ПУТИ ПОВЫШЕНИЯ ПЕНСИОННОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ ПРИ ОБЕСПЕЧЕНИИ ФИНАНСОВОЙ УСТОЙЧИВОСТИ ПЕНСИОННОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ

Аннотация

This article shows the relevance of ensuring the financial stability of pension provision. Experiences of the pension system of foreign countries and information about their specific features are provided. Based on the information of the article, a scientific proposal and practical recommendations aimed at ensuring the financial stability of pension provision in Uzbekistan have been developed. Key words: Pension provision, pension coverage, financial stability, pension fund. ПУТИ ПОВЫШЕНИЯ ПЕНСИОННОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ ПРИ ОБЕСПЕЧЕНИИ ФИНАНСОВОЙ УСТОЙЧИВОСТИ ПЕНСИОННОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ Аннотация. В данной статье показана актуальность обеспечения финансовой устойчивости пенсионного обеспечения. Приведен опыт пенсионной системы зарубежных стран и сведения об ее особенностях. На основе информации статьи разработаны научное предложение и практические рекомендации, направленные на обеспечение финансовой устойчивости пенсионного обеспечения в Узбекистане. Ключевые слова: Пенсионное обеспечение, пенсионное обеспечение, финансовая устойчивость, пенсионный фонд. XXI asrga kelib pensiya ta’minoti tizimini isloh etish dunyoning barcha mamlakatlari oldida turgan dolzarb va muhim vazifalardan biriga aylandi. Pensiya ta’minoti tizimini isloh 41 30-AVGUST, 2024-YIL etishning asosiy sababi - bu davlatning pensiyaga oid majburiyatlarini bajarish uchun moliyaviy resurslarning yetishmasligi hisoblanadi. Bu muammo aholining keksayib borishiga nisbatan kuchayib, ortib,murakkablashib boradi va mamlakatlarda vujudga kelgan iqtisodiy, ijtimoiy va demografik vaziyatlardan kelib chiqib alohida kasb etadi. Mamlakatimiz pensiya tizimini chuqur qiyosiy tahlil qilish va pensiya ta’minotining modernizatsiyalashni nazariy va amaliy jihatlarini kompleks tadqiq etish ijtimoiy siyosatni manzilliligini kuchaytirishning dolzarb, ilmiy-amaliy ahamiyatga ega bo‘lgan ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Davlat yalpi ichki mahsuloti ishlab chiqarilishi yetarlicha kamligi, ishsizlikning ko‘p bo‘lishi, byudjet to‘lovlari va aholi daromadlarining kam bo‘lishi pensiya tizimi faoliyatiga sezilarli salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Har bir rivojlangan mamlakat uchun fuqarolari pensiyaga chiqqandan keyin ularga munosib turmush sifatini, hamda aholi jamg‘armalarini imkon qadar kam qadrsizlanishi ta’minlash ustuvor vazifalardan biri hisoblanadi. O‘tgan yillarda Prezidentimiz tomonidan ilgari surilgan 2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasining to‘rtinchi yo‘nalishining “Ijtimoiy sohani rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishi”[1] deb nomlanganligi va unda shu sohani rivojlantirish lozimligi haqida alohida e’tibor qaratilganligining o‘zi ham bu sohaning dolzarbligini anglatadi. Pensiya tushunchasiga, pensiyaning moliyaviy barqarorligi, barqarorligini ta’minlash, uni isloh qilish, takomillashtirish haqida shu kungacha ko‘plab xorij va mahalliy iqtisodchi olimlarimiz tomonidan ko‘plab ta’riflar, takliflar berilgan. Hozirgi paytda dunyo mamlakatlarida siyosatchilar ham pensiya ta’minotiga umuman ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarga katta e'tibor berishmoqda. Chunki ayrim mamlakatlarning ayniqsa, yevropa mamlakatlari saylovchilarining sezilarli qismini keksa yoshdagi odamlar tashkil qilmoqda. Undan tashqari yosh aholining ham pensiya xususida iqtisodiy bilimi va qiziqishlari ancha yuqori. Xorijlik iqtisodchi-olimlardan Jun Peng [2], Collin Campbell [3], Gemma Charlotte Tetlow[4] kabilar o‘z ilmiy asarlarida pensiya va ijtimoiy sug‘urta masalalari hamda jamg‘arib boriladigan pensiya ta’minoti tizimini tadqiq qilishgan. MDH mamlakatlari iqtisodchi-olimlaridan V.Roik [5], S.Orlov va А.Shemetov [6], L.V. Xit[7] ilmiy-tadqiqotlarida aholini ijtimoiy himoya qilish tizimida ijtimoiy sugʼurtaning ahamiyati va zarurligi, fuqarolar pensiya taʼminotidagi iqtisodiy va ijtimoiy muammolar, nodavlat pensiya sugʼurtasi tizimini rivojlantirish masalalari yoritilgan.Oʼzbekistonlik iqtisodchi-olimlardan А.Vaxabov, Sh.Rajabov, N.Majidov, D.Rustamov, D.Sholdarovlar o‘z ilmiy-doktorlik ishlarida, hamda ilmiy kitoblarida, monografiyalarida, maqolalarida mamlakatimizda faoliyat yuritayotgan fuqarolar pensiya 42 30-AVGUST, 2024-YIL ta’minoti tizimi, undagi mavjud muammolar va ularning yechimlari, xususan, byudjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasining moliyaviy barqarorligini oshirish, moliyaviy barqarorligini ta’minlash, xususiy pensiya fondlarini tashkil qilish kabi ko‘plab dolzarb masalalar bo‘yicha o‘zlarining muhim ilmiy xulosalari, takliflari va tavsiyalarini berishgan. Hozirgi paytda pensiya ta’minoti tizimi eng muhim ijtimoiy himoya institutlaridan biri hisoblanadi. Uning samarali faoliyat yuritishi mamlakatimizning ijtimoiy farovonligi darajasiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababdan mamlakatimizda istiqboldagi demografik va makroiqtisodiy holatininingo‘zgarishlarini inobatga olgan holda pensiya tizimini takomillashtirib borish, pensiya tizimining nodavlat shakllarini rivojlantirishga shart- sharoitlar yaratish, p