Изучение эвристических методов решения сложных и проблемных ситуаций в педагогическом процессе.

Аннотация

Калит сўзлар: Ushbu maqolada pedagogik jarayonda vujudga keladigan Muammo murakkab va muammoli vaziyatlar tahlili va ularni bartaraf Vaziyat etishning zamonaviy, evristik usullari, muammoli vaziyatlarga Evristika misollar keltirib o‘tilgan. Aqliy hujum Inversiya G‘oya, usul Jarayon 1 Lecturer of the Department of Preschool Education, Karshi State University, Karshi, Uzbekistan E-mail: sharopovr@bk.ru Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 2 (2021) / ISSN 2181-1415 Изучение эвристических методов решения сложных и проблемных ситуаций в педагогическом процессе АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье представлен анализ сложных и Проблема проблемных ситуаций, возникающих в педагогическом Ситуация процессе и представлены современные, эвристические Эвристика методы их преодоления, примеры проблемных ситуаций. Мозговой штурм Инверсия Метод Bizga ma’lumki, ba’zan pedagogik faoliyatda murakkab va muammoli vaziyatlar tez- tez uchrab turadi. Bu vaziyatlar o‘z navbatida pedagogning ruhiy va fiziologik holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, pedagogik jarayon samaradorligiga putur yetkazadi. Kuzatishlarga ko‘ra murakkab va muammoli vaziyatlar bir-biri bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, ko‘pincha, muammolar natijasida murakkab vaziyatlar paydo bo‘ladi [1-4]. Xo‘sh muammo o‘zi nima? Muammo-bu aslida jumboq va tezda hal etilishi lozim bo‘lgan masaladir. Muammolarni ijtimoiy hayotning barcha sohalarida uchratish mumkin. Hattoki, muammolar ko‘lami va shiddatiga ko‘ra global muammolar toifasiga aylanib boradi. Shu bilan birga, shunday muammolar ham borki, u kichik va ahamiyatsiz bo‘lib ko‘rinsa-da aslida katta muammolarning kelib chiqishiga sabab bo‘ladi [5-9]. Jumladan, kishilar o‘rtasidagi munosabatlardagi muammolarni oladigan bo‘lsak, ular oila, mahalla va jamiyatni parokandalikkka olib kelishi mumkin. Shuning uchun har qanday muammoni hoh u katta bo‘ladimi, kichik uni tezda yechimini topish zarar bo‘ladi. Bizning maqsadimiz esa bo‘lajak tarbiyachilarni kasbiy faoliyatda uchraydigan muammo, murakkab vaziyat va qiyinchiliklardan chiqib ketishning samarali yo‘l va usullarini o‘rgatishdan iboratdir. Bizningcha bu borada qo‘yidagi evristik usullar muammoli vaziyatlarni tez va oson yengishga yordam berib, aynan ular yordamida bo‘lajak tarbiyachilar pedagogik jarayonda samarali faoliyat olib borishga o‘rganib boradi [10-14]. Evristik usullardan biri - bu aqliy hujum hisoblanadi. Aqliy hujum - bu g‘oyalarni birgalikda ishlab chiqarish usuli. U munozara va tahlilni haqiqiy o‘qitish muhitida bir guruh o‘qituvchilar, o‘quvchilar, ota-onalar yoki o‘quvchilar bilan taqlid qilingan sharoitda olib boriladigan pedagogik muammolarni hal qilishda qo‘llanilishi mumkin. Ma’lum bir vaqtda yuzaga kelgan pedagogik vaziyatni hal qilish uchun ma’lum bir o‘qituvchi undan foydalana olmasligi aniq, faqat ushbu metoddan hozirgi pedagogik vaziyatni keyingi tahlil qilish va uni hal qilish bo‘yicha yakuniy qarorni qabul qilish jarayonida foydalanish hamkasblar va talabalar bilan jamoaviy muhokamalar jarayonida aniqlangan qarama- qarshiliklar haqiqiydir. Misol: Aqliy hujumning turli shakllari mavjud. Masalan, guruhda quyidagi ssenariysi bo‘yicha ishbilarmonlik o‘yini shaklida aqliy hujum qilishimiz mumkin. 1. O‘quv guruhi (18-21 talaba) to‘rtta kichik guruhga bo‘lingan: − g‘oyalarni shakllantirish guruhi (10 talaba); − tavsiya etilgan g‘oyalarni tanqidiy tahlil qilish guruhi (3-4 talaba); − tanqid qilingan g‘oyalarni himoya qilish guruhi (3-4 talaba); − taklif qilingan g‘oyalar va xulosalarni baholash guruhi (2-3 talaba). 2. Barcha ilgari surilgan fikrlarni yozib olish uchun kotib tanlanadi. 511 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 2 (2021) / ISSN 2181-1415 3. G‘oyalarni yaratish bosqichi. Ushbu bosqichda ilgari surilgan g‘oyalarni har qanday tanqid qilishga mutlaqo taqiq e’lon qilinadi (kinoya, masxara, har qanday shaklda shubha bildirish taqiqlanadi). 4. G‘oyalarni tanqid qilish bosqichi. Himoyaning har qanday shakli taqiqlanadi. Taklif etilayotgan g‘oya muallifining o‘zi uning kamchiliklari to‘g‘risida o‘z fikrini bildirishi mumkin. 5. Eng original va samarali g‘oyalar tanlanadi; takliflar ularni ishlab chiqish, konkretlashtirish va amaliy amalga oshirish foydasiga qilingan. Evristik savollar usuli, shuningdek asosiy savollar usuli sifatida ham tanilgan bo‘lib, uning paydo bo‘lishiga mashhur qadimgi yunon mutafakkiri Suqrot sababdir. Talabalarga pedagogik vaziyatlarni hal qilishni o‘rgatadigan o‘qituvchiga ham, o‘zi oldida ichki pedagogik vaziyat yoki vazifa bilan bog‘liq holda ichki dialog olib boradigan o‘qituvchiga ham taklif qilinishi mumkin. Shubhasiz, evristik savol fikrni rag‘batlantirishi kerak, ammo echim uchun g‘oyani taklif qilmasligi kerak, shuning uchun u minimal ma’lumotni o‘z ichiga olishi kerak. Savol berishda muammo darajasini bosqichma-bosqich pasaytirish zarur. Shu bilan birga, savollarning o‘zi mantiqiy ravishda bir-biriga bog‘langan, qizi