Правовая культура: социально-политические факторы проблемы

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада ҳуқуқий маданият муаммосининг ижтимоий- давлат, сиёсий омилларини сиёсатшунослик фани нуқтаи жамият, назаридан таҳлил қилишга эътибор қаратилган. Янги ҳуқуқ, Ўзбекистон сиёсий-ҳуқуқий тизимида ҳуқуқий маданиятни ҳуқуқий маданият, ҳуқуқий муносабатлар, шакллантириш билан боғлиқ жараёнлар тизимли таҳлил сиёсий-ҳуқуқий тизим, қилинган. Миллий манфаатларни ифода этмайдиган инсон ҳуқуқ ва қонунларсиз жамиятда сиёсий-ҳуқуқий тизимнинг барқа- эркинликлари, рорлиги, тинчлик ва адолат тaмойилларининг қарор конституция ва қонун топиши мумкин эмаслигини асослашга ҳаракат қилинган. устуворлиги. Шунингдек, Конституция ва қонунлар жамиятда ҳамжиҳат- лик ва ўзаро муросани тақозо этадиган ижтимоий мувоза- натнинг таъминланишида ҳуқуқий асос эканлиги, қонун устуворлигига асосланган ҳуқуқий маданият жамиятнинг 1 Candidate of Political Science, docent, Pedagogical Institute of Termez State University. Termez, Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2021) / ISSN 2181-1415 ижтимоий-сиёсий ташкил этилиши билан ҳам боғлиқ ҳодиса эканлигини тизимли ўрганишга эътибор берилган. Правовая культура: социально-политические факторы проблемы АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Данная статья посвящена анализу социально- государство, политических факторов и проблем правовой культуры с общество, точки зрения политологии. Проанализированы процессы, право, связанные с формированием правовой культуры в правовая культура, правоотношения, современной политико-правовой системе Узбекистана. политико-правовая Рассмотрены вопросы представляющие национальные система, интересы, в обществе, которые способствуют стабильности права и свободы человека, политической и правовой системы, а также мира и конституция и справедливости. Анализируется факты применительно к верховенство закона. Конституциии, как к основе правовой системы, обеспечивающие социальный баланс и гармонию в обществе. Определяется, что Конституция и законы являются основой правововой культуры, основаннаой на верховенстве закона, которая определяет социально- политическое организацию общества. КИРИШ ВА ДОЛЗАРБЛИГИ Янги Ўзбекистон сиёсий тизимини модернизация қилиш ва янгилаш шароитида жамиятнинг барча қатламлари ҳуқуқий маданиятини ошириш муаммолари янада аҳамиятлидир. Жамиятда ҳуқуқий онг ва маданиятни шакл- лантириш ҳамда юксалтириш билан боғлиқ ислоҳотлар янги Ўзбекистон сиёсий- ҳуқуқий тизимини янада мустаҳкамланиб бораётганидан, республикамизда демократик, ҳуқуқий, дунёвий давлат қуриш жараёни жадал ривожланаётганидан далолат беради. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Жамиятда ҳуқуқий онг ва ҳуқуқий маданиятни юксалтириш тизимини тубдан такомиллаштириш тўғрисида”ги 2019-йил 9-январдаги ПФ–5618-сонли Фармонининг қабул қилиниши Ўзбекистонда бу борадаги муаммоларнинг нечоғлик долзарблигини кўрсатади. МЕТОДЛАР ВА ЎРГАНИЛГАНЛИК ДАРАЖАСИ Ҳуқуқий адабиётларда ҳуқуқий маданиятнинг турли таърифлари ва талқинлари мавжуд. Ҳуқуқий маданиятга берилган таърифларнинг хилма-хиллиги тадқиқотчиларнинг дастлаб “ҳуқуқ” ва “маданият” каби тушунчаларга субъектив ёндашувларининг ўзига хослиги билан фарқланади. Умумий ҳолатда адабиётларда ҳуқуқ тушунчаси ‒ давлат томонидан белгиланган ёки тасдиқланган умумий мажбурий ижтимоий нормалар тизими сифатида, юридик луғатда “бу давлат томонидан ўрнатиладиган ёки маъқулланадиган, ўзида эркинлик, тенглик ва адолат тамойилларини ифодалайдиган, ижтимоий муносабатларни тартибга солишга қаратилган бажарилиши умуммажбурий бўлган юриш – туриш қоидалари йиғиндиси” [1]. Kонституциявий ҳуқуқ, энциклопедик луғатида “давлат иродасини ифодалайдиган ва унинг куч билан ҳимоя қиладиган умумий мажбурий нормалар мажмуаси [2]”,- деб таърифланади. Маданият тушунчаси эса жамият ва инсоннинг 336 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2021) / ISSN 2181-1415 барча куч ҳамда қобилиятлари тараққиётининг муайян даражаси, инсон фаолияти ва унинг аҳамиятини белгиловчи рамзий қурилмалар мажмуи сифатида қаралади. “Ҳуқуқ” ва “маданият” ҳодисалари уйғунлиги ва бирлиги сифатида ҳуқуқий маданият тушунчасини ҳуқуқий жараёнларда амал қиладиган муносабатлар тизими, жамиятнинг қонунчилик даражаси, амалдаги қонун ва ҳуқуқий норма- лардан фуқароларнинг хабардорик ва амал қилиш даражаси, ҳуқуқнинг муроса- сизлиги деб таърифлаш мумкин. Бошқача айтганда, ҳуқуқий маданият амалдаги қонунларнинг жамиятдаги ижтимоий муносабатларга таъсирини тушунтиришда намоён бўлади. Шу жиҳатдан мамлакатда амалга оширилаётган ҳуқуқий ислоҳотларнинг муваффақияти кўп жиҳатдан фуқароларнинг ҳуқуқий маданияти даражасига боғлиқ бўлади. Юридик фанлари доктори Х. Маматов жамият ҳаётида ҳукукий маданият намоён бўлишининг уч даражасини одатдаги (кундалик), касбий ва назарий даражаларда фарқлаган. Тадқиқотчи ўз қарашларида : “Одатдаги даражада ҳуқуқий маданият ‒ одамларнинг кундалик хаёти доираси билан чегараланади. Одамлар ундан ўз кундалик фаолиятида субъектив ҳуқуқларни рўёбга чикариш, юклатилган вазифалар