Причины, лечение и профилактика алиментарного бесплодия коров.

Аннотация

В статье подробно описаны патологические изменения репродуктивных органов, вызванные недостаточностью питания, ожирением и недостаточностью питания у животных, вызывающие алиментарное бесплодие, и приведены сведения о способах профилактики этого бесплодия. Ключевые слова: бесплодие, гиповитаминоз, половые железы, дегенерация, атония матки, гипофункция яичников, персистирующее желтое тело, анафродизия, спаривание, антитела, протоплазма. Summary: The article describes in detail the pathological changes in the reproductive organs caused by malnutrition, obesity and malnutrition in animals, causing nutritional infertility, and provides information on ways to prevent this infertility. Key words: infertility, hypovitaminosis, gonads, degeneration, uterine atony, ovarian hypofunction, persistent corpus luteum, anaphrodisia, mating, antibodies, protoplasm. Alimentar bepushtlik - sigirlarning bola berish qoliliyatining pasayishi bo‘lib, keltirib chiqaruvchi asosiy sababchilari sigir va tanalarni o‘sishi, rivojlanish davrida ozib ketishi yoki o‘ta semirib ketishi, oziqa ratsionini to‘laqiymatli bo‘lmasligi yoki yetarlicha oziqlantirmaslik oqibatida kelib chiqadi. Hayvonlarda ozib ketishi natijasida bo‘ladigan alimentar bepushtlikda organizmda moddalar almashinuvi va jinsiy sikl buziladi yoki umuman paydo bo‘lmay aritmik va to‘laqonli bo‘lmasligi, ayrim holatlarda areaktiv yoki anavulyar jinsiy sikllar kuzatiladi. Bunday hayvonlarni urug‘lantirish natija bermaydi ko‘p marta urug‘lantirishga to‘g‘ri keladi. Hayvonning semizlik darajasi o‘rtachadan past va sut maxsuldorligi ham past bo‘ladi. Alimentar bepusht hayvonni rektal tekshirganda bachadon atoniyasi, tuxumdonlar gipofunksiyasi, persistent sariq tana va jinsiy organlarda boshqa kamchiliklar bo‘lishi kuzatiladi. Hayvonlarni noto‘g‘ri oziqlantirish, ularni yetarlicha oziqlantirmaslik (yem-xashak yetishmasligi- och qolishi), ratsionda jinsiy tizim a’zolarining faoliyatiga ta’sir etuvchi muhim oziqa moddalarning (oqsillar, uglevodlar, vitaminlar va mineral moddalar) yetarlicha bo‘lmasligi bepushtlikka olib keladi. Masalan, A gipovitaminozda bachadon shilliq qavati epiteliyasida o‘zgarishlar kuzatiladi, V gipovitaminozida jinsiy bezlar degenerativ o‘zgarishlarga uchraydi, akoboltoz paytida ko‘payish funksiyasi izdan chiqadi va bosh. Hayvonlar yetarlicha oziqlantirilmaganda organizm zaiflashdi, bu jinsiy faoliyatga ta’sir etib hayvonda kuyikish va ovulyatsiya kuzatilmaydi. Hayvonlar oqsil, uglevod va yog‘larga boy bir xildagi oziqalar bilan uzoq muddat boqilganda tuxumdonlar funksiyasi susayib, ularni maxsus to‘qimasi asta-sekin yog‘ klechatkasi bilan almashinadi. Semirib ketgan hayvonlarning tuxumdonlari kichrayibgina qolmay, balki to‘qimalari zichlashadi ham, bunda urg‘ochi hayvon qisqa muddatga kuyikadi, keyin esa butunlay kuyga kemaydi. Hayvonlar me’yorda oziqlantirganda 269 28-iyun 2024-yil. Veterinariya sohasidagi dolzarb muammolar yechimi yosh tadqiqotchilar talqinida | TO‘PLAM – 1/24 ham modda almashinuvlari buzilishlari kuzatilgan (oshqozn-ichak va boshqa a’zolar kasalliklarida) bo‘lsa, alimentar bepushtliklar kelib chiqishi mumkin. Hayvonlar o‘ta semirib ketishi natijasida bo‘ladigan alimentar bepushtlik ko‘pgina xolatlarda hayvon bir xil turdagi omixta (konsentrat) oziqalar bilan oziqlantirilganda, bunda ko‘p barda va piva zavod chiqindisi (drobina) va boshqa ozuqalar bilan oziqlantirilganda, bu oziqalar oqsillarga boy bo‘lgani bilan mineral moddalar va vitaminlar kam bo‘lishi evazigadir. Semirib ketishi evaziga paydo bo‘ladigan alimentar bepushtlikni yana bir sababi bunday oziqlantirishdan so‘ng faol yayratishni (matsionni) yo‘qligidir. Organizmni oqsilli oziqalarga to‘yinib ketishi natijasida katta qorindagi ovqat hazmini o‘zgarishi natijasida moddalar almashinuvi buzilishiga sabab bo‘ladi. Buning natijasida jigarda giligogen zaxirasini kamayishiga olib kelib, yog‘ to‘planishi kuchayadi. Jigarning moddalarni neytrallash xususiyati pasayadi va natijada qonga glyukozaning o‘rniga ko‘p miqdorda keton tanachalarini to‘planishi natijasida organizmda surunkali oqsilli zaxarlanish ya’ni atsidozni chaqiradi. Bu jarayon o‘z navbatida jinsiy va boshqa organlarda distrofik o‘zgarishlar chaqirib, faoliyatini izdan chiqaradi natija bepushtlikka olib keladi. Bu bepushtlikda klinik ko‘rinishi anafrodiziya yoki to‘liq bo‘lmagan jinsiy sikl ko‘rinishida kechadi. Hayvon semiz bo‘lishi, sut mahsuldorligi yuqori bo‘lgani bilan, rektal yoki UTT ultratovush apparatida tekshirganda bayaadon atoniyasi va tuxumdonlar atrofiyaga uchragani kuzatiladi. Hayvon semirib ketishi natijasida bo‘ladigan alimentar bepushtliklarni oldini olish uchun oziqa ratsionidan omixta (konsentrat) oziqalar kamaytirish, sut maxsuldorligiga ta’sir qilmasdan ratsionda sersuv shirali yem-xashaklarni ko‘paytirish kerak. Har kuni hayvonni majburan 5-7 km ga matsion qildirish hamda jinsiy organlarni rag‘batlantiruvchi preparatlarni qo‘llash lozim. Hayvonlar oziqa ratsionini sifat jixatidan yetishmasligidan keli