YUQORI MUSTAHKAMLI BETON TARKIBINI HISOBLASH USULLARI

Аннотация

This article presents the procedure and tables for calculating the composition of high-strength concrete placed in buildings and structures. Key words: heavy concrete, crushed stone, cement, bulk modulus of sand, water, sand, concrete mix, fine and coarse aggregates. МЕТОДЫ РАСЧЕТА СОСТАВА ВЫСОКОПРОЧНОГО БЕТОНА Аннотация. В данной статье представлены порядок и таблицы расчета состава высокопрочного бетона, укладываемого в зданиях и сооружениях. Ключевые слова: тяжелый бетон, щебень, цемент, объемный модуль песка, вода, песок, бетонная смесь, мелкий и крупный заполнители. Kirish. O’zbekiton Respublikasi Prezidentining 2019 yil, 23 maydagi "Qurilish materiallari sanoatini jadal rivojlantirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar tug‘risida"gi PQ 4335- sonli qaroriga muvofiq Respublikamizda juda ko’p ishalar amalga oshirilmoqda. Yurtimizda mustaxkam beton ishlab chiqarish va ularni eksport qilish bo’yicha barqaror o’sish, korxonlarni modernizatsiya qilish, texnika va texnologiyalarga asoslangan holda materiallar ishlab chiqarish yo’lga qo’yilmoqda. Hozirgi kunda yuqori darajali materiallar ishlab chiqarish juda rivojlanga va asosiy talablar ham materiallarning sifati va umirboqiyligini uzaytirish rejaga qo’yilgan. Asosiy qism: Yuqori mustahkamli beton tarkibini hisoblashda betonning o’ziga xos hususiyatlarini hisobga olish kerak. Suv-sement nisbati S/S =1/3, sement sarfining yuqoriligi esa 400 – 450 kg/m3, qorishmaning suv talabchanligi katta bo’lishi kerak, betonning markasi ko’tarilib borishi bilan, aralshmadagi qumning ulushi kamayib borishi kuzatiladi. Yuqori markali betonning markasini hisoblash tartibi: Beton markasini aniqlashda asoasan M500 betondan foydalanadi. M500 markali betondan foydalanish asosan qurilish inshootlarida statik bosim yukiga bardosh bera oladi. M500 markali beton har kvadrat santimetr uchun 130 dan 160 kilogramgacha yuk ko’tara oladi. 1. Qorishma harakatchanligiga asoslanib suv – sement nisbati yuqori markali betonlar uchun quydagicha ifodalanadi; 2. S/S 2,5 ) shartiga asoslanib; 3. S/Sem = A1*Rs/( Rb – A1*0,5 *Rs ) Bu yerda Rs – sementning harakatchanligi birligi MPa; Rb – betonning mustahkamligi, birligi MPa, A1 koeffisent. A1 koeffisentning qiymatlari 2 39 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Beton uchun materiallar A1 ning qiymati Yuqori sifatli 0,43 Oddiy sifatli 0,4 Sifati past 0.37 Yuqori mustahkamli betonning 1 m3 beton qorishmasi uchun sarf qilinadigan suv miqdori Betonqorishmaning qulayay Suv sarfi, l/m3, to‘ldiruvchilarning joylashuvchanligi GOST-10181•81 donadorligi bo‘yicha 10 20 40 11….15 185 170 155 Bikrligi (sek) 6.…10 195 180 165 3….5 205 190 175 1.…3 205 190 175 4….6 215 200 185 Xarakatchanligi (sm) 7….9 225 210 195 10….12 235 220 205 Sement sarfi quyidagicha formula bilan topiladi; S =S/Sem bu yerda: S-suv sarfi; Sem – sement nisbati; To‘ldiruvchilarning sarfini absolyut hajm usulida hisob topiladi. Sement xamirining absolyut hajmi quydagi formula bilan topiladi; V =Sem/ ρ +S SX S bu yerda: S-suv sarfi; Sem- sement sarfi; ρ Semen haqiqiy zichligi. sem – To‘ldiruvchilarning absolyut hajmi quydagicha bo’ladi; V = 1000 – V . T SX To‘ldiruvchi haqiqiy zichligi ρt = 2,65 bo’lganda uning sarfi quyidagi formula bilan topiladi; mt = Vt ρt. V = 1000 – V . T SX bu yerda; V To‘ldiruvchilarning absolyut hajmi T = Qum sarfini quyidagi formula yordami asosida aniqlanadi. Q = r mt, bu yerda: mt=to’ldiruvchining haqiqiy zichligi, To’ldiruvchilar aralashmasidagi qumning ulushi shu tartibda aniqlanadi Qumning To’ldiruvchi aralashmasidagi qumning ulushi Chaqiq tosh yiriklik moduli sement sarfin, kg/m3 yiriklik moduli 400 500 600 2 40 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 3,0 0,32 0,29 0,25 5….40 2,0 0,31 0,28 0,24 1,0 0,30 0,27 0,23 3,0 0,33 0,30 0,26 5….20 2,0 0,32 0,29 0,25 1,0 0,31 0,28 0,24 3,0 0,34 0,31 0,27 5….10 2,0 0,33 0,30 0,26 1,0 0,32 0,29 0,25 Chaqiq tosh sarfini quyidagi formula bilan aniqlanadi Ch= mt – Q. Beton qorishmasining hisoblangan o’rtacha zichligini quyidagi formula bilan aniqlanadi. ρ . = Sem + S + Q +Sh, b.q bu yerda: Sem, S, Q, Sh- sement, suv, qum, chaqiq toshlarning mos ravishda belgilangani. Sement bog'lovchilari asosidagi beton uchun mayda Rmt va yirik Ryt to’ldiruvchilarning sarfi qo’yidagi formula bilan topiladi Smt = Syt = Sto’l /2 bu erda Sto’l –to’lddiruvchilarning umumiy sarfi. Suyuq shisha asosidagi beton uchun va yirik to’ldiruvchilarning sarfi qo’yidagi formula bilan topiladi Syt = Sto’l/1,65 Smt = Sto’l -Syt Xulosa: xulosa qilib aytganda, yuqori mustahkamli betob tarkibini hisiblashda asosan ishni ketma – ketligda olib borish talab etiladi. Yuqorida keltirilgan formulalar asosida betonning tarkibini yoki mustahkamligini hisoblash uchun ketma ketliklar keltirilgan.