К содержанию
РецензированоRU2021

Освещение ирригационной системы Самаркандской области в статистических обзорах и сборниках второй половины XIX – начала XX века

Jonibek BUTAYEV

Общество и инновации · 2021

Аннотация

Калит сўзлар: Самарқанд вилояти иқтисодий тараққиётидаги муҳим ирригация, факторлардан бири вилоятда суғориш ишларини тўғри сунъий суғориш, ташкил этишга боғлиқлиги маълум бўлди. Мақолада XIX аср лалми ерлар, иккинчи ярми – XX аср бошларида Россия империяси статистика, таноб, томонидан Самарқанд вилояти суғориш тизими соҳасидаги губернатор. ислоҳотлар, сув манбаларига оид статистик маълумотлар, 1 Doctoral student, department of Source Studies and Archival Studies, National University of Uzbekistan named after Mirzo Ulugbek. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: mr.butayev@mail.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 9 (2021) / ISSN 2181-1415 ерларнинг тузилишига кўра турлари, ер-мулк шакллари, ирригация тизими бошқарувидаги ўзгаришлар аниқланди. Шунингдек, ҳудуд Зарафшон округи ва кейинчалик Самарқанд вилояти деб номланган тарихий даврда ушбу соҳада рус маъмурияти томонидан амалга оширилган ўзгариш ҳамда янгиликлар таъсири баҳоланди. Шу билан биргаликда, вилоятдаги мавжуд ерларнинг тузилиши ва миқдорига оид статистик маълумотлар қўшни вилоятлар билан таққосланган ҳолда кўриб чиқилди. Освещение ирригационной системы Самаркандской области в статистических обзорах и сборниках второй половины XIX – начала XX века АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Одним из важных факторов экономического развития орошение, Самаркандской области была правильная организация искусственное орошение, орошения в регионе. В статье рассматриваются реформы в засушливые земли, области ирригации в Самаркандской области, проводимые статистика, танап, Российской империей во второй половине XIX – начале XX губернатор. веков, статистика по водным ресурсам, типам структуры земель, форм собственности, изменениям в управлении ирригационными системами. Также анализируются изменения и нововведения в этой области в исторической период, когда регион назывался Зеравшанский округ, а затем Самаркандская область. КИРИШ 1868 йилда Самарқанд вилояти руслар томонидан мустамлака айлантирилгач, барча соҳаларда бўлгани сингари вилоят суғориш тизимида ҳам ўзгаришлар содир бўлди. Вилоятнинг иқтисодий имкониятлари ва ресурсларидан юқори даражада фойдаланиш учун рус маъмурияти томонидан ҳудуддаги мавжуд ерлар, суғориш тизими ва хўжалик турлари статистикасини шакллантиришга киришилди. Мазкур статистик маълумотлар вилоятнинг сув манбалари ва суғориш тизимини таҳлилий умумлашмаси бўлиб, империянинг мустамлакачилик режа- ларини беглилаб олишга имкон берган. Чунки, қишлоқ хўжалиги сунъий суғоришга асосланган вилоят тақдири суғориш тадбирларини қай даражада тўғри ташкил этилганлигига боғлиқ эди. УСУЛЛАРИ 1868 йилда округ таркибидаги ерлар миқдори ва тузилишига кўра турлари тўғрисида статистик ҳисоботларда маълумотлар бериб ўтилган. Улардаги маълумотларга кўра округдаги ерлар суғориладиган ерлар, кўчманчи аҳоли учун яйловлар ва ориқ (унумсиз, ҳосил бермайдиган) даштликларга бўлинган. Яйлов- ларнинг катта қисми Жиззах ва Хўжанд уездларига тўғри келган. Округдаги жами ерларнинг Туркистон ўлкаси бошқа ҳудудлари билан таққослама ҳолати қуйидагича бўлган [1]: 34 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 9 (2021) / ISSN 2181-1415 1 жадвал Ҳар 100 десятинанинг ичида Вилоят Ж ер а л м а и р Деҳ е қ р о л н а ч р и и л ик Кў ў ч т м ло а қ н л ч а и р л и а р даш О т р л и и қ к лар ҳ қ о н ч и л и к е р л а р и Ў т л о қ л а р р и қ е р л а р е О Д Еттисув 37000000 820650 18000000 18180000 2,22 49,14 49,64 Сирдарё 43000000 358000 18000000 24642000 0,83 41,86 57,31 Фарғона 6700000 600000 3000000 3100000 8,96 44,78 46,26 Зарафшон 2400000 191600 1300000 1108400 7,98 54,17 37,85 округи Амударё 8600000 45700 1300000 7254300 0,53 15,12 84,35 бўлими Жами: 97700000 2015950 41300000 54284700 2,06 43,30 54,64 Юқоридаги жадвалдан кўришимиз мумкинки округдаги жами 2400000 деся- тина ернинг 1300000 десятинаси кўчманчилар учун яйлов, 1108400 десятинаси ҳосил бермайдиган ориқ ерлар ва атиги 191600 десятинасида деҳқончилик қилинган. Бундан хулоса қилишимиз мумкинки вилоятдаги ерларнинг катта қисми ҳали ишлов берилмаган ерлар бўлиб, ҳар 100 десятина ернинг 8 десятинага яқини деҳқончилик ерлари, 54 десятинаси чорвалар учун яйлов ва 38 десятинага яқин ер эса ориқ ерлар, яъни даштликлар бўлган. Ўлка бўйича деҳқончилик қилишга бир мунча қулай шароитлар Фарғона вилояти ва Зарафшон округида бўлиб, улардаги ишлов бериладиган даштликлар тахминан ўлка ҳудудининг 1/12 қисмини эгаллаган эди. Амударё бўлимидаги ўтроқ хўжаликлар бўлим умумий ҳудудининг 1/200 қисмидан кўпроғини эгаллаган ва ўлка бўйича энг охирги ўринда турган. Округда деҳқончилик қилиш учун қулай имконият ва суғориш манбалари мавжуд бўлган. Жумладан, округдаги ерларни суғорадиган асосий манба Зарафшон дарёси бўлиб, у Тоғли туманлар (Панжикент), Самарқанд ва Каттақўрғон уездларини суғорган [1, С. 5]. Вилоятнинг жанубий қисмларини Зарафшон дарёси суғорган бўлса, шимоли-шарқий қисмлари, яъни Сирдарё вилояти билан чегарадош ерлари Сирдарё суви билан суғорилган [2].

Доказательный фрагмент

«Калит сўзлар: Самарқанд вилояти иқтисодий тараққиётидаги муҳим ирригация, факторлардан бири вилоятда суғориш ишларини тўғри сунъий суғориш, ташкил этишга боғлиқлиги маълум бўлди.»

Образец извлечения

Демо-превью

Калит сўзлар: Самарқанд вилояти иқтисодий тараққиётидаги муҳим ирригация, факторлардан бири вилоятда суғориш ишларини тўғри сунъий суғориш, ташкил этишга боғлиқлиги маълум бўлди. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
irrigation, administration in this area during the historical period, when the, statistics, ирригация, сунъий суғориш, tenap, орошение, dry lands, artificial irrigation, таноб, лалми ерлар, губернатор, governor, статистика, засушливые земли, танап, искусственное орошение
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники