Основы гражданско-првового регулирования договоров об уплате алиментов

Аннотация

Ключевые слова: В работе анализируются вопросы о порядке заключения алимент, соглашений об уплате алиментов и его форма. Автор изучил соглашение, данное соглашение с позиции гражданского права и гражданско-правовой обосновал безвозмездность, односторонность и договор, форма, консенсуальность соглашения. Выводы по работе нотариус, заключаются в обосновании понятия соглашения об уплате плательщик алиментов, алиментом, преимущества данного соглашения от других получатель алиментов. порядков взыскания алиментов. Bugungi kunga kelib, O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida aliment to‘lash majburiyati taraflariga tegishli bitim tuzish orqali aliment to‘lashning miqdori, shakli va tartibi bilan bog‘liq masalalarni ko‘rib chiqish imkoniyati berilgan. Aliment majburiyatlari instituti doimo oila huquqining asosiy institutlaridan biri bo‘lib kelgan. Zamonaviy sharoitda aliment bo‘yicha huquqiy munosabatlar juda muammoli bo‘lib, davlatning diqqat e’tiborini talab qiladi. O‘zbekiston Respublikasining oila qonunchiligida aliment to‘lashning ixtiyoriy tartibi ko‘zda tutilgan – tomonlarning kelishuvi asosida. Qonun chiqaruvchi unga ustunlik beradi, chunki oiladagi munosabatlar shaxsiy xususiyatga ega va aliment to‘lash majburiyatlari, ta’rifga ko‘ra, davlat majburlovisiz bajarilishi kerak. Aliment to‘lash to‘g‘risidagi kelishuv – bu yosh institut: birinchi marta uni tuzish imkoniyati amaldagi O‘zbekiston Respublikasining Oila kodeksida ko‘zda tutilgan. Yuridik adabiyotlarda alimentlar to‘g‘risidagi kelishuv atamasi keng qo‘llanilishiga va doimiy ravishda har xil jihatlarda ishlatilishiga qaramay, uni umumiy tushunishchasi va talqini mavjud emas. Masalan, S.P. Grishaeva, aliment to‘lash to‘g‘risidagi kelishuv aliment to‘lashga majbur bo‘lgan shaxs va ularni oluvchi o‘rtasida aliment to‘lashning miqdori, shartlari va tartibi to‘g‘risida notarial tasdiqlash shartidir [1]. E.A. Usacheva quyidagi ta’rifni beradi: “aliment to‘lash to‘g‘risidagi kelishuv – bu aliment to‘lashga majburiy bo‘lgan shaxs va qonun asosida undan aliment olishga haqli bo‘lgan shaxs o‘rtasidagi alimentni to‘lash miqdori, usuli va tartibini belgilaydigan kelishuvdir” [2]. Ba’zi mualliflar alimentlar to‘g‘risidagi kelishuvni oilaviy huquq instituti nuqtai nazaridan ko‘rib chiqadilar. Shunday qilib, L.V. Dzyubrovskaya, aliment to‘lash to‘g‘risidagi kelishuv – bu tarmoq ichidagi o‘ziga xos xususiyatga ega bo‘lgan, belgilangan huquqlarni amalga oshirishga qaratilgan oila a’zolari yoki sobiq oila a’zolarining o‘zaro roziligini belgilaydigan majburiy va dispozitiv normalarni birlashtirgan mustaqil yuridik institutdir [3]. Bizning fikrimizcha, aliment to‘lash to‘g‘risidagi kelishuv aliment to‘lash majburiyati taraflariga ular uchun taqdim etilishi mumkin bo‘lgan eng maqbul shartlar to‘g‘risida mustaqil ravishda kelishish imkoniyatini beradigan xususiy huquqiy xarakterdagi nizolarni sudsiz hal qilish usulidir. Aliment to‘lash to‘g‘risidagi kelishuvining xususiyatlari quyidagilar: aliment to‘lash shartnomasining sub’ektlari; notarial tasdiqlash; aliment to‘lashning mustaqil tartibi va usuli; hukumat majburlashisiz ijro etish. Yuqorida ta’kidlab o‘tilganidek, aliment to‘lash to‘g‘risidagi kelishuv fuqarolik- huquqiy shartnomasi hisoblanadi [4]. Ushbu bayonotni qo‘llab-quvvatlovchi doktrinaviy mulohazalarni chetga surib, diqqatni, xususan, quyidagi rasmiy huquqiy fikrlarga qaratishi mumkin. 37 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 2 № 3 (2021) / ISSN 2181-1415 Aliment to‘lash to‘g‘risidagi fuqarolik-huquqiy shartnomasi: 1. bepul: bir taraf ikkinchi tarafga biror narsa taqdim etish majburiyatini oladi; 2. bir tomonlama (bir tomonlama majburiy): bir taraf majburiy (aliment to‘lash), boshqa taraf esa (aliment to‘lash) talab qilish huquqiga ega; 3. konsensual: qonunda belgilangan shaklda bitim tuzilgan paytdan boshlab (shu paytdan boshlab huquq va majburiyatlar paydo bo‘ladi) bitim tuzilgan hisoblanadi [5]. O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksining 130-moddasiga muvofiq aliment to‘lash majburiyati bo‘lgan shaxs va uni oluvchi o‘rtasida aliment to‘lash to‘g‘risida (aliment to‘lashning miqdori, shartlari va tartibi) kelishuv tuziladi. Alimentni oluvchi – qonun hujjatlarida shunday tan olingan, to‘lovchi bilan oilaviy yoki boshqa munosabatlar bilan bog‘liq bo‘lgan jismoniy shaxs. Alimentni oluvchining (voyaga etmagan yoki ruhiy kasallikka chalingan) muomala layoqatsizligi uning qonuniy vakili (vasiy) tomonidan qoplanadi. Vasiy, aliment to‘lash majburiyatining tarafi bo‘lmaganligi sababli, qaramog‘iga olingan shaxs nomidan bitimlar tuzadi. 14-yoshdan 18-yoshgacha bo‘lgan voyaga etma- ganlar, muomala layoqati cheklangan shaxs sifatida, ota-onalarining (farzandlikka oluvchilar, vasiylar) yozma roziligi bilan aliment to‘lash to‘g‘risidagi shartnomalarni tuzadilar. Keng yondashuvga ko‘ra, aliment to‘lash to‘g‘risidagi kelishuv mutlaqo har qanday shaxslar o‘rtasida tuzilishi mumkin: mehnatga layoqatli yoki layoqatsizligi, aliment to‘lash