Особенности назначения наказания за неоконченные преступления, совершенные несовершеннолетними в корыстных целях и с их участием

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада ғараз мақсадда вояга етмаганлар ғараз мақсад, вояга томонидан тамом бўлмаган ва иштирокчиликда содир етмаганлар этилган жиноятлар учун жазо тайинлаш хусусиятлари, улар жиноятчилиги, тамом томонидан содир этиладиган жиноятларнинг турлари, бўлмаган жиноят, жиноий жазолар, ўзига хос хусусияти, суд томонидан вояга етмаганларга иштирокчиликдаги тайинланадиган жазолар, Жиноят кодексидаги жиноят ва уларнинг моддаларнинг таҳлили баён этилган. тушунчаси, жиноят содир этиш. Особенности назначения наказания за неоконченные преступления, совершенные несовершеннолетними в корыстных целях и с их участием АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье излагаются особенности назначения корыстная цель, наказания за преступления, совершенные преступность несовершеннолетними с корыстными целями и с несовершеннолетних, соучастием, виды совершаемых ими преступлений, их неоконченное преступление, уголовные специфика, наказания, назначаемые судом наказания, соучастие в несовершеннолетним, анализ статей Уголовного кодекса. преступлениях и их понятие, совершение преступления. Маълумки, ҳар қандай давлат, халқнинг тақдири ва келажаги мазкур мамлакатда етишиб келаётган вояга етмаганлар тақдирига бевосита боғлиқдир. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев таъкидлаганидек, ёш авлод тарбияси ҳамма замонларда ҳам муҳим ва долзарб аҳамиятга эга бўлиб 145 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 2 № 2 (2021) / ISSN 2181-1415 келган[1]. Аммо биз яшаётган XXI асрда бу масала ҳақиқатан ҳам ҳаёт-мамот масаласига айланиб бормоқда. Бугунги кунда мамлакатимизда вояга етмаганлар ўртасидаги жиноятчиликнинг олдини олишга қаратилган бир қатор муҳим нормативҳужжатлар қабул қилинган бўлиб, улар ўртасидаги жиноятчиликнинг сабаблари ва вужудга келиши билан боғлиқ шартшароитларни илмий ва амалий жиҳатдан тадқиқ этиш вояга етмаганлар ўртасидаги жиноятчиликнинг барвақт олдини олишда муҳим аҳамиятга эга ҳисобланади. А.К.Расулев ва Ғ.А.Саъдуллаевлар таъкидлаганларидек, юқори даражада ахборот технологияларга оид билимларга эга ёшларни аниқлаш, уларни моддий рағбатлантириш ва қизиқишига мос фаолият тури билан шуғулланишга йуналтириш амалиёти Ўзбекистон Республикасида Ёшларга оид давлат сиёсатига ҳам мос келади [2]. Шу билан бирга, ҳудудлардаги аҳоли таркибининг ижтимоийдемографик тузилиши, ижтимоий-иқтисодий ривожланиш кўрсаткичларининг хилма-хиллиги ҳам вояга етмаганлар ўртасидаги жиноятчилик, унинг сабаблари ва содир этилишига имкон бераётган шарт-шароитларни, нафақат республика, балки ҳудудлар миқёсида ҳам илмий ва амалий жиҳатдан тадқиқ қилишни тақозо этмоқда. Ҳар қандай ижтимоий хавфли қилмиш кўплаб турли-туман ҳолатлар ва фактлардан ташкил топади. Аммо, тегишли жиноят таркиби аломатларининг мавжуд бўлиши билан бир вақтда, қилмишнинг жиноятлиги ва жазога сазоворлигига таъсир кўрсатувчи амалдаги ҳолатларгина жиноятҳуқуқий аҳамиятга эга бўлади. Қилмишнинг амалдаги ҳолатлари аниқланганидан кейин муайян жиноят ҳуқуқий нормани танлаш ва унга мувофиқ шахснинг содир этган жиноятни квалификация қилиш лозим бўлади. «Бир қарашда жиноятни квалификация қилишига турғунлик хосдек бўлиб туюлади. Амалда бу турғунлик нисбийдир. Суднинг қонуний кучга кирган ҳукмида мустаҳкамланганидан кейингина жиноятнинг квалификацияси турғун аҳамият касб этади» [3], деб қайд этади ГА.Левицкий. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 58-моддасида тамом бўлмаган ва иштирокчиликда содир этилган жиноятлар учун жазо тайинлаш назарда тутилган [4]. Амалдаги Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодексида тамом бўлмаган ва иштирокчиликда содир этилган жиноятлар учун тайинланаётган жазоларни индивидуаллаштириш тўғрисида умумий тавсиялар бериш билан чекланиб қолган. Тайёргарлик кўриш ёки суиқасд босқичида тўхтатилган жиноятнинг ижтимоий хавфлилик даражаси доим тамом бўлган жиноятнинг ижтимоий хавфлилик даражасидан камроқ бўлади. Албатта, айбдор содир этмоқчи бўлган жиноятнинг ижтимоий хавфлилик даражаси қанчалик юқори бўлса, мазкур жиноятга тайёргарлик кўриш ёки суиқасд қилишда ифодаланган харакатларнинг ижтимоий хавфлилиги ҳам шунчалик юқори бўлади. Тамом бўлган жиноятларда зарурий бўлиб хисобланган жиноий оқибатлар (моддий ёки номоддий) тамом бўлмаган жиноятларда мавжуд бўлмайди. Шу сабабли тамом бўлмаган жиноятлар учун жазо тайинлашда алоҳида қоидалар татбиқ қилиниши лозим. Суд тамом бўлмаган жиноят учун жазо тайинлашда жазо тайинлашнинг умумий асосларига амал қилган ҳолда жиноятнинг оғир-енгиллигини, жиноий ният 146 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 2 № 2 (2021) / ISSN 2181-1415 амалга оширилишининг даражасини ва жиноятни охиригача етказа олмаганлик сабабларини хисобга олади. Суд тамом бўлмаган жиноят учун жазо тайинлашда жазо тайинлашнинг умумий асосларига таянган ҳолда жиноий ният амалга оширилишининг даражасини хисобга олади. Бу Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодекси 58- моддасининг1-қисмида тўғридан-тўғри мустаҳкамлаб қўйилган. Шунинг учун айбдор кўзланган мақс