Способы развития научного мышления учащихся при обучении строения вещества в курсе физики в 6 классе

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада умумий ўрта таълим мактабларида физика фани, физика ўқитиш орқали ўқувчиларнинг илмий дунёқараши дунёқараш, ва фикрлашини шакллантириш ва ривожлантириш йўллари илмий фикрлаш, модда тузилиши ҳақидаги билимларни ўргатиш орқали табиат ҳодисалари, модда ва унинг тузилиши, кўрсатиб берилган. атом, фаннинг ривожланиши. 1 Lecturer, Department of Physics, Namangan State University, Namangan, Uzbekistan. Email: dilmurod0413@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 3 (2021) / ISSN 2181-1415 Способы развития научного мышления учащихся при обучении строения вещества в курсе физики в 6 классе АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье раскрыты методы формирования и предмет физики, развития научного мировоззрения и мышления учащихся мировоззрение, посредством изучения строения веществ при обучении научное мышление, физики в общих среднеобразовательных школах. природные явления, вещество и его строение, атом, развитие науки. КИРИШ Сўнгги йилларда мамлакатимизда таълим-тарбия тизимининг сифати ва самарадорлигини ошириш, ўқувчи ва талаба ёшларда замонавий билим ва кўникмаларни шакллантириш, таълим ҳамда илм-фан соҳалари ўртасида яқин ҳамкорлик ва интеграцияни, таълимнинг узвийлиги ва узлуксизлигини таъминлаш борасида тизимли ишлар амалга оширилмоқда. Шу билан бирга, миллий таълим-тарбия тизимининг амалдаги ҳолати уни замон талаблари асосида модернизация қилиш, ёшларни юксак билим-маърифат эгалари, жисмоний ва маънавий соғлом инсонлар этиб тарбиялаш, таълим муассасаларининг раҳбар ва педагог ходимлари нуфузини ошириш, уларнинг самарали фаолият юритиши учун зарур шарт-шароитлар яратиш бўйича изчил чора- тадбирларни амалга оширилмоқда. Ўқувчиларни келгуси ҳаётга тайёрлаш ва уларга ўз билим ва кўникмаларидан амалиётда фойдаланишни ўргатувчи малака талабларини синфлар кесимида ишлаб чиқиш, фанлараро ўзаро алоқадорлик ва даврийликка тўлиқ риоя қилган ҳолда ўқув дастурлари ўртасида узвийликни таъминлаш педагог ҳодимларнинг олдида турган муҳим вазифалардир [1]. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ Н.Н. Азизхўжаева ўзининг “Педагогик технология ва педагогик маҳорат” китобида “шахснинг дунёқараши табиат, жамият, инсониятга бўлган эътиқодлари, илмий қарашлари асосида юзага келган тизимдир. Дунёқараш шахснинг ботиний ҳолати, ҳаёт мақсадлари, қизиқишлари, муносабатлари, тутган мавқелари билан белгиланади. Талабаларнинг билишга бўлган қизиқиши шаклланишининг муҳим шартларидан бири ҳиссий вазият, билишга бўлган эҳтиёж ва онгли фикрлашни ривожлантиришни яратиш мумкин” эканлигини кўрсатиб берган [2]. Шунингдек, илмий фикрлаш масалаларини тадқиқ этиш билан кўплаб олимлар, психологлар, педагоглар ва методистлар шуғулланганлар. Хусусан, В.В. Давидов, М.Г. Давлетшин, И.Й. Лернер, А.М. Матюшкин, М.И. Маҳмутов, С.Ражабов, Д. Шодиев, Э. Ғозиев, А.М. Умронхўжаев ишларида муаммоли таълим тамойилларида умумлаштириш турлари ва уларнинг тузилиши, ўқув жараёнини ташкил этиш очиб берилади, танқидий фикрлашининг тузилишлари, ақлий фаолиятнинг умумлашган усулларини шакллантириш йўлларини белгиловчи алоҳида компонентларнинг ўзига хос хусусиятлари таҳлил этилади [3]. Юқоридаги ишларда айнан умумтаълим 16 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 3 (2021) / ISSN 2181-1415 мактабларининг 6-синф физика курсини ўқитишда ўқувчиларда илмий фикрлашни ривожлантириш тўлиқ ёритилмаган айримларида эса эътибор қаратилмаган. ТАДҚИҚОТ МЕТОДИ ВА НАТИЖАЛАРИ Умумий ўрта таълим мактабларида физика фанини ўқитишда аввало, ўқувчиларнинг илмий дунёқараши ва илмий фикрлашини шакллантириш ва ривожлантириш учун физиканинг асосий ғоя, назария, қонуниятлари ва тушунчалари, амалиёт, ҳалқ хўжалигининг турли тармоқларида тутган ўрни, физик билимларни ўзлаштиришнинг аҳамияти билан таништириш мақсадга мувофиқ. Ўқувчиларда илмий дунёқараш ва илмий фикрлашни шакллантиришваривожлантириш, инсоннинг табиатва жамиятга онгли муносабатини шакллантириш омили сифатида хизмат қилади [4]. Умумий ўрта таълим мактаблари 6-синф ўқувчиларида абстракт фикрлаш даражасини ҳисобга олиш лозим. Бу ёшдаги ўқувчиларда кўргазмали ва образли фикрлаш устунроқ бўлади. Физик ҳодисаларни тажриба ва намойишлар орқали ўқитиш, ўқувчиларда ҳодисаларни ва уларнинг алоҳида хусусиятларини англаб етиши ва ўзлаштириш самарадорлигини ошириши исботланган [5]. Умумий ўрта таълим мактабларида физика курсини ўқитишда аста-секин 6-синфдан бошлаб ўқувчиларга дедукционметодлар асосида хулосалар чиқаришга ўргатиш мақсадга мувофиқ. Назария – ҳодисаларни англаш омили бўлиб қолмасдан, ўзлаштирилган билимларни кейинчалик қайта тиклаш, яъни амалиётга қўллаш воситаси ҳамдир. Ҳар бир мавзуни ўргатиш жараёнида ўқитувчи ўқувчиларни тадқиқотчилик фаолиятига жалб этиши лозим. Бунинг натижасида ўқувчилар тадқиқотчилик фаолияти кўникмаларини эгаллай бошлайдилар ва уларда илмий фикрлаш қобилияти шаклланади [6]. Ўқувчиларнинг илмий фикрлаш қобилиятларини ривожлантиришни бир неча йўллар билан амалга ошириши мумкин: – ўқув жараёнида ўқувчилар