DUNYO TILSHUNOSLIGIDA MAXTUMQULI IJODINI OʻRGANISHNING AMALIY AHAMIYATI

Аннотация

In this article, we tried to highlight the practical importance of studying works related to world linguistics, focusing on the works of the famous Turkmen poet Makhtumkuli. It is emphasized that the study of Makhtumquli's works is crucial for understanding the evolution of the Turkmen language and its cultural-historical context. Starting from thinking about the significance of Makhtumquli in Turkmen literature, the impact on the development of the Turkmen language, the ideological views of illuminating the features and structures of the Turkman language, and effectively serving to reveal its typological features, through the analysis of Makhtumquli's poetry, are presented. Key words: World linguistics, Makhtumquli, Turkmen literature, language evolution, cultural heritage, morphological analysis, lexical-semantic analysis, syntactic analysis, cultural perception. ПРАКТИЧЕСКАЯ ЗНАЧИМОСТЬ ИЗУЧЕНИЯ ОТНОСИТЕЛЬНОГО ТВОРЕНИЯ В МИРОВОЙ ЛИНГВИСТИКЕ Аннотация. В данной статье мы постарались подчеркнуть практическую значимость изучения произведений, связанных с мировой лингвистикой, сосредоточив внимание на творчестве известного туркменского поэта Махтумкули. Подчеркивается, что изучение творчества Махтумкули имеет решающее значение для понимания эволюции туркменского языка и его культурно-исторического контекста. Начиная с размышлений о значении Махтумкули в туркменской литературе, влиянии на развитие туркменского языка, идейных взглядов, освещающих особенности и структуры туркменского языка, и эффективно служащих раскрытию его типологических особенностей, через анализ творчества Махтумкули представлены стихи. 2 86 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ключевые слова: Мировое языкознание, Махтумкули, туркменская литература, эволюция языка, культурное наследие, морфологический анализ, лексико-семантический анализ, синтаксический анализ, культурное восприятие. Tilni oʻrganish shunchaki ilmiy izlanish emas, balki insoniyat madaniyati, tarixi va jamiyatining murakkabliklarini tushunish uchun eshikdir. Jahon tilshunosligi sohasida adabiy asarlarni tekshirish katta ahamiyatga ega boʻlib, turli jamoalarning til evolyutsiyasi, madaniy merosi va falsafiy asoslari haqida tushuncha beradi. Bu maqolada turkman adabiyoti kotibi Maxtumquli ijodiga alohida eʼtibor qaratilib, jahon tilshunosligi bilan bogʻliq ijodlarni oʻrganishning amaliy ahamiyati haqida soʻz boradi. Maxtumquli sheʼriyatining boy gobelenini va uning turkman tili va madaniyatiga taʼsirini oʻrganish orqali ushbu maqola til, adabiyot va insoniyat tajribasi oʻrtasidagi murakkab oʻzaro taʼsirni yoritishda til ijodkorligini oʻrganishning dolzarbligini koʻrsatadi. Maxtumquli sheʼriyatining oʻrganilishi quyidagi amaliy ahamiyatlarni kasb etadi: Madaniy merosni asrab-avaylash ehtiyoji doirasida Maxtumquli asarlari nafaqat til xazinasi, balki madaniy-tarixiy asarlar hamdir. Uning ijodini oʻrganish turkman xalqining madaniy merosini saqlashga yordam beradi, ularning tarixi, anʼanalari va turmush tarzi haqida yetarlicha maʼlumot beradi[1.23]. Til taraqqiyoti ahamiyatiga koʻra shoir asarlari, xususan, sheʼriyati turkman tili taraqqiyoti haqida qimmatli maʼlumotlar beradi. Uning asarlari turkman tilining vaqt oʻtishi bilan rivojlanishini oʻrganishda foydalanish mumkin boʻlgan boy tilshunoslik maʼlumotlaridir. Adabiy nuqtayi nazaridan Maxtumquli eng buyuk turkman shoirlaridan sanaladi va uning asarlari turkman adabiyotiga katta taʼsir koʻrsatgan. Uning asarlarini oʻrganish turkman adabiyotida qoʻllaniladigan adabiy uslub va uslublarni tushunishga yordam beradi, bu qiyosiy adabiyotga qiziquvchi olimlar va tadqiqotchilar uchun qimmatli boʻlishi mumkin. Falsafiy va mafkuraviy qarashlar doirasida koʻrib chiqadigan boʻlsak, Maxtumquli asarlarida koʻpincha falsafiy va gʻoyaviy mavzular oʻz davrining ijtimoiy-siyosiy mazmunini aks ettiradi. Uning asarlarini oʻrganish 18-asrdagi Oʻrta Osiyoning intellektual oqimlari va ularning bugungi kun muammolari bilan bogʻliqligi haqida tushuncha beradi. Lingvistik jihatdan turkman tilining til xususiyatlari va tuzilmalarini tushunish uchun Maxtumquli asarlarini lingvistik tipologiya nuqtai nazaridan ham oʻrganish mumkin. Bu qiyosiy va tipologik tadqiqotlar uchun maʼlumotlarni taqdim etish orqali tilshunoslikning kengroq sohasiga hissa qoʻshishi mumkin. Shoir qalamiga mansub koʻplab asarlarni fonetik, morfologik, leksik-semantik, sintaktik jihatdan tahlilga tortish va samarali natijalarga erishish mumkin. Maxtumquli sheʼrlarini leksik-semantik nuqtai nazardan tahlil qilish uning sheʼriyatida berilgan mavzu, tasvir va xabarlarni tushunish uchun soʻz va ularning maʼnolarini tekshirishni oʻz ichiga oladi[7.89]. Maxtumquli leksik-semantik tahlilining asosiy jihatlari quyidagilardan iborat: Til tanlash: Maxtumqulining til tanlashi turkman tilining til boyligini aks ettiradi. U koʻpincha turkman madaniyati va anʼanalarida chuqur ildiz otgan soʻz va iboralarni