METALLORGANIK SOPOLIMER SINTEZI

Аннотация

In this work, the composition, structure, approximate structural formulas, physicochemical properties, and viscosity of a metal-containing copolymer based on acrylic acid are proved on the basis of IR and thermal analysis. It was found that the copolymer obtained as a result of the synthesis can be used in practice in the production of dyes and films. Key words: acrylic acid, methyl methacrylate, alkali, distilled water, crystalline hydrate of nickel (II) chloride, benzoyl peroxide, viscometer, polymerization, IR spectroscopy, derivatogram. KIRISH Sopolimerlarning tabiatda, hayotimizda, texnikada, sanoatda ahamiyati katta. Reaksiyalar borishi bilan hosil bo`layotgan sopolimerlarning tarkibi doimiy o`zgarib boradi, chunki faol monomer reaksiyaga ko`proq kirishib sopolimer u bilan boyiydi. Monomer aralashmasida esa aksincha, faol komponent molyar qismi kamaya boradi. Shu reaksiya chuqurlashgan sari har-xil tarkibli sopolimer 51 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-2, ISSUE-7 hosil bo`ladi[1]. Akril kislotasi (AA) va metilmetakrilat (MMA) sopolimerlari tarkibida metall saqlagan metall organik polimerlarning xossalari va ularni amalda qo'llash usullari to'g'risida ma'lumot mavjud[2]. Akril sopolimerlari turli xil inshootlar uchun bo'yoqlarda (galvanizli metall, qora metall, shifer) plyonka hosil qiluvchi asos sifatida ishlatiladi. Unga asoslangan bo'yoqlar yaxshi yopishqoqlik va yuqori ishlash xususiyatlari bilan ajralib turadi[3-4]. Akril polimerlar turli sohalarda, xususan, bo'yoq va laklar ishlab chiqarishda, plyonka va qalinlashtiruvchi moddalar sifatida qo'llaniladi[4-5]. Bo'yoq va lak bozorida paydo bo'lganidan beri, akril polimerlarning sintezi tarkibi va texnologiyalari zamonaviy talablarga muvofiq doimiy ravishda takomillashtirilib, hozirgi vaqtda bo'yoq va lak materiallarini ishlab chiqarish uchun an'anaviy ravishda ishlatiladigan boshqa plyonka hosil qiluvchi vositalarni almashtirmoqda. Ekologik toza materiallarni olish uchun turli xil kompozitsiyalarning akril kopolimerlaridan foydalaniladi[6]. Metil metakrilatning metil va metall akrilat, butil metakrilat va boshqalar bilan kopolimerlari termoplastik, poliakrilatlar asosida qoplamalar hosil bo'lishi kimyoviy transformatsiyalar bilan birga bo'lmaydi va xona haroratida tez davom etadi ammo hosil bo'lgan lak qoplamalari yuqori haroratlarda yumshaydi[7-8]. Tajribaviy qism: Avtomatik aralashtirgich, qaytarma sovutgich va termometr bilan jihozlangan uch og’izli yumaloq tubli kolbaga 75 ml. litr distlangan suv quyildi va uning ustiga sekinlik bilan tomchilatib 7,2 gr (0,1mol) akril kislota eritmasi qo’shildi. So’ngra aralashmaga 2 gr (0,5 mol) miqdorida ishqor qo’shildi. Moddalar yaxshi aralashishi uchun elektr plita yordamida 30-35 0C haroratda 1 soat davomida qizdirildi. Ishqor to’liq erib bo’lgandan so’ng eritma ustiga 7,14 gr (0,1mol) miqdorda NiCl 6H O qo’shildi. Qizdirishni davom ettirgan holda kolbaga 2 2 10gr miqdorda metil metakrilat eritmasidan quyildi. So’ngra elektr plita yordamida 70-800C oralig’ida 10 soat davomida qizdirildi. Reaksiya natijasida och sariq rangli qattiq holdagi sopolimer olindi. Olingan mahsulotning suvda yaxshi erishi, organik erituvchilarda erimasligi aniqlandi. Sintez natijasida olingan mahsulotning qovushqoqligi o’rganildi. Olingan maxsulotning massasi 25,9gr. Reaksiya unumi 86%. Reaksiya tenglamasi quyidagicha. 52 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-2, ISSUE-7 CH 2 CH COOH + NaOH CH 2 CH COONa + H 2 O O O CH 2 CH C + NiCl 2 *6H 2 O CH 2 CH C ONa H O O 2 Ni + 2NaCl O CH CH C 2 O O CH 2 CH C O O n Ni + m C C CH 2 O H C O 3 CH CH C 2 CH O 3 CH 3 CH CH C CH 2 2 O C C O Ni O OCH 3 O m C O CH CH 2 n Natijalar tahlili. 2.1. Nikel akrilat sopolimeri sintezining IQ-spektri tahlili natijalariga ko’ra 3389,59 sm-1 soxasidagi keng yutilish maksimumlari O-H guruhiga tegishli bo’lib bunda (H bog’ hosil qilgan) guruhlarining valent tebranishlari bilan izohlanadi. Shuningdek 2930,83 sm-1 soxada CH va CH radikallarining 3 2 assimmetrik valent tebranishlari va yuqori intensivligi kuzatildi. 1698,92 sm-1 soxada C=O valent tebranishi va juda yuqori intensivlik kuzatildi. 469,19 sm-1 soxada esa Ni-O bog'ining harakteristik chastotalari namoyon bo'ladi. 53 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-2, ISSUE-7 1-rasm. Nikel akrilat sopolimerining IQ spektri tahlili 2.2. Nikel akrilat sopolimeri sintezining termogravimetrik analizi tahlili uchun sopolimerdan 4,56 mg. olinib, jarayon 20-600oC harorat oralig’ida o’rganildi. Sopolimerning termik analizi natijalari 2-rasmda keltirilgan. 2-rasm. Nikel akrilat sopolimeri sintezining termik tahlili Sintez qilingan nikel akrilat sopolimerining sintezining DTA tahlilida uch sohada massa yo’qotish yuz bergan va bitta ekzotermik hamda bitta endotermik jarayon yuz bergan. Moddalarni parchalanishining birinchi bosqichda 26,260C da boshlanib, 189,030C da 0,312 mg yoki 9,