydalanilgan darslar muvaffaqqiyatli bo‘ladi, albatta. Ammo ajratilgan 45daqiqa ichida har bir o‘quvchiga alohida yondashishga vaqt yetmasligini hisobga olgan holda, barcha uslublarni o‘zida jamlagan "Multisensorli ta’lim uslubi"ni adabiyot darslariga joriy etish, har bir o‘quvchi bilan ishlay olish imkoniyatini yaratadi. Ayniqsa, Navoiyshunoslik dars soatlarida ushbu uslub, asar o‘qishliliginita’minlab, o‘quvchilar ishtirokini rag‘batlantiradi. Aslida ham Navoiy shaxsi va ijodini inson o‘rganar ekan, ruhiy dunyosi poklanib, yosharib boraveradi. “Multisensorli ta’lim” uslubi o‘z ichiga vizual, munozara, ters, sinfxona – sahna kabi bir nechta metodlarni o‘z ichiga oladi. Bunda topshiriqlar ketma-ketligi Blum Taksonomiyasiga asoslanib Quyi ko‘nikmalar(Bilish, tushunish,qo‘llash)dan Yuqori ko‘nikmalar(tahlil qilish, sintezlash, baho berish)ga o‘tish tartibida tashkillashtiriladi. Bunday tartibdagi dars yuqorida sanab o‘tilgan o‘rganish qobiliyati turlicha bo‘lgan o‘quvchilarning barchasini birdek darsga jalb etishga va ularga mavzuni qiziqarli tarzda yetkazishga xizmat qiladi. Bunda, avvalambor, o‘quvchilarga berilgan badiiy matn (A. Navoiy “Mehr va Suhayl” hikoyati) va uning tasviri tushirilgan rasmlar orqali beriladi. Vizualizatsiya biz o‘qiyot- ganimizda ongimizda suratlar yaratishdir. Darsni boshlashdan avval asarga oid eng kerakli va ko‘p uchraydigan, asosiy ma’no tashiydigan tushuncha va so‘zlar rasmlar orqali tushuntirilb, badiiy matnga o‘quvchi tayyorlanadi. 473 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2021) / ISSN 2181-1415 1. Zavraq – qayiq. 2. Didbоn – kuzatuvchi, pоylоqch. 3. Tayr – qush. 4. Sоhili bahr – dеngiz sоhili. 5. Rafi q – do‘st, o‘rtоq. 6. Hifz – saqlash, qo‘riqlash. 7. Tanumand – norg‘il, gavdasi yirik. 8. Jazira – Orol. 9. Nahang – ulkan yirtqich baliq, akula. 10. Bеsha – o‘rmоn, to‘qay. 474 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2021) / ISSN 2181-1