Особенности научного наследия восточных мыслителей об отношении родителей к ребенку

Аннотация

Калит сўзлар: Mazkur maqolada oilada ota-ona va bolaning o‘zaro Oila munosabatlari xaqida ko‘rib chiqilgan. Maqolada bola Qadriyat tarbiyasida Sharq mutafakkirlarning o‘z asarlaridagi Urf-odatlar qimmatbaho fikrlari va ularning xozirgi kundagi ota-onalarning Bola shaxsi Munosabat farzand tarbiyasida aynan qaysi jihatlarga e’tibor qaratish Milliy stereotip kerakligi kabi masalalar tavsiflanadi. Qarashlar Bola hulqi 1 Assistant of the Jizzakh branch of the Mirzo Ulugbek National University of the Republic of Uzbekistan, Jizzakh, Uzbekistan email: a bmoxichexra@bk.ru 2 Assistant of the Jizzakh branch of the Mirzo Ulugbek National University of the Republic of Uzbekistan, Jizzakh, Uzbekistan email: boortikov78@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 2 (2021) / ISSN 2181-1415 Особенности научного наследия восточных мыслителей об отношении родителей к ребенку АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В этой статье обсуждаются отношения между родителем Семья и ребенком в семье. В статье описываются такие вопросы, Ценности как ценные идеи восточных мыслителей в их работе по Обычаи воспитанию детей и какие аспекты воспитания детей Личность ребенка Отношение следует учитывать сегодня их родителям. Национальные стереотипы Взгляды Поведение ребенка Oiladagi tarbiya, ota-ona va bolaning o’zaro munosabatidagi o’ziga xoslik avloddan avlodga o’tib kelayotgan qadriyatlar va urf-odatlar, shuningdek, milliy stereotiplarga bog’liq bo’ladi. Shuni aytib o’tish joizki, yuqoridagi fikrlarimizning isbotini ko’plab psixologik, pedagogik asarlarda ko’rishimiz mumkin. Shuningdek, buyuk Sharq allomalarining ilmiy merosida oila, ota-ona va bola munosabatlari hamda bu munosabatlarning bola shaxsi shakllanishiga ta’sir etish muammosi muhim o’rin egallagan. Buyuk allomalarimizning bebaho asarlarida bayon etilgan ota-ona va bola munosabati borasidagi qarashlariga alohida to’xtalib o’tish lozim. Ma’lumki, Ismoil al-Buxoriyning hadislarida ota-onaning farzandga munosabati haqida shunday deyiladi: “Tangridan qo’rqinglar va farzandlaringizga bir xil mehrda bo’linglar! (Ularga kiyim va taomlarni barobar taqsimlanglar)”. Yuqorida keltirilgan hadisdagi fikrlardan ko’rinib turibdiki, oilada ota-ona farzandlariga bo’lgan munosabatda adolatli bo’lishi va ularning ko’ngli o’ksimasligi, shuningdek, ota-onaning iliq munosabatidan qoniqmaslik tuyg’usining paydo bo’lmasligi, aka-uka, opa-singillar orasidagi nizo hamda janjallarning oldini olish maqsadida ularga bir xil munosabatda bo’lish zarurligi bayon etilgan. M.Inamova o’z tadqiqot ishlarida jahon ilmu fanining yirik namoyondasi, «Fozil odamlar shahri», «Baxt saodatga erishuv» nomli asarlar muallifi Abu Nasr Forobiyning pedagogik va psixologik qarashlarini tahlil qilar ekan, “ijtimoiy va biologik tomonlar o’zaro munosabatining birligi degan qoida”ning mavjudligini ta’kidlab o’tgan. Forobiyning mazkur qoidasiga muvofiq bolaning psixik rivojlanishida ota- onaning ruhan va jicmonan sog’lomligi ta’siriga bevosita biologik omil nuqtai nazaridan qarasak, ularning oiladagi bolaga bo’lgan munosabat xarakteri hamda atrofdagilar bilan o’zaro munosabatini bolaning ijtimoiylashuviga, hamkorlik aloqalari tendentsiyasining rivojlanishiga, maqsadli faoliyatga kirishishiga ta’sir etuvchi ijtimoiy omil sifatida ko’rishimiz mumkin. Uning mazkur qarashlarida ota-onaning funktsiyalariga e’tibor qaratish lozimligi masalasi ochib berilgan. Abu Nasr Forobiyning pedagogik va psixologik ilmiy qarashlari oilada bola shaxsining shakllanishida muhim ahamiyatga ega. O’lmas ilmiy asarlar muallifi Abu Rayhon Beruniy o’zining «Qadimgi ajdodlardan qolgan yodgorliklar», «Hindiston», «E’tiqodlar va dinlar haqida», «Mineralogiya» asarlarida ota-onaning bolaga munosabati va uning ta’lim-tarbiyasidagi ahamiyati haqida bir qancha muhim fikrlarni qayd etgan. 471 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 2 (2021) / ISSN 2181-1415 “Beruniy ota-onalarga qarata bola xulqini mo’’tadillikda saqlashni tavsiya etadi. Bunga asosan bolani qattiq g’azablanishdan, qo’rqish vaxafalikdan saqlash orqali erishilishini aytib, ular xohlagan hamdafoydali narsani topib berishga, sevmagan narsasidan uzoqlashtirishga harakat qilish kerakligi uqtiriladi. Ota-onaning bolaga turli munosabati turlicha xulqlarni keltirib chiqaradi. Yaxshi xulqlarning paydo bo’lishi bola ruhiyatiga ta’sir qilibgina qolmasdan, uning fiziologik o’sishiga ham yordam beradi. Yomon xulq esa turli mijoz buzilishiga ham olib keladi. Aksincha, bola organizmidagi o’zgarishlar uning ruhiyatidagi, xatti-harakatidagi o’zgarishlarni keltirib chiqaradi. Ulug’ alloma bola xulq-atvorining mo’’tadilligi natijasida tan va ruh sog’lomligining kelib chiqishini ilmiy asoslab beradi». Abu Rayhon Beruniyning yuqorida bayon etilgan ilmiy asoslarida ota-onalarning bolaga e’tiborli bo’lishlari yoki uning ehtiyojlari qondirilishi zarurligi, bolaga bo’lgan munosabatdagi qattiq talabchanlikning salbiy ta’siri, ota-ona esa bola