История модернизации сельского хозяйства в Узбекистане (1991-2021)

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада жорий архив материаллари ва илмий қишлоқ хўжалиги, адабиётлар ёрдамида Ўзбекистон қишлоқ хўжалиги ва Ўзбекистон, унинг модернизация тарихи жараёнлари таҳлил қилинади. аграр сектор, иқтисодиёт, ислоҳотлар, модернизация, Ҳаракатлар стратегияси. 1 Researcher, Department of Theory of Civil Society, Andijan State University, Andijan, Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 9 (2021) / ISSN 2181-1415 История модернизации сельского хозяйства в Узбекистане (1991–2021) АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье анализируются текущие архивные материалы и сельское хозяйство, научная литература, посвященная сельскому хозяйству в Узбекистан, Узбекистане, а также история процесса модернизации аграрный сектор, аграрного сектора. экономика, реформы, модернизация, Стратегия действий. Ўзбекистон мустақилликка эришганидан сўнг суғориш тарихини холисона ва илмий тарзда тадқиқ этиш масаласига алоҳида эътибор қаратилди. Хусусан, 2017–2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясининг қишлоқ хўжалигини модернизация қилиш ва жадал ривожлантириш бўйича устувор йўналишларида “суғориладиган ерларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш, мелиорация ва ирригация объектлари тармоқларини ривожлантириш, қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариш соҳасига интенсив усулларни, энг аввало, сув ва ресурсларни тежайдиган замонавий агротехнологияларни жорий этиш, унумдорлиги юқори бўлган қишлоқ хўжалиги техникасидан фойдаланиш” каби муҳим вазифалар белгиланган. Шу боисдан ҳам суғориш ва ўзлаштириш тарихини тадқиқ этиш барча даврларда ҳам муҳим ҳисобланган. Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясига мувофиқ биргина 2017 йилнинг ўзида пахта экин майдонларини 49 минг га га ва ғалла майдонларини 10 минг га га қисқартириш ҳисобидан қисқартирилган экин майдонларининг 8,1 минг га га картошка, 27,2 минг га га сабзавот, 5,9 минг га га интенсив боғ, 2,9 минг га га токзор, 10,9 минг га га озуқа экинлари ва 4 минг га га мойли экинлар жойлаштирилди. Ўтказилган бу тадбирлар натижасида паст рентабелли экин майдонларида пахта ва ғалла етиш- тиришдан кўриладиган зарарни 80 млрд. сўмга қисқартириш, қўшимча 1 млн. тоннага яқин мева-сабзавот маҳсулотларини ишлаб чиқариш, ҳудудларда 48,5 мингдан ортиқ янги иш ўринларини ташкил этиш натижасида ушбу экин майдонларида банд бўлган аҳоли сонини 75,6 мингга етказиш, мева-сабзавот маҳсулотлари экспорти ҳажмини 2 баробар ошириш имкониятини яратишга муваф- фақ бўлинди. Айни пайтда замонавий агротехнологиялар асосида юқори ҳосил- дорликка эга бўлган, эртапишар ҳамда ширин таъмга эга пакана ва ярим пакана дарахтларни экиш орқали интенсив боғ ва узумчиликни ривожлантириш ҳамда дунё бозорларида харидоргир ва экспортбоп мева-сабзавот маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажмини ошириш асосий бажарилиши муҳим бўлган вазифалар сирасига киради. Таъкидлаш муҳимки, 2011–2016 йиллар давомида боғдорчиликда янги агро- технологиялар асосида 31308 га юқори ҳосил берадиган пакана ва ярим пакана интенсив мевали боғлар барпо этилди. Қишлоқ хўжалиги экинлари ҳосилдор- лигини оширишда уруғчилик-селекция ва нав танлашнинг аҳамияти катта бўлиб, истиқлол йилларида республика олимлари томонидан мевали, резавор мевали, 111 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 9 (2021) / ISSN 2181-1415 ёнғоқсимон, субтропик, цитрус ўсимликлар ҳамда узумнинг янги навларини яратиш, маҳаллий ва интродукция қилинган навларни ўрганиш, парваришлаш технологияларини ишлаб чиқиш ва уларни ишлаб чиқаришга жорий қилиш бўйича кенг миқёсда тадқиқотлар амалга оширилди. Натижада Марказий Осиёда биринчи бўлиб селекцион йўл билан уруғли, данакли, резавор, ёнғоқ мевали экинлар селекцияси йўлга қўйилиб, янги навлар яратишга асос солинди. Кўп йиллик илмий тадқиқотлар туфайли 180 га яқин мева-узум навлари яратилиб, уларнинг саксонга яқини Давлат реестрига киритилди. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2016 йил 5 мартдаги “2016–2020 йил- ларда мева-сабзавот ва гўшт-сут маҳсулотларининг хом ашё базасини янада ривож- лантириш, уларни қайта ишлашни чуқурлаштириш, озиқ-овқат товарлари ишлаб чиқариш ва экспорт қилишни кўпайтириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарорига асосан қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини чуқур қайта ишлаш бўйича янги корхона- лар қуриш, мавжудларини реконструкция ва модернизация қилиш бўйича умумий қиймати 595 886,3 минг доллар эквивалентига тенг бўлган жами 180 та инвестиция лойиҳасини амалга ошириш кўзда тутилди. Ушбу қарорга мувофиқ, 2016–2020 йил- ларда мева-сабзавотларни қайта ишлаш бўйича қуввати 99100 тоннага тенг 138 та, гўшт маҳсулотларини қайта ишлаш бўйича қуввати 16500 тоннага тенг 46 та, сут маҳсулотларини қайта ишлаш бўйича қуввати 34850 тоннага тенг 79 та ва бошқа озиқ-овқат маҳсулотларини қайта ишлаш бўйича қуввати 26840 тоннага тенг 153 та янги корхонани ишга тушириш белгиланди. Қишлоқ хўжалиги маҳсулот- ларини чуқур қайта ишлаш бўйича тизимли тадб