Лидерские взгляды Махмудходжи Бехбуди

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада ХХ аср бошларида Маҳмудхўжа Беҳбудий- жадидчилик, нинг илмий-сиёсий фаолияти, ёшлар таълим-тарбияси, таълим, жадидчилик ҳаракатлари асосида яратилган эски усул ёшлар, мактабларининг аҳамияти, ўша даврларда ижтимоийлашув мақола, ижтимоийлашув, жараёнларида ёшлар тарбиясига қаратилган эътиборнинг психология, психологик ёндашувлари, Беҳбудийнинг ёзиб қолдирган маърифатпарвар, мақолалари ва асарларида илгари сурилган ғоялар ва ғоялар, қарашларининг психологик ҳусусиятлари, шунингдек қараш. Беҳбудийнинг лидерлик қарашлари ҳақида фикр-мулоҳаза- лар билдирилган. 1 1st year student, Tashkent State Pedagogical University. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: sobitov572@gmail.com. 2 Basic doctoral student of the National University of Uzbekistan. Tashkent, Uzbekistan. E-mail: baxtiyornosirov101eo@gmail.com. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 6 (2021) / ISSN 2181-1415 Лидерские взгляды Махмудходжи Бехбуди АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В этой статье описывается научная и политическая джадидизм, деятельность Махмудходжи Бехбуди в начале ХХ века, образование, воспитание молодежи, важность старых методологических молодежь, школ, созданных на основе движений джадидов, статья, социализация, психологические подходы к обучению молодежи в процессе психология, социализации, психологические особенности статей и работ просвещение, Бехбуди, а также комментарии к лидерским взглядам идеи, Бехбуди. взгляд. Тарихдан маълумки, ҳар қандай даврда ҳар бир миллатнинг миллий- маънавий манфаатлари, қадриятлари, эрк ва озодлигининг жонкуяр ҳимоячилари, фаол тарғиботчилари майдонга чиқиб, турли зиддиятли ва кескин вазиятларга қарамасдан, ўз фидойилиги, ташаббускорлиги билан миллат равнақига, абадиятини таъминлашга муҳим ҳисса қўшиб келади. Хусусан, ўзбек халқининг бу жиҳатдан фахрланадиган тарихий сиймолари бир сўз билан айтадиган бўлсак миллат лидерлари ниҳоятда кўп. ХХ аср бошларида Ўзбекистон тарихи, маданияти ва маърифати саҳнасидаги жараёнларни шиддатли ҳаракатлантирган миллат- парварлар ана шундай юксак ифтихор бахш этувчи лидерлардир. Шу боисдан ҳам юртимиз раҳбари Шавкат Мирзиёев 2020 йилнинг 24 январида Олий Мажлисга Мурожаатномасида бу борада алоҳида тўхталиб, жумладан шундай деди: “Биз жадидчилик ҳаракати, маърифатпарвар боболаримиз меросини чуқур ўрганиши- миз керак. Бу маънавий хазинани қанча кўп ўргансак, бугунги кунда ҳам бизни ташвишга солаётган жуда кўп саволларга тўғри жавоб топамиз. Бу бебаҳо бойликни қанча фаол тарғиб этсак, халқимиз, айниқса, ёшларимиз бугунги тинч ва эркин ҳаётнинг қадрини англаб етади”. Мана шундай маърифатпарварлардан бири Туркистон халқининг миллий қаҳрамони, жадидчилик ҳаракати лидерларидан, жамоат, маданият ва маориф арбоби, биринчи ўзбек драматурги, миллий театр муассиси, улуғ матбуотчи, адиб, таржимони Маҳмудхўжа Беҳбудий номи фақатгина Туркистон зиёлиларига эмас, балки мамлакат сарҳадларидан ошиб, Осиё ва Европанинг кўпгина мамлакатларида ҳам маълум ва машҳур. 1905 йил арафасида Беҳбудий замонасининг кўзга кўринган зиёлиси бўлиб танилди. 1912–1913 йилларда Беҳбудий Самарқандда “Самарқанд” газетаси, “Ойна” журналига асос солади. У 1914 йилда яна Туркия, Мисрга бориб, у ердан муҳим китоблар, ўқув қўлланмаларини олиб келади, янги усулдаги мактаб дастури устида ишлашга киришади. Маҳмудхўжа Беҳбудий адабиёт, тарих фанлари қатори сиёсатшунослик билан ҳам жиддий шуғулланади. Рўзнома ва ойпомалардан жаҳонда содир бўлаётган сиёсий воқеалар билан яқиндан танишиб боради. У Маккага бориш мақсадида араб тилини ўрганишга киришиб, ислом тарихи ва назарияси билан шуғуллана бошлайди. 1902 йилда Маккага бориб, хўжа ва муфти унвонларига эга бўлиб қайтади. Сўнгра Қозон ва Уфа шаҳарларида бўлиб, Оврўпо маданияти билан ҳам қизиқади. Ўша даврдаги Қозон, Оренбургда чиқадиган араб имлосидаги журнал ва 63 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 6 (2021) / ISSN 2181-1415 газеталар билан ҳамкорлик қилади. Унинг қатор мақолалари ҳам мазкур журнал ва газеталар чиқа бошлайди. Мактаб, маориф, маданият, маърифатпарварлик ғояларининг тарғиботи ушбу мақолаларнинг марказида турарди. “Сиёсий, ижтимоий фаолияти, билимининг кенглиги жиҳатидан ўша замонда Туркистон- даги жадидлар орасидан унга тенг кела оладигани бўлмаса керак” деб ёзади Файзулла Хўжаев. Беҳбудий томондан илгари сурилган ғояларнинг асосий эътибори илм олишга, ёшларни чет тилларни ўрганишга Туркистон замини мустақиллигига эришишга туртки мужассам бўлган. Туркистон ёшларини таълим-тарбияси масаласи Беҳбудийни ҳам чуқур қайғуга солган. Ёшлар тақдирини бевосита миллат тақдирига боғлаган. Миллатнинг тараққий этиши ёки йўқ бўлиб кетиши ўсиб келаётган ёш авлоднинг илм-маърифати, мақсад-маслагига чамбарчас боғлиқ деб ҳисоблаган. Ушбу улуғвор ғояларини, муҳим амалий қарорларини жамиятга сингдириб, барчани хайрли ташаббусларга, ислоҳотларга ундаган. Маърифат- парвар ўз қарашлари ва қайғуларини “Ёшларға мурожаат”, “Муҳтарам ёшларға мурожаат”, “Икки эмас, тўрт тил л