Determine how quickly sunflower seeds ripen importance

Аннотация

си: Мақолада ўсув даври давомийлиги ва фазалараро даврини аниқлаш асосида кунгабоқар ҳар хил навларининг тезпишарлиги аниқланганлиги ва тезпишар навларни иккинчи ҳамда учинчи экин сифатида экилиши ҳақида маълумотлар келтирилган. Калит сўзлар:Кунгабоқар, нав, фенологик кузатишлар, ўсув даври. фаза, фазалараро даври, тезпишар, ўртапишар, кечпишар навлар, биринчи экин, иккинчи экин, учинчи экин Кириш. Қишлоқ хўжалик экинлари, жумладан кунгабоқарнинг навлари ўсув даврининг давомийлигига қараб: тезпишар, ўртапишар ва кечпишар гуруҳларга бўлинади. Буларнинг ишлаб чиқаришда учаласининг ҳам аҳамияти бўлиб, экиладиган жойнинг имконияти, хусусияти ва экиннинг мақсадига қараб эрта пишар, ўртапишар ёки кечпишар навлар экилиши мумкин. [2;, 5;] Кўпинча аксарият ҳолларда эртапишар навлардан фойдаланишга кўпроқ эътибор берилади. Шунинг учун экинларнинг тезпишар навларини яратиш селекциянинг асосий вазифаларидан биридир. Чунки, ўсимлик уруғидан униб чиққандан унинг ҳосили тўла пишгунгача бўлган давр ёки вегетация даври қанча қисқа бўлса, ҳосил шунча оз муддат ичида сифатли, нобудгарчиликсиз йиғиштириб олинади. Ўрганилаётган шакл ва навларнинг ўсув даврининг давомийлигини жумладан, тезпишарлигини аниқлаш учун фенологик кузатишлар ўтказилади. [1;, 2;,] Фенологик кузатишни ўтказиш тартиби қуйидагича: 1. Бу кузатиш кўз билан чамалаб ўтказилганлиги учун ҳамма вақт бир киши томонидан куннинг бир вақтида – эрталаб ёки кечки пайтда олиб борилиши лозим. 136 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА ISSN: 3030-3001 SJIF 2023: 3.019, 2024: 5.444 ResearchBib IF: 11.79/ 2023 Том 2, Выпуск 8 2. Кузатиш ҳар бир ўсимлик шакли ёки нав экилган даланинг камида уч жойида (бошида, ўртасида, охирида) ўтказилади. 3. Кузатиш фақат бир томонлама (пайкалчанинг кунчиқар ёки кунботар томонида) олиб борилади. [1;, 5;] Фенологик кузатиш бўйича ривожланиш фазаларининг бошланиши (10-15 фоиз) ва тўлиқ (75 фоиз) ўтиши ойнинг қайси кунига тўғри келиш санаси махсус журналга ёзилиб борилади.( 1-жадвал) . Бунинг учун экинларни ҳар куни кузатиш лозим. Журналда навларни экиш, ҳосилни йиғиштириш муддатлари ҳам ҳисобга олинади. Шулар асосида ва ўрганилган навлар ёки селекцион номерларнинг айрим ривожланиш фазалари орасидаги даврларнинг (фазалараро давр) давомийлиги асосида (2-жадвал) вегетация даври ҳамда тезпишарлиги аниқланади. [2;-3; 5.] Долзарблиги. Суғориладиган деҳқончилик шароитида тезпишар навлар бир йилда икки-уч марта ҳосил олишни таъминлайди. Умуман, тезпишар навлар, мамлакатимизнинг ҳамма тупроқ-иқлим минтақаларида деҳқончиликни интенсивлаштиришга имконият яратади. Шуларн инобатга олганда кунгабоқарнинг тезпишар навларини яратиш долзарб масала ҳисобланади Материаллар ва методлар. Дала тажрибалари Сурходарё вилятининг Термиз туманидаги “Амударрё Гулбаҳор ҳудуд Равшан бобо Темиз МЧЖ“ хўжалигида ўтказилди. Тажриба майдони тақир -оч тусли буз тупрокли, озиқ моддалар ўртача таъминлаган,. Объект сифатидап Жаҳонгир(ст), Родник, .НS-Н-942,Creystiipe,СУР,Сам.ҚХИ 20-80, Мастер,Машъал F.Душко F1, навларининг 1 репродукцияли уруғларн экилди..Пайкалчалар майдони 84 м2 Тажриба уч қайтариқдан иборат. Тадқиқотлар ўтказишда Россия мойли экинлар ИТИ, Ўзбекистон Ўсимликшунослик генетик ресурслар ИТИ (2010), ЎзПИТИ (2007) услубларидан фойдаланилди. Тадқиқотлар атижалари. Ьир хил тупроқ иқлим шароитда ўрганилган кунгабоқар навларининг ривожланиш фазаларининг содир бўлишида қуйидагича курсаткичлар:-, бошланғич ривожланиш фазадар- майсалаш ва саватча пайдо бўлиш даврида навлар бўйича катта ўзгаришлар кузатилмади. Асосий фақланишлар гуллаш фазаси ва энг катта фарқланиш гуллашдан пишишгача бўлган даврда кузатилди. Кунгабоқар навларида ўниб чиқишдан саватча ҳосил бўишигача 37-41 кун, саватча ҳосил бўлишида гуллашгача 10- 14 кун , лекин гуллашдан пишгунча 22 кунда 37 кунгача вақт ўтганлиги ўрганилди. 137 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА ISSN: 3030-3001 SJIF 2023: 3.019, 2024: 5.444 ResearchBib IF: 11.79/ 2023 Том 2, Выпуск 8 Ривожланиш фазаларининг рўй бериши Ҳосилни йиғиш тириш пайти, Келиб Экиш Навлар ва анмуналар ой-кун чиқиши муддати Саватча Ўниб чиқиш Гуллаш Пишиш ҳосил қи лиш 75% 15% 75% 15% 75% 15% 75% 15% 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 1 Жаҳонгир(ст) Ўзбекистон 8.04 13.04 16.04 23.05 26.05 5.06 8.06 8.07 12.07 21.07 13.04 22.05 21.07 2 Родник Росссия 8.04 16.04 25.06 3.06 6.06 30.06 4.07 14.04 24.05 21.07 3 НS-Н-942 Югославия 8.04 16.04 27.05 8.06 11.06 12.07 17.07 13.04 22.05 21.07 4 Creystiipe Туркия 8.04 16.04 25.04 3.06 6.06 29.06 2.07 14.04 21.05 21.07 5 СУР Россия 8.04 17.04 23.06 2.06 5.06 23.06 26.06 13.04 22.05 21.07 6 Сам.ҚХИ 20-80 Ўзбекистон 8.04 16.06 25.06 4.06 7.06 1.07 6.07 14.04 24.05 21.07 7 Мастер Россия 8.04 17.04 27.04 8.06 11.06 13.07 18.07 13.04 22.05 21.07 8 Машъал F1 Ўзбекистон 8.04 16.06 25.06 3.06 6.06 29.06 3.07 13.04 25.05 21.07 9 Душко F1 Россия 8.04 16.04 28.04 8.06 11.06 12.07 18.07 1 жадвал Мойли кунгабоқар эртапишар навларида ўтказилган фенологи