ОБЕСПЕЧЕНИЕ ФИНАНСОВОЙ УСТОЙЧИВОСТИ ПЕНСИОННОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ, РАСШИРЕНИЕ ПЕНСИОННОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ

Аннотация

The pension system is important for the economic stability of every country and the well-being of the population. It is necessary to create financial resources to meet the economic needs of the population in old age, as well as to ensure the sustainable development of society. Financial stability of pension provision and increase of pension coverage are among the important issues. In this article, we will focus on this issue. Key words: Pension provision, financial stability, pension coverage, social protection, pension funds. ОБЕСПЕЧЕНИЕ ФИНАНСОВОЙ УСТОЙЧИВОСТИ ПЕНСИОННОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ, РАСШИРЕНИЕ ПЕНСИОННОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ Аннотация. Пенсионная система важна для экономической стабильности каждой страны и благосостояния населения. Необходимо создать финансовые ресурсы для удовлетворения экономических потребностей населения в старости, а также для обеспечения устойчивого развития общества. Среди важных вопросов – финансовая стабильность пенсионного обеспечения и увеличение пенсионного обеспечения. В этой статье мы остановимся на этом вопросе. Ключевые слова: Пенсионное обеспечение, финансовая устойчивость, пенсионное обеспечение, социальная защита, пенсионные фонды. 83 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 6 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 Jahonda iqtisodiyotning rivojlanishi sari aholining turmush tarzi yaxshilanishi natijasida ularning o‘rtacha umr ko‘rish yoshining oshishi va mehnat faoliyati bilan band bo‘lgan aholiga nisbatan pensionerlar ulushining oshishi kuzatilmoqda. Natijada pensiya ta’minotidagi moliyaviy yetishmovchiliklar sabab pensiya ta’minoti tizimiga pensionerlar to‘liq qamrab olinmayotganligi, pensiya fondlarini moliyaviy ta’minlashda yuzaga kelayotgan muammolar “avlodlar birdamligi” tamoyiliga asoslangan pensiya tizimidan jamg‘arib boriladigan nodavlat pensiya fondlarini tashkil qilish va ularni samarali boshqarish mexanizmlarini ishlab chiqish zarurati yuzaga kelmoqda. Xalqaro mehnat tashkiloti (XMT) taqdim etgan ma’lumotlar tahlili ko‘pgina mamlakatlarda keksalikda ijtimoiy himoyalanish darajasi pastligini ko‘rsatmoqda. “Keksalarning 20 foizdan kamrog‘i pensiyalar bilan ta’minlangan bo‘lsa, qolgan katta qismi boshqa daromad manbalarini izlashga majbur bo‘lishmoqda. Dunyo bo‘yicha pensiya yoshidagi aholining 68 foizi pensiya va ijtimoiy nafaqalar bilan ta’minlangan”. Bu esa pensiya ta’minoti tizimi barqarorligini ta’minlashda maqsadli islohotlarni amalga oshirish talabini quymoqda. Iqtisodiy jihatdan tahlil qiladigan bo‘lsak, davlatlarning iqtisodiy islohotlari avvalambor davlat pensiya ta’minoti tizimining ijtimoiy siyosatdagi muayyan o‘rni va vazifalari bilan uzviy bog‘liqdir. Pensiya ta’minoti tizimining samaradorligi milliy iqtisodiyotni moliyaviy jihatdan sog‘lomligi, jamiyatdagi makroiqtisodiy va institutsional munosabatlar barqarorligining o‘zaro muvofiqligiga bevosita bog‘liq hisoblanadi. Pensiya ta’minoti tizimi mamlakatning iqtisodiy jarayonlariga fuqaro, oila va mahalla miqyosida o‘z ta’sirini o‘tkazadi. Ijtimoiy jihatlarini ko‘rib chiqadigan bo‘lsak, pensiya ta’minotining samaradorligini uning ijtimoiy yo‘naltirilganligi, ya’ni aholi turmush farovonligiga maqsadli va samarali erishganligi bilan belgilanadi. Pensiya ta’minotining asosiy vazifasi yuqoridagi manfaatlarga erishish maqsadida pensiya oladigan aholi qatlamlarining real daromad miqdorlarini saqlab qolish, turmush darajasi va sifatini oshirib borishga qaratilgan. Yurtimizda ijtimoiy iqtisodiy o‘sish sur’atlarining yuqori darajada bo‘lishini ta’minlash bilan bir qatorda byudjet–soliq siyosatini takomillashtirish, davlat byudjeti daromadlarining mavjud zaxiralarini o‘rganish muhim vazifa qilib olindi. Bu jarayonda byudjetdan tashqari pensiya jamg‘armasini boshqarish mexanizmi, daromad qismini ifoda etuvchi moliyaviy manbalarni shakllantirish tahlili muhim o‘rin egallaydi deb O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.Mirziyoevning 2020 yil 29 dekabrdagi Oliy Majlisga Murojaatnomasida aytib o‘tdi. Ijtimoiy himoyalanishi mehnatga layoqati bo‘lmagan fuqarolarni ijtimoiy jamg‘armalar mablag‘lari hisobidan mehnat va ijtimoiy pensiyalarni berish yo‘li bilan Konstitutsiyamizda mustahkamlangan huquqlarni kafolatlab beradi. Yoshga doir va ijtimoiy pensiyalar pensiya yoshidagi aholining turmush darajasi o‘sishini ta’minlash manbalaridan biri hisoblanib, pensiyalarni olish huquqiga esa mehnat qilish asosida erishiladi. 84 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 6 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 Pensiya ta'minotining moliyaviy barqarorligini ta'minlash — davlatlar uchun juda muhim vazifa hisoblanadi. Bu jarayon aholining keksayishi, iqtisodiy o'zgarishlar, demografik ko'rsatkichlar va boshqa omillar ta'sirida murakkablashishi mumkin. Quyida pensiya tizimining moliyaviy barqarorligini ta'minlash uchun qo'llanilishi mumkin bo'lgan ba'zi chora-tadbirlar keltirilgan: 1. Pensiya yoshini oshirish: Aholining umr ko'rish darajasi oshgani sari, pensiya yoshini bosqichma-bosqich oshirish barqarorlikni