Роль упражнений системы в формировании метакогнитивной компетентности

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада хорижий тил лексик бирликларини лексик бирлик, ўрганишда машқлар тизимининг ўрни, машқларга машқлар системаси, қўйиладиган параметрларнинг ўрни, лексик бирликларни метакогнитив ўргатишга йўналтирилган машқлар тизимига қўйиладиган компетенция, рецептив, талаблар ҳақида маълумот берилган, шунингдек машқлар продуктив. тизими талабаларнинг ўз интеллектуал фаолиятини амалга ошириш, муаммоли вазиятларда оқилона ечим топиш, ўз ўрганиш стратегиясини танлаш, ўз ақл-заковатини рағбатлантириш, ўз хотирасини мустахкамлаш, танқидий, мантиқий фикрлашини ривожлантириш, ўз билим кўникма- ларини баҳолашга ҳизмат қилишидаги ўрни акс этган. 1 Basic doctoral student Uzbekistan State University of World Languages, Tashkent, Uzbekistan. E-mail: vazira.ochilova@gmail.com. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 8 (2021) / ISSN 2181-1415 Роль упражнений системы в формировании метакогнитивной компетентности АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье представлена информация о роли системы лексическая единица, упражнений в изучении лексических единиц иностранного система упражнений, языка, роли параметров в упражнении, требованиях к метакогнитивная системе упражнений, направленных на обучение компетенция, рецептивный, лексическим единицам, а также системе упражнений – продуктивный. стимулирование интеллекта, укрепление памяти, развитие критического логического мышления, которое служит для оценки своих знаний и умений. Сўз бойлигини такомиллаштириш бўйича олиб борилган тадқиқотлар шуни кўрсатадики, янги сўз бойлигини ўрганишнинг энг кенг тарқалган стратегияси такрорлаш ва амалиётдир. Нэшин сўзларнинг маъносини ўрганишни таъминлаш учун доимий такрорлаш зарурлигини таъкидлайди. Сўзларни бирдан ўрганишдан кўра, уларни мунтазам ва тез-тез такрорлаш самаралироқ. 0-18 сония орасидаги унутиш миқдори бўйича Петерсон томонидан ўтказилган экспериментда маълумот олинганидан кейин дарҳол аста-секин унутила бошланиши айтилган. Ўрганилган нарсаларнинг 62% уч сониядан кейин эсланса, ўн саккиз сониядан кейин фақат 15% эсга олинади Сенемоğлу. Шу сабабли, ўрганилган маълумотларнинг ҳажмини максимал даражада ошириш учун мунтазам такрорлаш зарур. Шундай қилиб, қисқа муддатли хотирадаги маълумотлар узоқ муддатли хотирага ўтказилади. Биленнинг фикрича, маълумотни “маълум вақт оралиғида ва турли хил ҳаракатлар билан” такрорлаш доимийликни янада оширади. 1968 йилда Аткинсон ва Шиффрин (Atkinson and Shiffrin) инсон хотираси бир қатор сақлаш қурилмаларидан ташкил топган тизим деган фикрни илгари сурдилар. Атроф-муҳитдан олинган маълумот- лар сенсорли хотирага кўчирилади ва кейинчалик чекланган имкониятларга эга бўлган қисқа муддатли сақлашга ўтказилади. Ахборот қисқа муддатли сақлашда бўлганида, биз у билан турли хил бошқарув жараёнларидан фойдаланган ҳолда ишлашимиз мумкин, масалан, маълумотни такрорлаш ёки уни мазмунли такомил- лаштириш. Ушбу бошқарув жараёнлари метакогнитив хусусиятга эга. Қисқа муддатли сақлашдаги маълумотлар объект даражасидаги идрокдир ва мета даражадаги ишлов бериш бу ҳолда маълумотларни узоқ муддатли сақлашга ўтказиш эҳтимолини оширадиган бошқарув жараёнларини қўллаш орқали ишлайди. Талабаларга чет тилни ўқитишда машқларнинг роли бир қатор таниқли хорижий ва маҳаллий олимлар томонидан ўрганилган. Инглиз тилини ўқитишда қўлланиладиган машқлар типологияси Ж. Жалолов, Т. Сатторов, М.Джусупов, Л.Т. Ахмедова, В.И. Нормуродова, В.А. Бухбиндер, Е.И. Пассов, Н.И. Гез, Д. Нунан, Р. Эллис, С. Эдвардс ва Ж. Уиллис каби методист олимлар томонидан таклиф этилган турли хилдаги машқлар тизими ўрганиб чиқилди ва машқлар тизимини ишлаб чиқишга бағишланган илмий ишларини ўрганиб чиқилди ва машқлар тизимини ишлаб чиқиш даврида машқлар яратишнинг умумий дидактик тамойиллари билан бир қаторда, талабаларнинг коммуникатив компетенция- 445 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 8 (2021) / ISSN 2181-1415 ларини ва уларнинг мотивациясини ривожлантириш тамойилларига ҳам таяндик. Машқлар ўрганувчиларнинг инглиз тилида рецептив ва продуктив нутқий кўникмаларини ривожлантиришга қаратилган. Хорижий тилнинг лексик бирликларини ўргатишда ишлатиладиган машқлар маълум параметрлар билан тавсифланади. Ушбу параметрлар қуйидагилардан иборат: 1. машқлар лексик материални ўзлаштиришга, нутқ фаолиятининг самарали ва ретсептив турларида ишлашига қаратилган бўлади. Машқлар топшириқлар ёрдамида талабаларнинг ўқув фаолиятини рағбатлантириши керак. 2. Ҳар бир машқда нутқ фаолиятининг ҳар хил турларининг лексик асосларини шакллантириш соҳасида ўрганиш мақсадлари билан ўзаро боғлиқ бўлган аниқ бир вазифа белгиланади. 3. Машқ қилишда маълум бир нутқ ҳаракати (ёки бир нечта ҳаракатлар) кўрсатилади, уни амалга ошириш шартлари аниқланади. Машқ қилиш – бу лингвистик материал ва у билан ҳаракатларнинг бирлик шаклидир. Лексик жиҳатдан йўналтирилган машқларда, бир томондан, ҳаракатлар репродуктив характерга эга бўлади, бошқа томондан, улар ретсептив йўналиш билан тавсиф- лана