Анализ результатов правовой практики по ведению дел об утрате гражданства Республики Узбекистан

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада Ўзбекистон Республикасининг фуқаролигини фуқаролик, йўқотишга доир ишларни юритиш амалиётининг бугунги фуқароликнинг ҳолати, мавжуд муаммолар ва уларнинг ечимлари таҳлил тугатилиши, қилинди. Ўрганишлар асосида амалдаги қонунчиликни фуқароликнинг йўқотилиши, такомиллаштиришга қаратилган таклифлар илгари фуқароликдан маҳрум сурилди. қилиш, фуқароликни йўқотиш асослари ва шартлари. 1 doctor of Philosophy of Law (PhD), Associate Professor, doctoral student of the Faculty of Postgraduate Education, Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan, Tashkent, Uzbekistan Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 11 (2021) / ISSN 2181-1415 Анализ результатов правовой практики по ведению дел об утрате гражданства Республики Узбекистан АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье проанализированы сегодняшнее состояние гражданство, практики делопроизводства по утере гражданства прекращение Республики Узбекистан, а также имеющиеся проблемы и гражданства, утеря пути их решения. На основе анализа предложены меры по гражданства, лишение гражданства, основы и совершенствованию действующего законодательства. условия утери гражданства. Фуқароликнинг тугатилиши шахснинг давлат билан ўзаро алоқалари (ҳуқуқ ва мажбуриятлари) якунланишига сабаб бўлувчи расмий жараён ҳисобланади. Фуқаролик муносабатларини тугатишнинг асосий турларидан бири шахс иродасига боғлиқ бўлмаган ҳолларда унинг бекор қилинишини назарда тутади. Бугунги кунда фуқароликнинг бундай шаклда тугатилиши назария ва қонунчиликда “фуқароликни йўқотиш”, “фуқароликни (ёки унга мансуб деб топиш ҳақидаги қарорни) бекор қилиш” ёки “фуқароликдан маҳрум қилиш” категорияларини қўллаш асосида талқин этилмоқда. Бироқ ўрганишлардан маълумки, мазкур тушунчалар ўртасида жиддий назарий тафовутлар мавжуд. Масалан, Э.Ю. Балаян, фуқароликка доир юридик фактлар рўйхатига фуқароликни йўқотиш билан бир қаторда, фуқароликка қабул қилиш (ёки унга мансуб деб топиш) ҳақидаги қарорни бекор қилиш муносабатларини ҳам киритиш лозим деб ҳисоблайди [1; 65-б.]. Бу ўринда, фуқароликка доир қабул қилинган қарорларни бекор қилишни фуқароликни тугатишнинг мустақил шакли сифатида намоён бўлишини англаш қийин эмас. Бироқ миллий қонунчилигимизда бугунги кунга қадар фуқароликни тугатишнинг мустақил шакли бўлган “фуқароликни йўқотиш” институтини ифодаловчи нормалар шаклланиб келган. Мазмунан қараладиган бўлса, фуқароликни йўқотиш шахснинг муайян ҳаракати (ёки ҳаракатсизлиги) оқибатида , унинг ихтиёрига зид равишда юзага келувчи давлат томонидан қўлланиладиган ҳуқуқий таъсир чораси ҳисобланади. Ўзбек тилининг изоҳли луғатида “йўқотиш (йўқотмоқ)” деганда, − ихтиёрсиз равишда тегишли нарса ёки имкониятдан айрилиш (айрилмоқ) назарда тутилади. “Маҳрум қилиш” (арабча), бенасиб (бебаҳра) қилиш, ажратиб қўйиш; “бекор қилиш” (форсча) эса − ишдан бўшатиш, ишсиз қолдириш маъноларини англатади [2]. Кўриниб турибдики, мазкур тушунчалар фақатгина қўлланилишига кўра фарқланади. Бу борада йўқотиш тушунчаси шахс имкониятлари доирасидан четда қолган имтиёзни англатса, маҳрум (бекор) қилиш тушунчаси давлат томонидан шахсга нисбатан қўлланиши мумкин бўлган юридик муносабатни билдиради. Бироқ ҳар икки ҳолатда ҳам юзага келувчи ҳуқуқий оқибат ягонадир. Айни шу нуқтаи назар асосида шундай хулоса қилиш мумкинки,ягона оқибат юзага келиши билан тавсифланадиган “фуқароликни йўқотиш” ва “фуқароликка қабул қилиш ҳақидаги қарорни бекор қилиш” институтларини қўллаш асослари, шартлари ҳамда тартиби, шунингдек, қўллаш объектилари бир-биридан фарқланади. 2 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 11 (2021) / ISSN 2181-1415 Бу борада қонунчилигимизда мавжуд нормалар асосида фуқароликни йўқотиш бўйича ишларни юритишда юзага келаётган муаммолар хусусида тўхталишни жоиз, деб ҳисоблаймиз. Ўзбекистон Республикасининг янги таҳрирда 2020-йил 13-март куни қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасининг фуқаролиги тўғрисида”ги ЎРҚ-610-сон қонунининг 25-моддасида фуқароликни йўқотишнинг қуйидаги асослари белгилаб берилган: а) шахс чет давлатнинг ҳарбий хизматига, хавфсизлик органларига, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларига, давлат ҳокимияти ва бошқаруви органларига хизматга кирганлиги оқибатида; б) агар хорижда доимий яшовчи шахс етти йил мобайнида узрли сабабларсиз доимий консуллик ҳисобида турмаган бўлса; в) агар Ўзбекистон Республикаси фуқаролигига қабул қилишда била туриб ёлғон маълумотлар ёки сохта ҳужжатларни тақдим этиш натижасида амалга оширилган бўлса; г) агар шахс чет давлатнинг фойдасини кўзлаб фаолият кўрсатган ҳолда ёки тинчлик ва хавфсизликка қарши жиноятлар содир этиш йўли билан жамият ҳамда давлат манфаатларига жиддий зарар етказган бўлса; д) агар шахс ихтиёрий равишда чет давлатнинг фуқаролигини олган бўлса; е) агар шахс чет давлатнинг фуқаролигини туғилганлик бўйича ёхуд чет давлат фуқароси бўлган отасининг ёки онасининг фуқаролиги асосида вояга етмаган ёшида олган бўлса ва йигирма бир ёшга тўлгунига қадар че