Вопросы избирательного законодательства и свободы выбора в нашей стране

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада бугунги кунда Ўзбекистон Республикасида сайлов қонунчилиги, сайлов тизими ва сайлов қонунчилиги борасида амалга ошкоралик, оширилаётган ислоҳотлар ва фуқароларнинг сайлов инсон ҳуқуқлари, жараёнларидаги ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўғрисида мажоритар, пропорционал, маълумотлар берилади. Шунингдек, мақолада мамлакати- сиёсий партиялар. мизда сайловларнинг очиқ ва ошкора, шаффоф ўтказилиши учун амалга оширилган бугунги чора-тадбирлар хусусидаги ҳуқуқий асослар таҳлил қилинади. 1 hearer of the Academy of Public Administration, Tashkent, Uzbekistan. E-mail: anvar0303_82@mail.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 3 (2021) / ISSN 2181-1415 Вопросы избирательного законодательства и свободы выбора в нашей стране АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье представлена информация о проводимых избирательное реформах избирательной системы и избирательного законодательство, законодательства в Республике Узбекистан, а также о правах прозрачность, и обязанностях граждан в избирательном процессе. В статье права человека, мажоритарная, также анализируется правовая база текущих мер, пропорциональная, принимаемых в нашей стране для проведения открытых и политические партии. прозрачных выборов. Мамлакатимиз мустақилликка эришганидан сўнг, ҳуқуқий демократик давлат, эркин фуқаролик жамияти барпо этишни ўз олдимизга мақсад қилиб олдик. Фуқаролик жамиятини ривожланишида демократик сайловлар муҳим ўрин тутади. Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш. Мирзиёев мамлакатимиздаги бугунги демократик ўзгаришлар ва сайлов жараёнлари хусусида Олий Мажлисга мурожаатномасида ҳам алоҳида таъкидлаб: “Марказий сайлов комиссияси бўлажак сайлов миллий қонунчилигимиз ва умумэътироф этилган халқаро демократик тамойиллар асосида, юксак савияда ташкил этилишига алоҳида эътибор қаратиши лозим. Биринчи навбатда, сайлов комиссиялари аъзоларининг сайлов қонунчилиги ва халқаро стандартлар бўйича билимларини тизимли асосда шакллантириш керак. Ўтган сайловларда халқаро кузатувчилар томонидан берилган мақбул тавсияларни миллий қонунчилик ва амалиётга татбиқ этиш ишларини давом эттирамиз” [1], - деб фикр билдириб ўтди. Мустақиллик йилларида доимий равишда сайлов тўғрисидаги қонун ҳужжатлари ривожланган демократик давлатларда бўлгани сингари сайловлардан сайловларгача такомиллаштирилиб борилди ва ривожлантирилди. Давлат ва ҳуқуқий тизимларнинг изчил, босқичма-босқич модернизация қилиниши натижасида юқори демократик талабларга жавоб берадиган сайлов тизими барпо этилди. Фуқароларнинг конституциявий ҳуқуқларидан бири бўлган сайлаш ва сайланиш ҳуқуқини амалга ошириши, демократик сайловларни ташкил этишга оид ўттиздан ортиқ халқаро норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг қабул қилинганлиги ва улардаги асосий принциплар миллий сайлов қонунчилигимизда ўз ифодасини топганлигини алоҳида эътироф этиш лозим. Сайловлар умумий, тенг, тўғридан-тўғри ва яширин овоз бериш каби демократик принциплар асосида ўтказилади. Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон Декларациясининг 21-моддасига кўра, ҳар бир инсон бевосита ёки эркин сайланган вакиллар орқали ўз мамлакатини бошқаришда қатнашиш ҳуқуқига эга. Халқ иродаси ҳукумат ҳокимиятининг асоси бўлиши лозим, бу ирода даврий ва сохталаштирилмаган, ялпи ва тенг сайлов ҳуқуқидан, яширин овоз бериш йўли билан ёки овоз бериш эркинлигини таъминлайдиган бошқа шакллар воситасида ўтказиладиган сайловларда ўз аксини топиши лозим, дея белгилаб қўйилган. Бугунги халқимиз сиёсий савияси, хуқуқий билими, фуқаролик позицияси билан кечагидан тубдан фарқ қилади. Бундан ташқари сайлов қонунчилигимизда 70 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 3 (2021) / ISSN 2181-1415 ҳам ўзгариш катта. Очиқ, шаффоф ва мустақил танлов учун имкониятлар эшиги кенг очилган. Бунга ягона “Сайлов кодекси”ни қабул қилингани, сиёсий партиялар сони биттага ортгани ва номзод кўрсатиш ваколати фақат сиёсий партияларга берилганида ҳам кўриш мумкин. Авваламбор, “сайлов” тушунчасига таъриф берадиган бўлсак, шуни таъкидлаш жоизки, қонунларда “сайлов” тушунчасига депутатлар ва бошқа мансабдор шахсларни овоз бериш йўли билан сайлаш, дея таъриф берилади. Сайлов – овоз бериш орқали давлат органлари, маҳаллий ўзини ўзи бошқариш органлари ва бошқа тузилмаларни ташкил этиш воситаси ҳисобланади. Фуқароларнинг ўз сайлов ҳуқуқини амалга ошириши – уларнинг давлатни бошқаришда иштирок этишининг энг муҳим шаклларидан биридир. Сиёсий ва ҳуқуқий фанларга доир адабиётларда эса “сайлов” ибораси ҳар бир депутатлик ўрнига ёки муайян мансабга икки ва ундан кўп номзодлар даъвогарлик қилиш шарти билан вакиллик органларини шакллантириш тартибини англатади. Шунингдек, сайловлар – бу ҳокимият ва сиёсий режимни легитимлаштириш (лот. legttimus “қонуний”) воситаси бўлиб, сиёсат мазмунини аниқлаш шакли, фуқаролар томонидан ҳокимият фаолияти устидан назорат қилиш усули, сиёсий арбобларни танлаб олиш механизми саналади. Шу ўринда, сайлов тизими тушунчасига тўхталиб ўтадиган бўлсак, шуни қайд этиш жоизки, сайловл