Правовые основы предупреждения распространения ВИЧ-инфекции и ответственность за их нарушение

Аннотация

Калит сўзлар: Инсонни иммунитет танқислиги вируси билан касал- ҳуқуқий ланиши кўп жиҳатдан ҳаётнинг турли жабҳаларига жиддий ҳуқуқбузарликлар, таъсир кўрсатиб, истисносиз барча мамлакатларга таъсир ОИВ инфексияси, кўрсатадиган глобал муаммолардан биридир. Ушбу касал- (ОИТС). лик даврида иммун ҳужайраларининг таъсирини вирус бостиради ва орттирилган иммун танқислиги синдроми (орттирилган иммун танқислиги синдроми) етакчилик қилади ва инсоннинг иммун тизими хавф остида қолади. Бу иммунитет танқислиги синдроми (ОИТС) инфекцияларга 1 legal specialist, «Rural Construction Expertise» Ltd, Tashkent, Uzbekistan. E-mail: sohiba.xakimova@mail.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 8 (2021) / ISSN 2181-1415 қарши мудофаа ва тиббий ёрдамсиз ўлимга олиб келади. ОИВ инфекцияси тарқалиши энг долзарб масалалардан бири ҳисобланади [1, 3]. ОИВ инфекциясининг тарқалиши бутун халқаро ҳамжамият ва ҳар бир алоҳида миллатга қарши энг долзарб масалалардан биридир. ОИВнинг тарқалиши бутун халқаро ҳамжамият ва ҳар бир алоҳида мамлакат олдида турган энг долзарб муаммолардан биридир [5]. Правовые основы предупреждения распространения ВИЧ-инфекции и ответственность за их нарушение АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Инфицирование вирусом иммунодефицита человека – правовое глобальное явление, которое в значительной мере правонарушение, затрагивает все страны без исключения, оказывая ВИЧ-инфекция, серьёзное воздействие на разные стороны жизни. Вирус (СПИД). опасен тем, что поражает клетки иммунной системы человека, в результате чего она подавляется и развивается синдром приобретённого иммунного дефицита (СПИД), организм утрачивает возможность защищаться от инфекций, и без врачебной помощи наступает смерть [1, 3]. Распространение ВИЧ-инфекции является одной из наиболее острых и злободневных проблем, стоящих как перед международным сообществом в целом, так и перед каждой отдельно взятой страной [5]. МАВЗУ ДОЛЗАРАБЛИГИ Ҳозирги кунда дунёда инсон ҳуқуқларини таъминлаш ОИВ/ОИТС эпидемия-сига қарши курашишда муҳим қурол эканлиги ҳақида аниқ қараш мавжуд. Бунда нафақат ОИВ- инфекцияси билан яшаётган одамлар, уларнинг оила аъзолари ва юқиш хавфи юқори бўлган гуруҳларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, балки ҳар бир инсоннинг ОИВ юқиши усуллари ҳақидаги маълумотлардан хабардор бўлиш, профилактика, даволаниш ва парваришлаш чоралари ва воситаларидан фойда-ланиш ҳуқуқлари тўғрисида ҳам гап бормоқда [2]. ОИВ/ОИТС муаммосига инсон ҳуқуқлари нуқтаи назаридан ёндашув мақбул ҳуқуқий ва ижтимоий муҳитни яратишга кўмаклашади, унда ОИВ билан яшаётган одамлар эпидемияга қарши курашиш ва жамоат ҳаёти стратегиясини ишлаб чиқишда иштирок этишга барча имкониятларга эга бўлган тўлақонли фуқаролар сифатида қаралади. Бундан ташқари, ОИВ билан яшаётган одамлар ҳуқуқлари бузилиши ҳолатларига қарши кураш ва аҳолининг ОИВ/ОИТС ҳақида профилактик маълумотлардан хабардор бўлиш ҳуқуқи касалликдан қўрқиш, ОИВ инфекцияси билан касалланганлар камситилишининг олдини олиш ва мамлакатда изчил амалга оширилаётган профилактик дастурлар самарадорлигини оширишга кўмаклашиши мумкин. ОИВ/ОИТС эпидемияси инсоннинг шахсий ҳуқуқлари ва жамият хавфсизлиги манфаатлари нисбати муаммосини долзарблаштиради [4]. Одамларнинг ўз соғлиғига нисбатан масъулиятсизлиги, ОИВ билан касалланишга олиб келувчи ҳаётий муҳим ва хавфли вазиятларда хулқ-атворга доир ҳуқуқий меъёрларни қасддан бузиш бошқа инсонларнинг ўз хавфсизлиги ва саломатлигини таъмин-лашга бўлган 265 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 8 (2021) / ISSN 2181-1415 қонуний ҳуқуқларини бузади. Фаолияти инсон ҳуқуқларига риоя этиш ва эркинликларини ҳимоя қилишга қаратилган барча давлат тузилмалари ОИВ/ОИТС билан боғлиқ масалаларга алоҳида эътибор қаратишлари зарур [6]. МАВЗУ МАҚСАДИ ВА ВАЗИФАЛАРИ ОИВ инфекцияси тарқалишини олдини олишнинг ҳуқуқий асослари ва бузганлик учун жавобгарлик. ОИВ инфекцияси тарқалишига қарши курашиш тўғрисида»ги қонунга мувофиқ, ОИВга текширувдан шартли ва мажбурий равишда ўтиш асосида ОИВ инфекцияси тарқалишининг олдини олишга қаратилган чоралар белгиланган. ОИВни юқтириб олганлар: – тиббиёт ходимлари томонидан тавсия этилган ОИВ инфекциясини тарқат-масликка доир чора-тадбирларни бажариши; соғлом одамлар билан мулоқотда эҳтиёт чораларига риоя этиши; – жинсий шеригини, шунингдек тери ва шиллиқ қатламларнинг яхлитлигини бузувчи муолажаларда санчиладиган ва кесадиган асбоблардан фойдаланадиган тиббиёт ходимларини ва хизмат кўрсатиш соҳаси ходимларини ўз касаллиги тўғрисида хабардор этиши шарт (19-модда) “Қон ва унинг таркибий қисмлари донорлиги тўғрисида”ги қонуни билан қуйидагилар белгиланди: – қон ва унинг таркибий қисмларини топширишнинг ихтиёрийлиги; – қон ва унинг таркибий қисмларини топширишнинг инсон учун безарар-лиги; – донор қони ва унинг таркибий қисмларини ишлатиш хавфсизлиги (4-модда). Қон ва унинг таркибий қисмларини топширишнинг инсон учун безарар-лилиги қон билан ишлаш хизмати томонидан донор бўлишга розилик билдирг