Роль профсоюзов в защите социальных и экономических интересов женщин в Узбекистане в годы независимости

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада Ўзбекистон Республикасида истиқлол стратегия, йилларида хотин-қизларнинг ижтимоий-иқтисодий манфа- қонун, атларини қонуний равишда ҳимоялашда касаба уюшма- касаба уюшмаси, ларининг фаолияти даврий матбуот ва интернет материал- федерация, ижтимоий-иқтисодий, лари ёрдамида таҳлил қилинган. гендер, ҳаракат, дастур, халқаро меҳнат ташкилоти. 1 Andizhan Institute of Economics and Construction Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2021) / ISSN 2181-1415 Роль профсоюзов в защите социальных и экономических интересов женщин в Узбекистане в годы независимости АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье анализируется деятельность профсоюзов по стратегия, правовой защите социально-экономических интересов закон, женщин в Республике Узбекистан. Помощь в этом вопросе профсоюз, периодических изданий и интернет публикаций. федерация, социально- экономический, гендер, движение, программа, международная организация труда. Мустақиллик йилларининг дастлабки даврларидан бошлаб, ижтимоий йўналтирилган бозор иқтисодиётини шакллантириш, очиқ демократик давлат қурилишини ва юртимизда фуқаролик жамиятини шакллантиришни бош мақсад қилиб олганлигимиз ҳеч кимга сир эмас. Ўзбекистон Республикаси асосий қонуни – Конституцияда мамлакатнинг барча фуқаролари бир хил ҳуқуқ ва эркинликларга эга эканлиги, улар жинси, ирқи, миллати, тили, дини, ижтимоий келиб чиқиши, эътиқоди, шахсий ва ижтимоий мавқеидан қатъий назар, қонун олдида тенглиги мустаҳкамлаб қўйилган [1]. Таъкидлаш жоизки, жамоат бирлашмалари ҳақидаги қонун-қоидалар Ўзбекистон Республикаси Конституцияси XIII бобида ва “Ўзбекистон Республикаси- да жамоат бирлашмалари тўғрисида”ги (1991-йил 15-февраль) Қонунда белгилаб берилган. Жамоат бирлашмалари тушунчасига тўхталадиган бўлсак, бу фуқаро- ларнинг қонунда белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказилган бирлашма-лари ҳисобланади. Конституциянинг 56-моддасига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси- да қонунда белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказилган касаба уюшмалари, сиёсий партиялар, олимларнинг жамиятлари, хотин-қизлар, фахрий-лар ва ёшлар ташкилотлари, ижодий уюшмалар, оммавий ҳаракатлар ва фуқаро-ларнинг бошқа уюшмалари жамоа бирлашмаси сифатида эътироф этилган. “Жамоат бирлаш- малари тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 4-, 9-моддаларида жамоат бирлашмаларига шундай таъриф берилади: “Ўз ҳуқуқ-лари, эркин- ликларини ҳамда сиёсат, иқтисодиёт, ижтимоий ривожланиш, фан, маданият, экология ва ҳаётнинг бошқа соҳаларидаги қонуний манфаатларини биргалиқда рўёбга чиқариш учун бирлашган фуқароларнинг хоҳиш – иродаларини эркин билдиришлари натижасида вужудга келган ихтиёрий тузилма жамоат бирлаш- масидир. Сиёсий партиялар, оммавий ҳаракатлар, касаба уюшмалари, хотин-қизлар, ёшлар ва болалар ташкилотлари, ветеранлар ва ногиронлар ташкилотлари, илмий- техникавий, маданий-маърифий, физкультура – спорт ва бошқа кўнгилли жамият- лар, ижодий уюшмалар, юртдошлар уюшмалари, ассоциациялар ва фуқароларнинг бошқа бирлашмалари жамоат бирлашмалари деб, эътироф этилади”. 142 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2021) / ISSN 2181-1415 Бугунги кунда Ўзбекистонда амалга оширилаётган кенг кўламли демократик ислоҳотлар натижасида жамоат бирлашмаларининг ўрни ва аҳамияти тобора ошиб бормоқда. Улар сонининг ошиб бораётгани бунинг исботидир. Масалан, статистик маълумотларга кўра, 2000-йилда республика ва халқаро аҳамиятга молик давлат рўйхатидан ўтган жамоат бирлашмалари сони 1500 тани ташкил килган бўлса, 2005-йилда эса уларнинг сони 5277 тани ташкил этган. Шулардан 60 таси ҳалқаро ва 336 таси республика аҳамиятидаги жамоат ташкилотлари эди. Ҳозирда бу жамоат бирлашмаларининг сони янада ошиб бормоқда. Бунга республикада фаолият кўрсатаётган турли жамоат бирлашмалари, яъни жамиятлар, ассоциация- лар, касаба уюшмалари, сиёсий партиялар, ҳаракатлар, жамғармалар, федерация- лар, марказлар, уюшмалар ва бошқаларни мисол қилиш мумкин [3. Б. 481]. Юртимизда амалга оширилаётган ислоҳотларнинг бош мезони ижтимоий соҳаларга қаратилганлиги билан ажралиб туради. Сўнгги йилларда, айниқса, Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича 2017–2021-йилларга мўлжалланган Ҳаракатлар стратегияси мамлакатимизда янги даврни бошлаб берди. Шуниси эътиборга лойиқки, Марказий Осиёда жадал суратларда ривожланаётган давлат сифатида жамият ҳаётининг барча жабҳа- ларида амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар таҳсинга сазовордир. Таъкидлаш жоизки, янгиланаётган Ўзбекистонни ҳар жиҳатдан ривожлан- тиришда, ислоҳотлар кўламини кенгайтиришда касаба уюшмаларининг улуши ҳам эътиборга лойиқдир. Зеро, бугунги кунда республикада хотин-қизларнинг ҳуқуқ- ларини таъминлаш, меҳнат фаолиятини оилавий мажбуриятлар билан биргаликда олиб боришга шароит яратиш, оналик ва болаликни муҳофаза қилиш учун мустаҳ- кам ҳуқуқий асослар яратилган. Фуқаролик, оила ва меҳнат кодекслари ҳамда бошқа қонун ҳужжатлари аёлларнинг ҳақ-ҳуқуқларини, тўла маънода, ҳимоя