Древние традиции и социально-психологические причины самоубийства в развитом обществе. История и сегодня (традиции древних народов и современность)

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада жамиятнинг бугунги кундаги долзарб муаммо- суицид, ларидан бўлган суицид масаласи ва унинг инсоният тарихи- ритуал, даги салбий хусусиятлари ҳақида фикр юритилган бўлиб, Хитой, унда турли халқлар урф-одатларидаги суицид ҳолати омил- Ҳиндистон, Қадимги Аҳд, ларга тўхталиб ўтилган. Ор-номус кодекси, шомон, ёвуз руҳ, Рим қонунлари, ренессанс, самурай, ҳаракири. Древние традиции и социально-психологические причины самоубийства в развитом обществе. История и сегодня (традиции древних народов и современность) АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматривается проблема суицида, которая самоубийство, стала одной из самых острых проблем современного ритуал, общества. А также ее негативное влияние в истории Китай, человечества. Анализ причин и факторов приводящие к Индия, Ветхий Завет, суициду в традициях разных народов. Кодекс чести, шаман, злой дух, Римское право, ренессанс, самурай, движение. Қадимги дунё ҳалқлари орасида урф-одатга айланган ўз жонига қасд қилиш маросими (ритуал) мавжуд бўлган. Биринчи навбатда, бу ҳолат ўзини кўнгилли равишда худоларга қурбонлик қилиш бўлиб ҳисобланган. Қадимги Хитой ва қадимги Ҳиндистонда бу ҳолат яқин даврларга қадар содир этилиб келинганлигини тарих гувоҳлайди. Ор-номус кодекси контекстида эркакларнинг ўз жонига қасд қилишлари кўринишидаги ҳулқ-атвор кўринишлари Қадимги аҳдда баён этилган, барча маданиятларда мавжуд бўлган ва бугунда ҳам содир этилиб келинмоқда. Бундай ҳолатлар, айниқса, ҳарбийлар ва ҳокимият вакиллари орасида кенг тарқалган. Кўплаб ҳарбий жамиятлар масалан, викинглар ўз жонига қасд қилишга ҳурмат билан қарашган. 170 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2021) / ISSN 2181-1415 Япон маданиятида ўз жонига қасд қилиш муқаддаслик гардиши билан қамралган ва ҳар доим маросим ҳарактерига эга бўлган. Бугун ривожланган япон миллати орасида суициднинг янги кўриниши пайдо бўлаётганлигини кўришимиз мумкин. Япон ёшлари орасида бугун жамиятда ўз ўрнини топа олмаганлиги ёки яхши иш жойига эга бўлмаслик, моддий ўзини қоплай олмаслик натижасида ўзини ҳаракатланиб келаётган поезд тагига ташлаб ўлдириш ҳолати кўпайиб бормоқда. Тадқиқотларда иштирок этган 100 га яқин япон ёшлари бу жараён энг самарали йўллигини, яъни суицидентнинг ўлими маълум вақт бошқаларга зарар келтириши (ишга кечикиб бориш, ўлган шахсни бир муддат ўйлаб юриш ва б.қ.) бу унинг ютуғи эканлигини таъкидлашган. Ўз жонига қасд қилиш Осиё, Африка, Жанубий Америка қабилалари орасида “ёмон ҳолат” ҳисобланган. Уларнинг эътиқодига кўра, суицидентнинг ўлимидан сўнг зарар келтириши мумкин бўлган ёвуз кичик руҳ пайдо бўлишига ишонилган. Шомон маданиятига кўра, қадимдан ва ҳозирга қадар суицидент ўз қариндош-уруғларининг азобловчисига айланади, деб ишонилади. Қадимги Юнонистон (Греция) қонунлари жиноятчига оммавий қатлни ёки ўз жонига қасд қилиш имкониятини берган. Уларнинг тушунчасига кўра, шахс танлаш ҳуқуқига эгалиги инобатга олинган. Юнон фалсафасида ўз жонига қасд қилиш муаммоси илк маротаба назарий асосланиб, илмий талқин топган. Пифагор ҳаётни Тангри томондан берилган инъом сифатида кўриб, инсон унга бўйсуниши лозим деб уқтирган. Унга бу каби хулосага келиши учун сонлар назарияси сабаб бўлган. Арасту суицид ҳолатини давлат мақсадларига қарши қаратилган ҳаракат сифатида баҳолаган, бу каби ҳаракат жазоланиши шарт, деб ҳисоблаган. Афлотун қарашлари юқоридаги икки назарияни бирлаштирган. Қадимги Рим тарихида ҳам ўз жонига қасд қилиш ҳолатларини жуда кўплаб учратиш мумкин. Катон, Антоний, Сенека ва бошқалар Қадимги Рим тарихида ушбу ҳолатни содир этишган. Сенека император Нероннинг буйруғи билан оёқ томир- ларини кесиб, ўз жонига қасд қилган. Рим Қонунлари суицид жараёнини қораласа-да, бироқ четдан уни рағбатлантириб келган. Ўз жонига қасд қилишни IV асрда авлиё Августин биринчи бор қоралаб чиққан. У суицидни диний таълимот шаклини бузувчи қотиллик, деб ҳисоблаган. Авлиё Августин суицидни қоралаган ҳолда тўрт далил келтирган: Инсон айбдор инсон ҳуқуқига эга эмас (айби бўлмаган ҳолда айбдордек ўлиши мумкин эмас). Ўз жонига қасд қилувчи ўз жонини олар экан, у инсонни ўлдиради. Софдил руҳ барча азоб ва уқубатларни енгиб ўтади. Ўз жонига қасд қилган гуноҳкорларнинг энг ёмони сифатида ўлади. Фома Аквинский XIII асрда ўз жонига қасд қилишни уч поступал асосида қатъий қоралаб, уни қуйидаги сабабларга кўра нотўғри ҳаракат деб ҳисоблаган. Ўз жонига қасд қилиш табиат қонунининг бузилиши бўлиб, унга кўра ҳар бир табиий нарса ўз мавжудлигини сақлаши зарур ва ўзини севиши лозим. Бу ахлоқ қонунининг бузилишидир, чунки бу ҳолат натижасида инсон ўзи бир қисми бўлган жамиятга зиён етказади. Ўз жонига қасд қилиш Тангри қонунининг бузилиши бўлиб, унга кўра инсон бўйсуниши лозим ва ҳаётдан маҳрум қилиш ҳуқуқи фақатгина Худонинг ишидир: Ўрта асрларда христиан черковлари ўз жонига қасд қилиш ҳолатини қаттиқ қоралаб, ушбу ҳолатга қотилликдан кўра муросасиз муносабатда бўлган. Ўрта аср Европасида ўз жонига қасд қилувчилар жиноятчи ҳисобланган. Уларнинг жасад-лари йўлла