Роль и значение бюджетных средств в повышении эффективности системы высшего образования

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада молиявий ресурслардан файдаланиш самарадор- олий таълим, таълим лиги ва аҳамияти кўрсатилган. Олий таълим муассасаларида сифатини бошириш, таълим сифатини оширишда молиявий ресурсларнинг олий таълим муассаса- аҳамияти ва уни тасарруф этиш юзасидан таҳлилий ларини самарали бошқариш, ёндашувлари ўрганилди. Жараённинг ўзига хос жиҳатлари рейтинг, реал маълумотлар асосида таҳлил қилиниб, мавжуд молиялаштириш, муаммолар ва эришилган ютуқлар атрофлича кўрсатилди. Шу бюджетдан ташқари асосда илмий хулоса ва амалий таклифлар ўртага ташланди. ривожлантириш 1 Scientific research, Tashkent State University of Economics, Tashkent, Uzbekistan. E-mail: msalimd@mail.ru. 59 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 3 (2021) / ISSN 2181-1415 жамғармаси маблағлари, моддий техника базаси. Роль и значение бюджетных средств в повышении эффективности системы высшего образования АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматривается вопрос об эффективности высшее образование, и важности использования финансовых ресурсов в контроль качества эффективном управлении высшими учебными заведениями. образования, Изучены аналитические подходы узбекских и зарубежных эффективное управление ВУЗами, ученых о роли финансовых ресурсов в развитии высшего рейтинг, образования как образования и управления им. В статье по финансирование, результатам монографий и экспертно-систематического внебюджетный фонд анализа показан порядок эффективного управления развития, доступными финансовыми ресурсами с упором на обеспечение материально- техническая база. финансовой устойчивости вузов. КИРИШ Сўнги 5 йилликда олий таълим тизимининг ривожланишини атрофлича тахлил қилиш шуни кўрсатмоқдаки, ўзгаришларнинг асосий қисми тўғридан-тўғри ёки билвосита иқтисодиётдаги туб ислоҳатлар, пул оқимларининг тақсимланиши ва кўпайиши, молиявий инқирозга қарши курашиш ва бошқа жараёнларга бевосита боғлиқ бўлиб қолмоқда. Барча соҳалар сингари олий таълим тизимини самарали бошқариш стратегиясини ишлаб чиқишда, мазкур соҳани бошқариш бўйича тан олинган жаҳон тажрибасини жиддий ўрганиш ва таҳлил қилиш талаб этилади. Шунингдек, мамлакатимизнинг ўзига хос ижтимоий – иқтисодий, маданий, геосиёсий жиҳатларини инобатга олган ҳолда олий таълимнинг ривожланиш истиқболлари ва тенденцияларининг дунёдаги жараёнларга уйғунлигини чуқур таҳлил қилиш бугунги куннинг долзарб масалаларидан бири бўлиб қолмоқда. Чунки, минтақа нуқтаи- назаридан қаралганда, қўшни мамлакатлар олий таълим тизими ижобий ривожланиш тенденцияси эга бўлиб бормоқда, жумладан Қозоғизтон Республикаси олий таълим тизими 2010 йилда Болония жараёнига қўшилганлигини эътироф этиш мумкин бўлади. Шу билан бир қаторда, қўшни давлатлар олий таълим муассасаларида қанчадан-қанча талабаларимиз таҳсил олмоқда. Зеро, халқаро амалиётда мазкур соҳани ривожлантиришнинг тан олинган глобал тенденцияларини алоҳида кўриб чиқиш лозим ҳисобланади. Жумладан: – давлатнинг олий таълим соҳасини молиялаштиришдаги ўрнини қисқартириш; – олий таълим муассасаларининг мустақиллигини (барча йўналишларда) мустаҳкамлаш ва хусусийлаштириш; – рақамли иқтисодиётга ўтиш шароитида кўрсатилаётган олий таълим хизматларини жаҳон стандартларига мувофиқ диверсификация қилиш; – олий таълим хизматлари бозорида рақобатнинг кучайишига шарт-шароит яратиб бериш ва қўллаб-қувватлаш; – олий таълим муассасаларининг ўз соҳаси бўйича универсаллашувига шароит яратиш ва абитуриентларни қамраб олиш кўламини кенгайтириш. 60 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 3 (2021) / ISSN 2181-1415 Бугунги кунда Давлатимиз томонидан ОТМларни илмий салоҳиятини ошириш, уларнинг миллий рейтингларини тузиш, таълим сифатини кўтариш ва жаҳон миқёсида тан олинган ТОП–1000 ОТМлар рейтингига киритишга қаратилган сиёсат олиб борилмоқда. Буни Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 29 октябрдаги “Илм-фанни 2030 йилгача ривожлантириш концепциясини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПФ–6097-сон Фармонининг қабул қилинганлиги ҳам тасдиқлайди. “Олий таълим-ривожланадиган ва ўз-ўзини ривожлантирадиган тизим. У инсоният тараққиётининг барча босқичлари мобайнида тўпланган тажрибани янги авлодларнинг онгига сингдириш ва маданият, фан, техника, умуман, жамиятни янада ривожлантириш учун шарт-шароит яратишга масъул этилган. У ўзига хос бўлган қонуниятлар асосида фаолият юритади, ижтимоий-иқтисодий ва сиёсий шароитларнинг бевосита таъсири остида ривожланади” [1]. Бундан кўриниб турибдики, олий мактабларнинг ривожланишида жамиятнинг ижтимоий-иқтисодий ва сиёсий ривожланиши, олиб борилаётган таълим сиёсати бевосита ўз таъсирини кўрсатади. Сўнги йилларда республикамизда олиб борилган туб ислоҳатлар натижаси ўлароқ барча соҳалар сингари олий таълим ҳам жиддий ўзгаришларни бошдан кечирди. МАВЗУГА ДОИР АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ Олий таълим соҳасини молиялаштириш мавзуси мамлакатимиз олимлари ва соҳа мутахассислари томонидан мунтазам равишда илмий тадқиқот объекти сифатида ўрганиб келинмоқда. Жумладан, М.Х. Саидов “Олий т