Модернизация Исламских ценностей в развитии гражданского общества

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада фуқаролик жамиятини ривожлантиришда Исломий қадриятлар, Исломий қадриятлар модернизацияси зарурлиги исботланиб, фуқаролик жамияти, Ислом маданий қадриятлари ва урф-одатлари, жаҳон Ислом урф-одатлари, исломи қолдирган улкан маънавий мерос кўп жиҳатдан маънавий мерос, маданият, минтақамизнинг тарихий тараққиётига қўшган ҳиссаси ва сиёсат, унинг сифат жиҳатдан янги қиёфасини шакллантирганлиги иқтисодиёт очиб берилган. ва ижтимоий муносабатлар. 1 Senior Lecturer, Department of National Ideology and Law Education, NamSU, Namangan, Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 3 (2021) / ISSN 2181-1415 Модернизация Исламских ценностей в развитии гражданского общества АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье обосновывается необходимость модернизации Исламские ценности, Исламских ценностей в развитии гражданского общества, гражданское общество, раскрываются Исламские культурные ценности и Исламские традиции, традиции, великое духовное наследие мирового ислама, во духовное наследие, культура, многом способствовавшим историческому развитию политика, нашего региона и формированию качественно нового экономика и имиджа. социальные отношения. КИРИШ Давлат ҳокимияти ва унинг бошқарув тизимини ривожланиши муаммоси исломда асосий масалалардан бири ҳисобланади. Бу замонавий мусулмон жамиятларида ислоҳотлар ва демократия билан миллий ва диний ўзига хосликнинг анъанавий ва асосий қадриятлари билан бевосита боғлиқдир. Aнъанавий жамиятларда янги демократик усуллар ва бошқарув шаклларига ўтиш, аксарият мусулмон давлатлари сақланиб қолганидек, одатда секин ва оғриқли кечади. Бундай жамиятларда аҳолининг анъанавий фикрлаш ва менталитети, айниқса, ҳаракациз одамлар орасида Ғарб мамлакатларида бўлгани каби тез ўзгариб кетмайди. Бироқ, ҳеч қандай шубҳа йўқки, глобаллашаётган дунёда бу жараёнлар тобора кучайиб боради ва сиёсий жиҳатдан қайтарилмасдир. Шу ўринда таъкидлаш керакки, ҳозир минтақанинг глобаллашув жараёнига қўшилиш даражасини белгилайдиган янги тенденциялар пайдо бўлмоқда. Aммо ижтимоий-маданий трансформациялар даражасидан қатъи назар, аҳолининг диний эътиқодлари устун бўлган маънавий компонентнинг таъсири ўзгармайди. Чунки ислом кўп жиҳатдан маданият, урф-одатлар, урф-одатлар, турмуш тарзини белгилайди, лекин энг муҳими, минтақа аҳолисининг кўп асрлик ўзини ўзи бошқариш амалиётини белгилайди. Шу боисдан ҳам бугунги кунда унинг аҳамияти айниқса ўсиб бормоқда, бу демократлаштириш, фуқаролик жамияти институтларини шакллантириш ва кенгайтириш жараёнларининг шакллари ва бошқа жиҳатларида, масалан, нодавлат нотижорат ташкилотлари, шу жумладан диний хайрия жамиятларининг ўсиши орқали намоён бўлади. Авлоддан-авлодга ўтаётган ислом динининг маънавий-ахлоқий асослари таъсири остида нафақат маданий ва тарихий тафаккур шаклланади, балки янги турдаги сиёсий тафаккур ҳам шаклланади, бу эса фуқаролик жамияти асосларини яратишга ёрдам беради. Бугунги кунда мусулмон мамлакатларида, шу жумладан Ўрта Шарқда кузатилаётган режимни ўзгартириш вариантлари одатда ўзига хос моделга айланади, уларга элита, шу жумладан Марказий Осиё давлатларида тақлид қилиш ҳолатларини учратишимиз мумкин. Бундан кўзланган мақсад – ҳокимиятнинг анъанавий асослари ва узлуксизлигини сақлаб қолиш билан бирга замонавийроқ бошқарув шаклларига силлиқ ўтишдир. Шу муносабат билан, бизнинг фикримизча, ушбу масалани Яқин Шарқдаги араб давлатлари мисолида, уларда шаклланган ижтимоий-сиёсий муносабатлар тури бўйича энг яқин деб ҳисоблаш мақсадга мувофиқдир. Бироқ, замонавий мусулмон дунёсининг кўплаб давлатлари демократик 35 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 3 (2021) / ISSN 2181-1415 ҳокимият ва сиёсий ҳокимият механизмларига амал қилишга интилмоқда. Уларнинг сиёсий тизими аста-секин плюралистик моделда амалга оширилмоқда: давлат мустақил ижтимоий гуруҳларни бошқариш имкониятлари чекланган, фуқаролар тобора фаолроқ ва ихтиёрий равишда сиёсатда иштирок этмоқдалар, давлат раҳбарлари жамиятга яқинроқ, моддий манфаатлар ва ахлоқий қадриятларнинг фарқланиши сиёсатни секуляризация қилишда ва динни давлатдан ажратишда акс этади. Шунга қарамай, ушбу мамлакатларда бу жараёнлар нотекис ва анча оғриқли, табиийки, аввалги диний қадриятларнинг янги тикланиши (ёки мослашуви) билан боғлиқ ҳолда давом этмоқда. Ушбу ҳодиса кўп асрлар давомида жамоат онгини шакллантирган ислом анъаналари, шариат меъёрлари сақланиб қолиши билан боғлиқ. Мустақилликни қўлга киритиш ва унинг пойдеворини мустаҳкамлаш даврида араб давлатлари раҳбарлари муҳим ваколатларга эга бўлдилар, улар нафақат президентлар, бош вазирлар, сиёсий ва ҳарбий раҳбарларнинг функциялари билан чекланиб қолмасдан, балки “миллат оталари”, “миллий озодлик ҳаракатлари фаоллари”га айланишди. Шундай қилиб, мустақилликни қўлга киритиш даврида ҳокимият тепасига келган араб давлатлари раҳбарларининг кўпчилигининг авторитаризми кўп жиҳатдан жамиятнинг уларни бундай кенг ролда идрок этишга тайёрлиги, яъни ўзига хос тарихий олд