НАУЧНО-ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ПРИНЦИПЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ХАДИСОВ В НРАВСТВЕННОМ ВОСПИТАНИИ УЧАЩИХСЯ НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ

Аннотация

In this article, the scientific and pedagogical basis of using hadiths in the moral education of elementary school students, the opinion of pedagogical scientists and the analytical aspect of some hadiths are considered. Key words: morality, hadith, education, training, people, spirituality, Islam, custom, pedagogue. НАУЧНО-ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ПРИНЦИПЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ХАДИСОВ В НРАВСТВЕННОМ ВОСПИТАНИИ УЧАЩИХСЯ НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ Аннотация. В данной статье рассматриваются научно-педагогические основы использования хадисов в нравственном воспитании учащихся начальной школы, мнение ученых-педагогов и аналитический аспект некоторых хадисов. Ключевые слова: мораль, хадис, образование, обучение, народ, духовность, ислам, обычай, педагог. Boshlang’ich sinf o’quvchilarini axloqiy sifatlarini shakllantirishda hadis ilmini o’qitishning ahamiyati beqiyosdir. Chunki o’zbek xalqining ma’naviyatini tarkib toptirishda pamg’ambarimizning so’zlari, odatlari, qiliqlari, ammallari, qarashlari majmui bo’lgan hadislar ko’p asrlardan beri asosiy manba bo’lib kelgan. Dunyodagi eng mashhur muhaddislar bizdan chiqqanligi ham tasidifiy bo’lmagan va bu hol milliy axloqimizda ham o’z izini qoldirgan. Bu jarayon pedagogika fani va amaliyoti jarayonida to’la anglab yetildi. Shunday ekan umumta’lim maktablarida hadis ilmi asosida axloqiy tarbiya berish ayni muddaodir. Bugungi kunda Imom al-Buxoriy merosini o’rganish va targ’ib qilishda jamiyatimizda keng e’tibor qaratilgan. Prezidentimiz Sh.M. Mirziyoyev o’zining 2020 yildagi Oliy majlisga murojaatnomasida shunday dedi: “Islom dining asl insonparvarlik mohiyatini chuqur ochib 116 30-AVGUST, 2024-YIL beradigan, barcha odamlarni ezgulik, mehr-oqibat va hamjihatlik yo’liga birlashishga da’vat etadigan teran ma’noli fikr va g’oyalar” [7] bevosita islom dinimiz va psixologik g’oyalar bilan bog’liq. Hadislar insonga uning dunyoqarashiga ham jismoniy ham ruhiy jihatdan ta’sir qilishi va uning ko’zlangan maqsadga qarab takomillashtirishning aniq tizimi ishlab chiqilgan bo’lib mazkur asarni o’rganish hamda barkamol avlodni tarbiyalab yetishtirishda uning yo’llaridan va ko’rsatmalaridan foydalanish davrimizning muhim vazifalaridan bo’lib hisoblanadi. “Axloq” – arabcha so’z bo’lib, xulq so’zining ko’plik shaklidir. Axloqiy tarbiya – jamiyat maʼnaviy hayotidagi muhim ijtimoiy hodisa boʻlib, odob-axloq tizimini, axloqiy fazilatlarni zamon talablari asosida har qaysi avlod ongiga singdirish shakli. Axloqiy tarbiya adabiyot, psixologiya, etika va estetika fanlari oʻrganadigan ilmiy kategoriyadir. Axloqiy tarbiya deganda oʻsib kelayotgan avlodda xulq-odob meʼyorlariga mos keladigan, zamon talablariga javob beradigan insoniy sifatlarni shakllantirishga qaratilgan ilmiy va amaliy harakatlar tizimi tushuniladi. Insonning axloqiy hayoti uning axloqiy tarbiyasi bilan chambarchas bogʻliq. Axloq toʻgʻrisidagi fanlarning asosiy vazifasi axloqiy barkamol inson va jamiyatni tarbiyalashning yoʻl-yoʻriqlarini koʻrsatib berishdan iborat. Axloqiy tarbiya shu yoʻldagi uzluksiz amaliy jarayondir. Inson axloqiy tarbiya orqali axloqiy qadriyatlarni anglab yetadi, oʻzida axloqiy tajribalar, koʻnikma va fazilatlarni shakllantiradi, axloqiy meʼyorlar va tamoyillar asosida yashashga oʻrganadi. Axloqiy tarbiya insoniyat tarixi mobaynida ikkita muhim masalaga javob izlaydi: biri – qanday yashamoq kerak, ikkinchisi – nima qilish keragu, nima qilmaslik lozim. Axloqiy tarbiya – insonni komillikka eltuvchi yoʻl. Uning vositalari koʻp, biri anʼanaviy tarbiya boʻlsa, ikkinchisi zamonaviy tarbiyadir. Odatda, har ikki turdagi vositalardan samarali foydalaniladi. “Axloqiy tarbiya” tushunchasi keng qamrovli bo’lib, u inson hayotining barcha jabhalarini qamrab oladi. “Axloqiy tarbiya” – bu o’quvchilarning ongi, his-tuyg’ulari va xulq-atvoriga ularda ijtimoiy axloq talablariga javob beradigan axloqiy fazilatlarni shakllantirish uchun maqsadli va tizimli ta’sir qilishdir. Axloqiy tarbiyaning an’anaviy usullari maktab o’quvchilariga ijtimoiy hayot normalari va qoidalarini singdirishga qaratilgan. Shaxsning axloqiy fazilatlarini shakllantirishning muhim ko’rsatkichi ichki nazoratdir. Shakllangan nazorat qobiliyatlari tarbiya jarayonida shaxsning axloqiy fazilatlarini muvaffaqiyatli rivojlantirishga yordam beradi. Muvaffaqiyatga erishish uchun oila, maktabagcha ta’lim tashkiloti va maktabning yagona yo’nalishda harakat qilishi muhimdir. Ular o’rtasida konsensusning yo’qligi o’qimishli shaxsning bo’linishiga olib keladi, chunki. u kattalarning ziddiyatli talablariga moslashishi kerak. 117 30-AVGUST, 2024-YIL O’qituvchi qaysi usulni tanlamasin, u quyidagi shartlar bajarilgan taqdirdagina samarali bo’ladi: - bolani kamsitmang, uning huquqlarini oyoq osti qilmang; - usulni qo’llash mumkin bo’lishi, mantiqiy xulosaga ega bo’lishi kerak; - buning uchun shartlar oldindan tayyorlanadi; - qabul qilib bo’lmaydigan bir xillik, stereotip; - o’qituvchidan xushmuomalalik talab etiladi, bola o’zini tarbiya obyekti sifatida his qilmasligi kerak; - usulni tanlashda u