Диалектика экономического мышления и экономической культуры в новый период развития

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада шахс иқтисодий маданиятига унинг тафаккур, иқтисод соҳасидаги маълумоти ва тафаккури, эҳтиёжлари маданият, ҳамда шу йўналишдаги ижодий фаолиятини фалсафий тадбиркорлик, тадқиқ этилган. Шунингдек ёшларнинг иқтисодий мада- иқтисодиёт, ёшлар, ниятида муҳим ўринни иқтисодий тафаккур эгаллайди, бу тараққиёт, иқтисодий ҳодисалар ва жараёнларнинг моҳиятини жамият, билишга, ўрганилган иқтисодий тушунчаларни тўғри иқтисодий тафаккур, ишлатишга ва аниқ иқтисодий вазиятларни таҳлил қилиш фалсафа. ҳақида айрим мулоҳазалар берилган. 1 Independent researcher, Namangan State University, Namangan, Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 9 (2021) / ISSN 2181-1415 Диалектика экономического мышления и экономической культуры в новый период развития АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Данная статья представляет собой философское мышление, исследование экономической культуры человека, его культура, знаний и мышления в области экономики, его предпринимательство, потребностей, а также его творческой деятельности в этой экономика, молодежь, области. Экономическое мышление также играет важную развитие, роль в экономической культуре молодежи. общество, экономическое мышление, философия. Янги тараққиёт даврига келиб аста секинлик билан бўлса-да нафақат жамият иқтисодий ҳаётида, балки бугунги ёш авлоднинг иқтисодий тафаккурида ҳам жиддий ўзгаришлар сезилмоқда-ки, бунинг исботини сўнгги йилларда олиб борилаётган янгиланиш, ислоҳотларнинг натижаларида яққол гувоҳи бўлиб турибмиз. Шу ўринда таъкидлаш жоизки, ёшларда иқтисодий тафаккурни ривож- лантириш масаласи анча қийин ва машаққатли вазифа сифатида намоён бўлади-ки, қайсики уларда аввалом бор ўзига хос иқтисодиётни ташкил қилиш ва бошқариш борасидаги иқтисодий маданиятни шакллантирилмаса. Табиийки, бунда нафақат шахс ва унинг иқтисодий маданиятини, балки жамият ҳаётининг иқтисодий соҳасини ҳам ижтимоий-фалсафий жиҳатдан таҳлил ва тадқиқ этиш талаб этилади. Демак, асосий эътиборни иқтисодий маданиятни ёшлар онгида тарбиялашга ҳам қатилиши лозим эканлигини Ўзбекистон Президенти Ш. Мирзиёевнинг Ўзбекистон Республикаси давлат мустақиллигини 26 йиллиги арафасидаги нутқида таъкид- лаганидек, “Мамлакатимизнинг тақдири ва келажаги учун масъулиятни ўз зиммасига олишга, бу йўлда бор билим ва салоҳиятини сафарбар этишга қодир бўлган, азму шижоатли ёшларни тарбиялаб вояга етказиш – биз учун энг муҳим масаладир”. Иқтисодий тафаккур дебочаси сифатида талқин этилаётган иқтисодий маданият ҳақида фикр юритиш асносида “Маданият” тушунчасига, унинг ўзига хос мазмун-моҳияти тўғрисида фикр юритилса, масала янада ойдинлашади. Зеро, бу соҳада бирламчи ва жинс тушунча хисобланмиш маданиятни ижтимоий-фалсафий жиҳатдан илмий асосда талқин этмасдан иқтисодий маданиятнинг асл моҳиятини англаш бироз мушкуллик туғдиради. “Маданият” тушунчаси этимологияси, унинг моҳияти, таърифлари ва шакллари тўғрисида кўплаб ёндашувлар мавжуд бўлиб, ижтимоий фанларнинг деярли барчасида у ёки бу жиҳатдан объект сифатида ўрганилади ва тадқиқ этилади. Шу ўринда айтиш мумкинки, маданиятнинг шу кунгача нашр қилинган илмий адабиётларда 250 дан ортиқ таърифлари мавжудки, буларнинг ҳар бири маданиятнинг у ёки бу қирраларини очиб берган дейиш мумкин. “Маданият” тушунчаси шунинг учун ҳам ўзида ифодаланувчи ҳодисаларнинг кўпқирралилиги сабабли жуда мураккаб ҳисобланади. Маданият ва бунёдкор, ўзгартирувчан фаолият узвий алоқадорликда бўлсада, ўзаро тенг тушунчалар эмас. Уларнинг алоқадорлиги шунда ифодаланадики, маданият кишиларфаолиятининг маҳсули 164 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 9 (2021) / ISSN 2181-1415 бўлса, фаолият конкрет тарихий - маданий муҳитда ва шу муҳит воситаси-дагина намоён бўлади ва амалга ошади, ўз навбатида эса фаолият жараёнида маданий қадриятлар ўзлаштирилади, қайта яратилади, кўпайтирилади. Фаолият ва маданият тушунчаларини фарқлаш йўлида қилинган хулосалар чуқур илмий аҳамият касб этади. Уларда таъкидланишича, маданият тушунчаси инсон фаоли- ятининг ўзини эмас, балки бу фаолият амалга ошишининг махсус усулини ифода- лайди. Маданият, жумладан иқтисодий маданият ҳам ижтимоий феномен сифатида инсон фаолияти, унинг йўналиши ва шакллари билан чамбарчас боғлиқдир. Маданият таркибини фалсафий таҳлил этишда ҳам, ижтимоий ҳаёт соҳаларига мос тарзда маданият турларини фарқлаш мумкин. Шундан келиб чиққан ҳолда, иқтисодий маданиятни сиёсий, ҳуқуқий, ахлоқий ва бошқа маданият турларидан фарқлаймиз. “Маданият” тушунчасининг юқоридаги қисқача таҳлили шундан далолат берадики, ушбу умумий жинс тушунча каби, унинг бир тури бўлган иқтисодий маданиятни ҳам хилма-хил тушуниш ва талқин қилиш мумкин. Бундан қатъий назар иқтисодий маданият тушунчасини фалсафий талқин қилишда аввало, унинг мазмуни, моҳияти, маданиятнинг бошқа турлари билан ўзаро алоқаси, нисбати, ўзига хос жиҳатлари ва намоён бўлиш хусусиятларини таҳлил этиб олиш зарурияти туғилади. Иқтисодий маданият масалаларига оид мавжуд манбалар, турли дав